Adalet Bakanlığı istemli, imar kirliliğine neden olma suçunda eksik soruşturma nedeniyle verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararına itirazın reddinin kanun yararına bozulması.
Özet: Adalet Bakanlığının kanun yararına bozma talebi üzerine, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, imar kirliliğine neden olma suçundan bir şüpheli hakkında verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararına yapılan itirazın reddini hukuka aykırı bulmuştur; zira aynı yerdeki başka bir şüpheli hakkındaki davanın mükerrer soruşturma olarak yanlış değerlendirilmesi nedeniyle mevcut şüpheli hakkında eksik soruşturma yapıldığı, ifadesinin alınmadığı ve delillerin yeterince incelenmediği, bu durumda itirazı inceleyen sulh ceza hakimliğinin, savcılığın soruşturma görevini eksik yerine getirdiğini gözeterek itirazı reddetmek yerine soruşturmanın genişletilmesi gerektiği kanaatiyle, hukuki durumun yeniden değerlendirilmesi için kararın bozulması talep edilmiştir.
4. Ceza Dairesi         2025/7762 E.  ,  2025/20107 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Sulh Ceza Hakimliği
SAYISI : 2023/1759 D. İş
SUÇ : İmar kirliliğine neden olma
İNCELEME KONUSU
KARAR : İtirazın reddi
KANUN YARARINA
BOZMA YOLUNA
BAŞVURAN : Adalet Bakanlığının istemi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : İlgili kararın kanun yararına bozulması
İmar kirliliğine neden olma suçundan şüpheli ... hakkında yapılan soruşturma evresi sonunda Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığınca verilen 27/03/2023 tarihli ve 2023/4192 soruşturma, 2023/7627 sayılı kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı yapılan itirazın reddine ilişkin mercii Kayseri 3. Sulh Ceza Hâkimliğinin 11/04/2023 tarihli ve 2023/1759 değişik iş sayılı kararının, Adalet Bakanlığı tarafından kanun yararına bozulmasının istenilmesi üzerine, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 01.09.2025 gün ve 2025/91685 sayılı Tebliğnamesi ile dava dosyası Daireye gönderilmekle, gereği düşünüldü:
I. İSTEM
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma isteminin;
“5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’un 160. maddesi uyarınca, Cumhuriyet savcısının, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlaması gerektiği, aynı Kanun’un 170/2. maddesi gereğince yapacağı değerlendirme sonucunda, toplanan delillerin suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturduğu kanısına ulaştığında iddianame düzenleyerek kamu davası açacağı, aksi halde ise anılan Kanun’un 172. maddesi gereği kovuşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar vereceği, buna karşın Cumhuriyet savcısının 5271 sayılı Kanun’un kendisine yüklediği soruşturma görevini yerine getirmediği, ortada yasaya uygun bir soruşturmanın bulunmadığı durumda, anılan Kanun’un 173/3. maddesindeki koşullar oluşmadığından, itirazı inceleyen merciin Cumhuriyet savcısının soruşturma yapmasını sağlamak maksadıyla itirazın kabulüne karar verebileceği yönündeki açıklamalar karşısında,
Dosya kapsamına göre; .. İli ... Mahallesi ........ Sokakta bulunan üç adet villa inşaatı ile ilgili olarak, yapı kullanma izin belgesi aldıktan sonra ruhsat ekip projelerine aykırı yapı yaparak imar kirliliğine neden olma suçu işlendiğinin iddia edildiği somut olayda, Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığınca suçun işlendiği iddia edilen yerdeki imar kirliliği nedeniyle 2022/15427 soruşturma sayılı dosyada soruşturma yürütüldüğü ve kamu davası açıldığı, bu yer hakkında mükerrer soruşturma yasağı nedeniyle ayrıca soruşturma yürütülemeyeceği gerekçesiyle şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş ise de, söz konusu soruşturmanın şüphelilerden inceleme dışı ... hakkında olduğu ve adı geçen şüpheli hakkında iddianame düzenlenerek kamu davası açıldığı, şüpheli ... hakkında daha önce soruşturma yürütülmediği anlaşılmakla, şüpheli ifadesinin alınması, sanık ...'ın mahkumiyetine ilişkin Kayseri 3.Asliye Ceza Mahkemesinin 2022/397 esas, 2023/1097 sayılı kararına ilişkin dosyanın celbi ile incelenmesi suretiyle toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilerek, imar kirliliğine neden olma suçu yönünden şüphelinin hukuki durumunun takdir ve tayini gerekirken, eksik soruşturmaya dayalı olarak verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karara yönelik itiraz üzerine soruşturmanın genişletilmesine karar verilmesi gerektiği gözetilmeden, yazılı şekilde itirazın reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir.”
Şeklindeki gerekçeye dayandığı anlaşılmıştır.
II. GEREKÇE
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (5271 sayılı Kanun) 160/1. maddesinde, "Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hali öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar.", aynı maddenin 2. fıkrasında "Cumhuriyet savcısı, maddi gerçeğin araştırılması ve adil bir yargılamanın yapılabilmesi için emrindeki adli kolluk görevlileri marifetiyle, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almakla ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür.'', 5271 sayılı Kanun'un 170/2. maddesinde; "Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı, bir iddianame düzenler", aynı Kanun'un 172/1. maddesinde ise; "Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi sonunda, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir." hükümleri düzenlenmiştir.
Aynı Kanun'un 6545 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonraki “Cumhuriyet savcısının kararına itiraz” başlıklı 173. maddesinde;
“(3) Sulh ceza hâkimliği, kararını vermek için soruşturmanın genişletilmesine gerek görür ise bu hususu açıkça belirtmek suretiyle, o yer Cumhuriyet başsavcılığından talepte bulunabilir; kamu davasının açılması için yeterli nedenler bulunmazsa, istemi gerekçeli olarak reddeder; itiraz edeni giderlere mahkûm eder ve dosyayı Cumhuriyet savcısına gönderir. Cumhuriyet savcısı, kararı itiraz edene ve şüpheliye bildirir.
(4) Sulh ceza hâkimliği istemi yerinde bulursa, Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir.” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen düzenlemelerden de anlaşılacağı üzere, 5271 sayıl Kanun'un “Soruşturma” başlıklı ikinci kitabında, Cumhuriyet savcısının suç soruşturmasına ilişkin süreci nasıl yürüteceği ve kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi durumunda, itirazı incelemekle görevli mahkemenin görevleri açık bir şekilde düzenlenmiş bulunmaktadır.
Bu çerçevede, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararı itiraz üzerine inceleyen hakimlik, kamu davası açılması için yeterli delil bulunmaması durumunda itirazın reddine, yeterli delil bulunması durumunda itirazın kabulüne veya eksik soruşturma nedeniyle soruşturmanın genişletilmesine karar verebilecektir.
5271 sayılı Kanun'un 170/2. maddesine göre kamu davası açılabilmesi için soruşturma aşamasında toplanan delillere göre suçun işlendiğine dair yeterli şüphe bulunması gerekir. Suç ihbar veya şikayeti yoluyla soruşturma yaparak maddi gerçeğe ulaşma yükümlülüğü ve yetkisi bulunan Cumhuriyet savcısı, soruşturma sonucunda elde edilen delilleri değerlendirerek kamu davası açmayı gerektirir nitelikte yeterli şüphe olup olmadığını takdir edecektir. Ancak soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısının delil değerlendirmesiyle, kovuşturma aşamasında hakimin delilleri değerlendirmesi birbirinden farklı özelliklere sahiptir. Anılan maddeye göre soruşturma aşamasında toplanan deliller kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturup oluşturmadıkları çerçevesinde incelemeye tabi tutulurken, kovuşturma aşamasında, isnad edilen suçun işlenip işlenmediği hususunda mahkumiyete yeter olup olmadığı ve tam bir vicdani kanaat oluşturup oluşturmadığı çerçevesinde değerlendirilmektedir.
5271 sayılı Kanun'un 172/3. maddesinde; “Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın etkin soruşturma yapılmadan verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmesi veya bu karar aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi üzerine, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde talep edilmesi hâlinde yeniden soruşturma açılır.” denilmek suretiyle, etkin soruşturma yapılması zorunluluğu vurgulanmıştır.
İncelenen dosyada; suçun işlendiği iddia edilen yer ile ilgili olarak yürütülen soruşturma sonucunda kamu davası açılması ve "Bu yer hakkında mükerrer soruşturma yasağı nedeniyle ayrıca soruşturma yürütülemeyeceği" gerekçesiyle şüpheli ... hakkında kovuşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilmiş ise de; şüpheli ... hakkında daha önce soruşturma yürütülmediği anlaşılmakla, Kayseri 3.Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2022/397 esas, 2023/1097 karar sayılı kararına ilişkin dosyanın celbi ile incelenmesi suretiyle toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilerek, şüphelinin hukuki durumunun değerlendirilmesi gerektiği gözetilmeksizin, merciince itirazın kabulüne karar verilmesi yerine reddedilmesi hukuka aykırı bulunmuştur.
III. KARAR
1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma isteminin KABULÜNE,
2. Kayseri 3. Sulh Ceza Hakimliği'nin 11.04.2023 tarihli ve 2023/1759 değişik iş sayılı kararının 5271 sayılı Kanun’un 309. maddesi gereği, oy birliğiyle KANUN YARARINA BOZULMASINA,
3. 5271 sayılı Kanun’un 309/4. maddesine göre, sonraki işlemlerin mahallinde tamamlanmasına,
Dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,
04.12.2025 tarihinde karar verildi.