santral projesi sözleşmesinden doğan gecikme, eksik imalat, teşvik kaybı, teminat mektubu ve ödenmeyen faturalar nedeniyle oluşan maddi ve manevi zararların tazmini davası.

Santral projesi sözleşmesinden doğan gecikme, eksik imalat, teşvik kaybı, teminat mektubu ve ödenmeyen faturalar nedeniyle oluşan maddi ve manevi zararların tazmini davası.

Özet: Bu hukuki evrak, bir enerji santralinin elektromekanik teçhizatının temini ve devreye alınması işine dair sözleşmeden kaynaklanan, davalı yüklenici şirketin projenin teslimini iki yıldan fazla geciktirmesi, eksik imalat yapması, teknik şartnameye uymaması, yerli üretim teşviklerinden faydalanılamamasına neden olması ve davacı iş sahibinin ticari itibarını zedelemesi sebebiyle oluşan maddi ve manevi zararların tazmini talebiyle açılan asıl davayı; aynı zamanda, davalı tarafından haksız yere irat kaydedilen avans teminat mektubu bedelinin istirdadı ve ödenmeyen faturaların tahsili amacıyla başlatılan icra takibine yapılan itirazın iptali ve takibin devamına yönelik birleşen davaları özetlemektedir.

6. Hukuk Dairesi 2024/3519 E. , 2025/3794 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ: Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi

SAYISI: 2024/691 E., 2024/917 K.

BİRLEŞEN ANKARA 14. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'NİN 2013/322 ESAS SAYILI

DOSYASINDA;

BİRLEŞEN ANKARA 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'NİN 2013/555 ESAS SAYILI

DOSYASINDA;

BİRLEŞEN ANKARA 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'NİN 2013/556 ESAS SAYILI

DOSYASINDA;

İLK DERECE MAHKEMESİ: Ankara 11. Asliye Ticaret Mahkemesi

SAYISI: 2021/742 E., 2024/364 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı asıl ve birleşen 2013/322 E. sayılı davalarda davalı -birleşen 2013/555 E. ve 2013-556 E. sayılı davalarda davacı ... Genel Müdürlüğü vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

I. DAVA

1.Davacı ... Üretim A.Ş. vekili asıl dava dilekçesinde; taraflar arasında 18.11.2008 tarihinde akdedilen sözleşme gereğince iş sahibi davacıya ait olan ...Santralinin bakım, onarım, revizyon hizmetlerinin yapımını, ...’in tüm elektromekanik teçhizatının temini, devreye alınması işini sözleşme tarihinden 16 ay sonra teslim etmek şartıyla davalı şirketin üstlendiğini, ...'in teslim tarihinin 18.03.2010 olmasına rağmen davalı şirketin teslimatı zamanında gerçekleştirmediğini, ...'in geçici kabulünün ancak 28.09.2012 tarihinde gerçekleştirilebildiğini, 18.03.2010 tarihinden 28.09.2012 tarihine kadar üretilmesi planlanan elektriğin üretilememesinden ve eksik imalâtın varlığından dolayı zararın doğduğunu, müvekkili şirket tarafından sözleşme gereğince ödenmesi gereken avans ve fatura bedelleri davalı şirkete ödenmiş olmasına rağmen davalı şirketin sözleşme konusu edimini teknik şartnameye uygun olarak gerçekleştirmediğini, 2 yıldan fazla süren gecikme sebebiyle müvekkili şirketin proje finansmanı olan banka ile ilişkilerinin bozulduğunu, ek kredi almak ve akabinde kredilerin faizlerini ödemek zorunda kaldığını, müvekkili şirketin ticari güven ve piyasa itibarının davalı şirketin sözleşme konusu edimi gerçekleştirememesi sebebiyle zedelendiğinden manevi zararının oluştuğunu, 15.10.2012 tarihinde davalı şirket tarafından müvekkil şirkete ibraz edilen yerli imalat durum belgeleri ile "...'e" gerekli başvurular yapıldığını, "...'in" iş bu belgelerin hem yurt içi hem de yurt dışı standartlarına uygun olmadığını bildirdiğini, ayrıca Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Yenilenebilir ... Genel Müdürlüğü'nün cevap yazısında, yerli aksam oranı toplamının %55 sınırının altında kalmasından dolayı diğer belgeler/sertifikalar tamamlanmış olsa bile türbin için ilave fiyatlardan faydalanılamayacağının belirtildiğini, yerli üretim belgesi temin edilememesinden dolayı müvekkili şirketin teşvikten yararlanamamış olması nedeniyle yıllık 1.300.000,00 TL civarında zararının oluştuğunu, davalı şirketin sözleşmenin şartlarına uygun hareket etmeyerek müvekkili şirketin yüklü oranda zarara uğramasına neden olduğunu belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla; imalat ve montaj gecikmesinden dolayı meydana gelen zarar nedeniyle 250.000,00 TL tazminat, müvekkili şirketin yerli üretim teşvikinden yararlanamaması sebebiyle meydana gelen zarar nedeniyle 250.000,00 TL maddi tazminat ile müvekkili şirketin ticari güven ve piyasa itibarının zedelenmesi sebebiyle 125.000,00 TL manevi tazminatın işleyecek avans faizleriyle birlikte davalı taraftan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davacı ... Genel Müdürlüğü vekili birleşen Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2013/555 Esas sayılı dava dilekçesinde; taraflar arasında imzalanan 18.11.2008 tarihli sözleşmenin 4. maddesine istinaden 885.000,00 Euro bedelli ... Bankası tarafından düzenlenen 09.02.2019 tarihli avans teminat mektubunun davalı şirkete verildiğini, davalının istemi doğrultusunda teminat mektubunun süresinin 31.12.2012 tarihine kadar uzatıldığını, müvekkilinin edimini ifa etmesine rağmen teminat mektubunun iade edilmediği gibi davalı tarafça irat kaydedildiğini, teminat mektubu bedelinin istirdatı için Ankara 18. İcra Müdürlüğü'nün 2013/2153 sayılı takip dosyasında başlatılan takibin davalının itirazı sonucu durduğunu belirterek, davalının Ankara 18. İcra Müdürlüğü'nün 2013/2153 sayılı takip dosyasına yapmış olduğu itirazın iptaline, takibin devamına, % 20 oranında inkâr tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

3.Davacı ... Genel Müdürlüğü vekili birleşen Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2013/556 Esas sayılı dava dilekçesinde; taraflar arasında 18.11.2018 tarihinde ... elektromekanik teçhizatının temini tesisi ve devreye alınması işi konulu sözleşme imzalandığını, anılan sözleşme gereğince davalı şirkete muhtelif faturalar kesildiğini ancak davalı tarafça ödeme yapılmadığını, alacağın tahsili için Ankara 18. İcra Müdürlüğü'nün 2013/2152 sayılı dosyasından başlattıkları takibin davalı tarafın haksız itirazı sonucu durduğunu belirterek, davacının takibe itirazının iptalini, % 20'den az olmamak üzere inkâr tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

4. Davacı ... Üretim A.Ş. vekili birleşen Ankara 14. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2013/322 esas sayılı dava dilekçesinde; 28.09.2012 tarihinde geçici kabulü yapılan santralin sık sık arıza verdiğini, 15.03.2013 tarihinde santralin ikinci ünitesinin arızalandığını, arızanın giderilip ünitenin yeniden devreye alındığını belirterek, 06.07.2013 tarihine kadar ünitenin devre dışı kalması nedeniyle meydana gelen zararın fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile, 518.166,27 TL'sinin arızanın meydana geldiği tarihten itibaren işleyecek temerrüt faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... Genel Müdürlüğü vekili asıl davada cevap dilekçesinde; inşaat işlerinin tamamlanmasının davacının sorumluluğunda olduğunu, sözleşmenin 7. maddesinde “inşaat işlerinden kaynaklanan gecikmelerde yüklenicinin sorumluluğu yoktur.” hükmünün yer aldığını, inşaat işleri nedeniyle davalı şirketçe montaj işlerine başlanamadığını, 20.12.2010 tarihli tutanağa göre davacı tarafın inşaat işlerini tamamlamadığı saptanarak, inşaat işlerinin 03.01.2011 tarihinde bitirileceğinin taahhüt edildiğini, davacının 28.01.2011 tarihli yazısında inşaat işlerinden kaynaklanan gecikmenin giderildiğinin bildirildiğini, montaja ancak bu tarihte başlanabildiğini, sözleşmenin imzalanması ile, davacı şirketçe inşaat eksikliklerinin giderilmesi arasında geçen 26 ay boyunca şantiye alanında müvekkilince hiçbir işlem yapılamadığını, davacı şirket sorumluluğunda bulunan enerji nakil hattında gecikmeler yaşandığını, davacı tarafın 01.06.2012 tarihli yazısından anlaşıldığı üzere sistemin ancak 01.06.2012 tarihinde enerji alabildiğini, tüm bunlar sabit iken davacı tarafça 18.03.2010 tarihinden itibaren gelir kaybı ve sair tazminatlarının istenilmesinin hiçbir hukuk kuralı ile bağdaşmadığını, yerli üretim belgesi ile ilgili iddiayı kabul etmediklerini, sözleşmede alınan işin ulusal ve uluslararası standartlara uygun olacağının taahhüt edildiğini, yerli imalât durum belgesi tedarik edileceği yönünde sözleşmede herhangi bir madde bulunmadığını, ...'in bakanlıkça geçici kabul işlemlerinin yapıldığını, dolayısıyla standartlara uygun olduğunu, bu konudaki zarar taleplerini kabul etmediklerini savunarak davanın reddini istemiştir.

2.Davalı ... Üretim A.Ş. vekili birleşen Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2013/555 Esas sayılı cevap dilekçesinde; sözleşme kapsamında işin bedeli olan 2.950.000,00 Euronun %30'una tekabül eden 885.000,00 Euro avans ödemesi yapılıp karşılığında teminat mektubunun alındığını, davalı yüklenicinin edimini ifa etmemesi nedeniyle oluşan zararların tahsili için Ankara 13. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2013/17 Esasında kayıtlı alacak davasını açtıklarını, bu dosyada ileri sürdükleri zararların yüklenici kurumun gecikmeli imalatlarının standartlara uygun olmaması, sık sık arızalanması, geçici kabul sonrası da arızaların sık sık meydana gelmesi, davacı şirket tarafından yapılacak imalatların TSE veya uluslararası standartlara uygun olmaması nedeniyle geçici kabulden amaçlanan üretime geçip fayda sağlama ve santralin verimli çalışmamasını dikkate alan müvekkilinin şeklen yapılan geçici kabulü kabul etmeyerek teminatı paraya çevirdiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

3.Davalı ... Üretim A.Ş. vekili birleşen Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2013/556 Esas sayılı cevap dilekçesinde; faturaları kabul etmediklerini, faturaların iade edildiklerini, davacı aleyhine Ankara 13.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2013/17 esasında kayıtlı derdest davalarının bulunduğunu, 07.12.2012 tarih ve 145 no'lu faturanın 13.12.2012 tarihinde iade edildiğini, faturaya konu işin müvekkili şirket tarafından ... Mühendislik Şirketi'ne yaptırıldığını, 07.12.2011 tarihli faturanın şirketlerinin talebi üzerine henüz yapılmayan işler için düzenlendiğini, yapılacak işlerin eksik ve standart altında yapılmış olması nedeniyle fatura karşılığının ödenmediğini, 07.02.2010 tarihli, 1 26... .000,00 Euro bedelli faturanın yapılan işlerin eksik olması, sözleşmeye aykırı davranılması, müvekkili şirketin zarara uğratılması nedeniyle 200.000,00 Euro'luk kısmının 30.11.2010 tarihinde 100.000,0 00... .11.2012 tarihinde 100.000,00 Euro olmak üzere ödendiğini, fatura içeriği işlerin bir kısmı eksik yapıldığından kalan tutarın ödenmediğini, 19.04.2012 tarihli 47 no'lu faturanın servis bakım işleri olarak kesildiğini, santral su içerisinde kaldığından bakım işinin ...'ın taahhüdünde olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

4.Davalı ... Genel Müdürlüğü vekili birleşen Ankara 14. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2013/322 Esas sayılı dosyada cevap dilekçesi sunmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla;

Asıl dava bakımından; ... A.Ş tarafından sözleşme gereğince 11.06.2012 tarihinde tamamlanması gereken işin geç teslim edilmesi nedeni ile oluşan üretim kaybının talep edilmiş olduğu cezai şart alacağına ilişkin talebi bulunmadığı, ıslah dilekçesi ile işin gecikmesinden kaynaklanan zarara ilişkin taleplerini toplam 1.523.864,69 TL'ye yükselttiği bu bedelin 695.167,00 TL'lik kısmının cezai şart alacağına ilişkin olduğu, santralin yapımında meydana gelen gecikmenin genelde test aşamalarında ortaya çıkan aksaklıklar ve imalata giren malzemelerde hata çıkması ve değiştirilmesinden kaynaklandığı, bunun ...'nın sorumluluğunda olduğu, gecikmenin davalının kusurundan kaynaklandığı ve gecikme nedeniyle üretim kaybının 1.229.043.96 TL olarak hesaplandığı, hesaplamanın 2012 yılı su debileri dikkate alınarak yapıldığı, davacının ıslah dilekçesi ile (1.523.864,69 TL -695.167,00 TL= 828.697,69 TL) gecikme nedeni ile uğranılan üretim kaybınına ilişkin olarak 828.697,69 TL talep ettiği, dava dilekçesinde ceza-i şart talebinin bulunmadığı gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne, 828.697,69 TL yönünden kabulüne, koşulları oluşmayan manevi tazminat talebine ilişkin davanın reddine

Birleşen Ankara 14. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2013/322 Esas sayılı dosyası bakımından; geçiçi kabul yapıldıktan sonra santralin ikinci ünitesinin hasar görmesinin nedeninin jeneratör rotorunun aşırı hızlanması nedeniyle kutuplar arasındaki fiber takozun yerinden çıkarak stator sargılarına sürtünmesi ve sargı izolasyonuna zarar vermesinden kaynaklandığı, bunun imalât hatası nedeniyle meydana geldiği, garanti kapsamında giderilmesi gerektiği, 15.03.2013- 26.05.2013 tarihleri arasında santralin üretim yapamaması nedeniyle üretim kaybı tutarının 518.166,27 TL olduğu, 298.423,00 TL'lik kısmının sigorta şirketi tarafından 04.11.2013 tarihinde ödendiği, ödenen kısım yönünden davanın konusuz kaldığı gerekçesi ile karar verilmesine yer olmadığına, bakiye 219.743,27 TL'nin davalıdan tahsiline,

Birleşen Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2013/355 Esas sayılı dosyası bakımından; takibe konu alacağın teminat mektubunun haksız yere paraya çevrilmesi nedeni ile teminat mektubu bedeli ile işlemiş faiz bedelinden oluştuğu, teminat mektubunun sözleşmenin 4. maddesinde; "Yüklenici, alacağı avans karşılığında işverene geçici kabul tarihine kadar geçerli olacak avans teminat mektubu verecektir. Ayrıca yüklenici işverene temrin programında planlanan geçici kabul tarihinden itibaren 2 yıl geçerli olmak üzere toplam sözleşme bedelinin %10'u tutarında kesin teminat mektubu verecektir." hükmü gereğince verildiği, geçici kabulün; 2. Ünite için 28.07.2012, 1 ve 3. Ünite için 28.09.2012 tarihinde yapıldığı, teminat mektubunun davalı tarafından 07.12.2012 tarihinde geçici kabulden sonra sözleşme hükümlerine aykırı olarak nakde çevrildiği, davacı yüklenicinin teminat mektubunun sözleşmeye aykırı şekilde nakde çevrilmesi nedeniyle 2.039.394,00 TL zarara uğradığı, takip tarihinden önce asıl alacağın ödenmesi talebiyle davalıya ihtar gönderilmediği, davalının temerrüte düşürülmediği, davalının takip ile birlikte temerrüte düştüğü gerekçesi ile davanın kısmen kabulü ile 2.039.394,00 TL asıl alacak üzerinden takibin devamına faize ilişkin talebin reddine, alacak likit olup davalı tarafından geçici kabul tarihinden sonra nakde çevrildiğinden icra inkâr tazminatına,

Birleşen Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2013/356 Esas sayılı dosyası bakımından; ...'ın ticari defter ve kayıtlarının usulüne uygun tutulduğu ve delil olacağı ve davacının kendi defterlerine göre takibe konu faturalara ilişkin alacağının bulunmadığı, fatura bedellerinin ödendiğine ilişkin ödeme belgelerinin dosyada mevcut olduğu ayrıca sözleşmenin 9. maddesi gereğince garanti süresi olan geçici kabul tarihinden itibaren 24 aylık süre içerisindeki tüm bakım ve arıza işlemlerinin davacı ... tarafından yapılması gerektiği gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl dosya davalısı ... Genel Müdürlüğü vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Asıl dosya davalısı ... Genel Müdürlüğü vekili temyiz dilekçesinde;

a.Davacının yükümlülüğündeki inşaat işlerinde yaşanan gecikmelerin müvekkilinin iş programını aksattığını, davacının kusuru sebebiyle oluşan arıza ve mücbir sebep olarak gerçekleşen sel baskını gibi olaylar esnasında santralde çalışma yapılamadığını,

b.Bilirkişilerce üretim kaybına ilişkin gerçek zararın hesaplanmasına ilişkin hususlarda hesaplamanın nasıl yapıldığının anlaşılamadığını, bilirkişi raporlarının eksik ve hatalı olduğunu, hükme esas alınamayacağını

c.Teminat mektubunun haksız olarak nakde çevrildiğini, karşı tarafa bunun haksız olduğunun bildirildiğini ve karşı tarafın temerrüde düşürüldüğünü, ayrıca Ankara 18 Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2012/372 D. İş dosyası ile de durumun haksızlığının tespit edildiğini, karşı taraf aleyhine başlatılan icra takibinin asıl alacak ve temerrüt faizinden oluştuğunu, temerrüde düşürülen borçludan talep edilen temerrüt faizi kısmına ilişkin itirazın iptaline karar verilmesinin doğru olmadığını,

d.Bir mali müşavirden beklenmeyecek derecede hatalı şekilde düzenlenen bilirkişi raporuna göre hüküm kurulduğunu, ticari defter kayıtlarının her iki taraf açısından da kesin delil niteliği taşıdığını, ancak defterlerin usulüne uygun şekilde incelenmediğini,

e.Mahsup fişlerinin nakit geliş gidişiyle alakası olmadığını, belirli bir kasa hesabında hareketlilik olmadığı zaman, yıl sonunda bu kasa hesabını muhasebeleştirmek için kullanıldığını, bilirkişinin tüm ticari kayıtları bir bütün olarak ele almadığını, ticari kayıt tekniği açısından borç ve alacağın aynı anda kaydedildiği mahsup fişleri ve ekstreleri yanlış değerlendirerek bu evraklarda aynı anda hem borç hem de alacağı kayıtta görünce tüm alacakların ödendiği kanısına kapıldığını beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Asıl ve birleşen davalarda uyuşmazlık, eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak tazminat ve itirazın iptali istemlerine ilişkindir.

Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.

Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, asıl davada davalı ... Genel Müdürlüğü vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370/1. maddesi hükmü uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

10.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.