yol yardımı ödemelerinin sigorta primine esas kazanca dahil edilmemesi nedeniyle asgari ücret desteği iptali işleminin hukuka aykırılığı ve prim iadesi davası.

Yol yardımı ödemelerinin sigorta primine esas kazanca dahil edilmemesi nedeniyle asgari ücret desteği iptali işleminin hukuka aykırılığı ve prim iadesi davası.

Özet: Bu hukuki ihtilafta, Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK), bir çalışanın 2019 Mayıs ayındaki yol yardımının prime esas kazanca dahil edilmediği gerekçesiyle şirketin aynı yılın tamamı için faydalandığı asgari ücret desteği teşvikini iptal edip ek prim tahakkuk ettirme işlemine karşı açılan davada; davacı şirket, SGKnın kendi genel yazısı ve önceki Yargıtay kararları uyarınca yol yardımlarının prime esas kazanca dahil edilmemesi gerektiğini ileri sürerek, denetmen raporuna dayalı bu işlemin haksız ve orantısız olduğunu iddia ederek, teşvik iptalinin ve ek primlerin kaldırılmasını, ödenen primlerin iadesini talep etmiş; ilk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etse de, Bölge Adliye Mahkemesi kararı kaldırarak davayı tamamen reddetmiş, davacı bu kararı temyiz etmiştir.

10. Hukuk Dairesi 2025/10462 E. , 2025/14743 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2021/2802 E., 2023/606 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 1. İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/75 E., 2021/249 K.

Taraflar arasındaki asıl ve birleşen davalarda ek bildirge ve bordro tanzim edilerek ek prim tahakkuku ve bağlı olarak teşvik hükümlerinden yararlandırılması işlemlerinin iptaline ilişkin Kurum işleminin iptali ve tahsil edilen primlerin istirdadı davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davaların kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı Kurum vekilin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davaların reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

1.Davacı vekili asıl davanın dava dilekçesinde özetle; davalı idarece 01.12.20 20... /72 sayılı taraflarına tebliğ edilemeyen denetmen raporuna istinaden sigortalı ...'a 2019/5 döneminde yol yardımı adı altında ödeme yapıldığı ve sigorta primine dahil edilmediğinden bahisle 2019/1-12 dönemi arası asgari ücret desteğine ilişkin teşvik iptali sonucu ilgili dönemlere ait prim borcu tahakkuk ettirildiği, tahakkuk ettirilen prim borcuna karşı ihtirazi kayıtla ödeme yapılarak davacı şirket tarafından 07.01.20 21... 882 evrak numaralı dilekçe ile itiraz edildiği, SGK ilgili komisyonu tarafından 11.01.2021 tarihinde itirazlarının reddine karar verildiği, söz konusu kararın taraflarına 16.01.2021 tarihinde tebliğ edildiği, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından asgari ücret desteği teşvikinin iptali ile ek prim tahakkukuna ilişkin işlemin haksız ve hukuka aykırı olduğundan huzurdaki davayı ikame ettikleri, şirketin kurumsal yapısı gereği çalışanlarının prime esas kazançlarını eksiksiz olarak davalı Kuruma bildirildiği, kabul manasına gelmemek kaydıyla bir personelin 2019/4. döneminde yol ücretinin prime esas kazanca dahil edilmediği iddiasıyla davalı idarenin 2019/1-12 dönemine ilişkin asgari ücret desteği iptali işleminin ölçüsüz olduğu, iptali gerektiği, davalı Kurum tarafından yayımlanan 04.08.2017 tarihli genel yazı ile yol yardımlarının nakit olarak yapılmasının ödemenin mahiyetini değiştirmediği, davaların Kurum aleyhine sonuçlandığı, Yargıtay tarafından da bu yöndeki kararların onandığı belirtilerek yerel mahkemelerce verilen kararların kesinleşmesi beklenmeden talep halinde ve başvurudan itibaren 30 gün içinde iadesi gerektiğinin vurgulandığı, 22.07.2016 tarihli genel yazı ile getirilen uygulamanın değiştirildiği, Sosyal Güvenlik Kurumu 04.08.2017 tarihli yazısında personele ödenen yol ücretlerinin SGK matrahına dahil edilmemesi gerektiğinin açıkça ifade edildiği, Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 2019/1448E. 2019/9995 Karar sayılı ilamında yol yardımlarının sigorta primine esas kazanç matrahına dahil edilmemesi gerektiğine dair yaklaşımının isabetli olduğuna işaret ettiği, davalı idarenin 04.08.2017 tarihinde yol yardımlarının prime esas kazanca dahil edilmemesi gerektiğine dair genel yazının yayınlanmış olmasına rağmen denetmen tarafından bu genel yazının dikkate alınmadan düzenlenen 01.12.20 20... /72 sayılı denetmen raporunun haksız ve ilgili yazıya aykırı olduğu, denetmen raporunun iptaline, 2020/72 Esas sayılı rapora istinaden gerçekleştirilen 2019/1-12. dönemine ilişkin 6661 asgari ücret desteği iptali işleminin iptaline ve davacı şirketin asgari ücret desteğinden yararlanabileceğinin tespitine, 2019/1-12. dönemine ilişkin asgari ücret desteği iptali sonucu ilgili dönemlere ait düzenlenen ek prim tahakkuklarının iptaline, ek prim tahakkuku neticesinde haksız olarak tahsil edilen 35.579,60 TL'nin davalı Kurumdan yasal faizi ile istirdadına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

2.Birleşen davada davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı idarenin 01.12.20 20... /72 sayılı taraflarına tebliğ edilmeyen denetmen raporuna istinaden sigortalı ...'a 2019/05 döneminde yol yardımı adı altında ödeme yapıldığı, sigorta primine dahil edilmediği sebebiyle 2019/1-12 dönemi arası asgari ücret desteğine ilişkin teşvik iptali sonucu ilgili dönemlere ait prim borcu tahakkuk ettirildiği, tahakkuk ettirilen prim borcuna karşı ihtirazi kayıtla ödeme yapıldığı, şirket tarafından 07.01.20 21... 882 evrak numaralı dilekçe ile itiraz edildiği, SGK ilgili komisyonu tarafından 11.01.2021 tarihinde itirazlarının reddine karar verildiği, kararın taraflarına 16.01.2021 tarihinde tebliğ edildiği, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından asgari ücret desteği teşvikinin iptali ile ek prim tahakkukuna ilişkin işlemin haksız ve hukuka aykırı olduğu, ... 1. İş Mahkemesi 2021/75E. sayılı davayı açtıkları, dava ikame edildikten sonra davalı idarece 7256 sayılı yapılandırma kapsamında yapılan indirimlerin iptalinden bahisle ... sayılı geçmişe dönük 11.890,74 TL'lik daha ek prim tahakkuku düzenlendiği, ... sayılı işleme karşı da Kurum nezdinde itiraz edildiği, itirazlarının reddine karar verildiği, bu nedenle işbu davayı açtıkları iddiasıyla davalı idarenin, sigorta primine esas kazanç içerisinde sayılmayan ve ayni yardım niteliğinde bulunan yol yardımlarının, prime esas kazanç gibi değerlendirmek suretiyle davacı aleyhine 2019/1-12 arası teşvik iptali sonucu ilgili dönemlere ilişkin haksız olarak tahakkuk ettirilen prim borçlarının iptaline, ilgili borca istinaden Kurumca tahsil edilen 11.890,74 TL'nin istirdadına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

Davalı Kurum vekili asıl ve birleşen davaların cevap dilekçelerinde özetle; davacının teşvik primlerinin iadesinin istemine dayalı Kurum işleminin iptali talebi ile dava açılmış ise de davanın haksız ve yersiz açılmış olduğu, davayı kabul etmedikleri, davanın açılması için kanunda hak düşürücü süreler mevcut olduğu, bahse konu davanın hak düşürücü süreler geçtikten sonra açılmış ise bu sebeple reddi gerektiği, Kurumda 2 53...50 3815- ... sicil sayılı dosyada ... Taşımacılık A.Ş. adına işlem gören davacının iş yeri dosyasının incelenmesinde 01.12.2020 tarih ve 2020/072 sayılı denetmen raporunda 2019/05 ayında 4...6 T.C. Kimlik numaralı ...'ın nakdi olarak "net yol" başlığı adı altında işe giriş ve gidişi için ödeme yapıldığı ve bunun prime esas kazanca dahil edilmediği tespit edildiğinden dolayı 2019/8 sayılı genelge gereği 2019 yıllarında almış olduğu asgari ücret destek primlerinin iptal edilerek ek tahakkuk oluşturulmuş ve oluşan prim ve gecikme zammı borcu işverene 23.12.2020 tarih ve 16517897 sayılı yazı ile 29.12.2020 tarihinde tebliğ edildiği, davacı işveren 19.07.2019 tarihli ve ... sayılı itiraz dilekçesi ile Kuruma itiraz edildiği, 5510 sayılı Kanun'un 59. maddesinde belirtilen hüküm gereği Kurum denetmen raporu ve tutanaklarının yasal olarak geçerli olduğu, Kurum işleminin hukuka uygun olduğu savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesi tarafından yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararla; Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 2014/28267 Esas, 2016/3697 Karar, Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 2016/11831 Esas, 2018/1876 Karar sayılı ilamları ile yol yardımı aynı yardım kapsamında değerlendirilmekte ve bu yardımların aynı veya parasal olarak yapılmasının bir öneminin bulunmadığı kabul edilmekte olup Yargıtay uygulaması gereği yol yardımının prime esas kazanca dahil edilemeyeceği, bu yöndeki Kurum işleminin yasal olmadığı, yol yardımının prime esas kazanca dahil edilmemesi nedeniyle asgari ücret desteğinin iptal edilmesinin yasal olmadığı gerekçesiyle asıl davanın kısmen kabulü ile 2020/72 Esas sayılı Kurum raporuna istinaden Kurumca gerçekleştirilen asgari ücret desteği iptali işleminin iptaline, davacının ilgili dönem asgari ücret desteğinden yararlanabileceğinin tespitine, 2019/1-12 dönemlerine ilişkin asgari ücret desteği iptali sonucu ilgili dönemler için düzenlenen ek prim tahakkuklarının iptaline, davalı Kurum tarafından tahsil edilen 35.579,60 TL'nin davalı Kurumdan yasal faizi ile alınarak davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin talebinin reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararla; 506 sayılı Kanun'un yürürlükte olduğu 30.09.2008 tarihine kadar çalışanlara ödenen yol yardımlarının sigorta primine esas kazanca dahil edilmemesi, 5510 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 01.10.2008 tarihinden itibaren ise çalışan sigortalılara yol yardımlarının ise prime esas kazanca dahil edilmesi gerektiği anlaşılmakla davalı Kurum işleminin yerinde bulunduğu gerekçesiyle davacı vekilinin ... 1. İş Mahkemesinin 23.06.2021 Tarih ve 2021/75 Esas - 2021/249 Karar sayılı kararına yönelik istinaf başvurusunun, HMK'nın 353/1-b maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca esastan reddine, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ... 1. İş Mahkemesinin 23.06.2021 Tarih ve 2021/75 Esas - 2021/249 Karar sayılı kararının kaldırılarak, yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle asıl ve birleşen davaların reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A.Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; denetmen raporunda yapılan tespitlerin her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delillerle desteklenmediğinden iptaline karar verilmesi gerektiği, denetmen raporu düzenlenirken hazır bulunan şirket çalışanının yol ödemelerine ilişkin tam bilgisi olmadığını ifade etmesine rağmen eksik incelemeyle doğrudan şirket aleyhine denetim raporu düzenlendiği, davalı idarece, işyerinde çalışan işçiler arasında imzalanan bireysel iş sözleşmeleri ve eğer varsa toplu iş sözleşmesindeki hükümler incelenerek işe geliş gidiş için otobüs parası olarak nakdi ödeme yapılıp yapılmadığına, görev mahalli ve iş yeri adresi dışında geçirilen süreler için görev yolluğu ödemesi yapılıp yapılmadığına ilişkin düzenleme bulunup bulunmadığının tespit edilmesi, işçilerin görev tanımları, yaptıkları işin mahiyeti, söz konusu işin bilfiil iş yeri adresinde mi yoksa posta alımı, dağıtımı ve teslimi için iş yeri adresi dışında mı ifa edildiğinin, yol ödemesi adı altında yapılan ödemenin neye ilişkin olduğunun, neye karşılık verildiğinin, görev mahalli veya iş yeri adresi dışında yapılan göreve karşılık görev yolluğu verilip verilmediği hususlarının ücret bordrolarını hazırlayan ve sigorta veri girişlerini yerine getiren kişiler ile gerekirse sigortalıların da beyanına başvurularak ortaya konulması, ilgili döneme ilişkin ücret bordroları ile dönem dışındaki ücret bordrolarının karşılaştırılması suretiyle davalı idarece her türlü inceleme ve araştırma yapılarak yol ödemesi adı altında yapılan ödemenin hukuki mahiyetinin açık ve tartışmasız bir şekilde ortaya konulması gerekirken, her türlü şüpheden uzak, hukuken geçerli, kesin, inandırıcı delillerle ortaya konulmaksızın eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olarak tesis edilen denetim raporunun iptaline karar verilmesi gerektiği, davacı şirketin kurumsal yapısı gereği çalışanlarının prime esas kazançlarını eksiksiz olarak davalı Kuruma bildirdiği, kabul manasına gelmemek kaydıyla, 01.12.20 20... /72 sayılı denetmen raporu referans alınarak 2019/04 döneminde ayni yardım niteliğinde bulunan bu ödemenin prime esas kazancın belirlenmesinde dikkate alınabilmesinin mümkün olmadığı, uygulama ve öğretide kabul edildiği üzere ücret, görülen bir işin karşılığında çalışana işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve nakden ödenen meblağ olduğu, bu duruma göre işverence ödenen yol ve yemek yardımı parasını, görülen bir işin karşılığı değil, mülga 506 sayılı Kanun'un 77/2 maddesinde ve 5510 sayılı Kanun'un 80. maddesinin b fıkrasında sayılan istisnalar kapsamında ücrete dâhil edilmeyecek ödemeler arasında yer alan "ayni yardım" olarak tanımlamak ve yol, yemek yardımı yerine bedelinin verilmiş olması nedeniyle bu yardımların niteliğini değiştirmemek gerektiği, buna ilişkin Yargıtay kararları bulunduğu, dava konusu işlemlere neden olan denetim raporunun, hukuken geçerli, kesin, inandırıcı delillerle ortaya konulmaksızın eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olarak tesis edilmiş olması nedeniyle iptali gerektiği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, asıl ve birleşen davalarda ek bildirge ve bordro tanzim edilerek ek prim tahakkuku ve bağlı olarak teşvik hükümlerinden yararlandırılması işlemlerinin iptaline ilişkin Kurum işleminin iptali ve tahsil edilen primlerin istirdadına ilişkindir.

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, dosyada yer alan tüm bilgi ve belgelerin incelenmesinde verilen hükmün yerinde olduğu anlaşılmakla davacı vekilinin temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz eden ilgiliye yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

04.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.