Feri Müdahil SGK Tarafından Temyiz Edilen Hizmet Tespiti Davasında Zamanaşımı, Resen Araştırma İlkesi ve Davacıdaki Somutlaştırma Yükünün Değerlendirilmesi.
Özet: Bu hukuki uyuşmazlık, işveren tarafından sigortasız çalıştırıldığı iddia edilen bir işçinin belirli bir dönemdeki hizmet tespiti talebine ilişkin olup, ilk derece mahkemesi ve istinaf mahkemesi kararlarının feri müdahil sosyal güvenlik kurumu tarafından temyiz edilmesi üzerine, mahkeme tarafından bu tür davaların kamu düzenine ilişkin olduğu, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık sürelerinin önlenmesi amacıyla tarafların sunduğu delillerle yetinilmeyip gerekli araştırmaların resen yapılması, iddiaların zaman, mekan ve içerik olarak somutlaştırılması gerektiği vurgulanmıştır.
MAHKEMESİ : Konya Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/842 E., 2025/2176 K.İLK DERECE MAHKEMESİ : Konya 4. İş MahkemesiSAYISI : 2023/24 E., 2024/56 K.Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin, 15.10.2022 tarihinde davalı yanında işveren yanında şoför olarak çalışmaya başladığını, işe başladığı tarihten itibaren sigortasının yapılmasını talep ettiğini ancak davalı tarafça sigortasının yapılmadığı, müvekkilinin, 27.12.2022 tarihinde işten ayrıldığını belirterek 15.10.2022-27.12.2022 tarihleri arasında davalı işveren bünyesinde kesintisiz olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II. CEVAP Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının işbu davasını süresinde açmadığını bu sebeple işin esasına girilmeden önce zamanaşımından reddi gerektiği, ayrıca yetki itirazlarınında bulunduğunu, mahkemenin aksi kanaate olması halinde davacının, çalışmalarının müvekkili tarafından eksiksiz olarak kuruma bildirildiğini, davacının fazlaya ilişkin taleplerinin gerçeği yansıtmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur. Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; öncelikle zamanaşımı ve yetki itirazlarının bulunduğunu, mahkemenin aksi kanatte olması halinde müvekkili kurum işlemlerinin usul ve yasalara uygun olduğunu belirterek davanın reddini talep etmiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının davasının kabulüne, davacı ...'ın (TC: 4...4 ) davalı ... isimli ve ... sicil no.lu iş yerinde hizmet akdine dayalı olarak 15.10.2022-29.12.2022 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığının tespitine dair karar verilmiştir. IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile fer'i müdahil Kurum vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri Feri müdahil SGK temyiz dilekçesinde özetle; talebin zamanaşımına uğradığını, Kurum kayıtlarında davacı ...'ın belirtilen süre içerisindeki hizmeti dışında herhangi bir hizmetinin bulunmadığını, Kuruma herhangi bir bildirimin bulunmadığını, çalışmanın fiili çalışma olup olmadığının yeterli araştırılmadığını, bilirkişiden rapor alınmadığını belirterek temyiz yoluna başvurmuştur.B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık konusu; hizmet tespiti istemine ilişkindir.1-Dava, 5510 sayılı Kanun’un 86/9. maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde Mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”2-Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır. Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir. Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir. HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce Hâkim, m. 31... /1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir. Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır.Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, iş yeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır. Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, iş yeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o iş yerine komşu ve yakın iş yerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.3-İncelenen dosyada; her ne kadar İlk Derece Mahkemesince davanın davacının davasının kabulüne, davacı ...'ın (TC: 4...4 ) davalı ... isimli ve ... sicil no.lu iş yerinde hizmet akdine dayalı olarak 15.10.2022-29.12.2022 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığının tespitine karar verilmiş ise de hüküm eksik araştırmaya dayalıdır. İlk Derece Mahkemesince, davacının hizmet tespitini talep ettiği 2 aylık süre içerisinde yaklaşık 1 aylık hizmetinin (03.12.20 22... .12.2022 tarihleri arası) sigorta kayıtlarına göre dava dışı ... Hafriyat Nakliyat İnşaat Otomotiv Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinden bildirildiği halde bu husus dikkate alınmaksızın davanın kabulüne karar verilmesi isabetsizdir. Mahkemece, öncelikle somutlaştırma yükü kapsamında davacının hangi işveren bünyesinde ne kadar süre ile çalıştığını iddia ettiğine yönelik beyanı alınmalı, şirketten bildirilen hizmetlerin gerçek çalışma olup olmadığı araştırılmalı, davacının dava dışı HD ... Hafriyat Nakliyat İnşaat Otomotiv Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinden bildirilen hizmetlerin iptalini talep edip etmediği sorulmalı, iptalini talep ediyorsa, şirket davaya dahil edilip delilleri toplanarak sonucuna göre karar verilmelidir. VI. KARARAçıklanan sebeplerle,1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 03.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.