Yüklenici ile idare arasındaki inşaat sözleşmesinin feshi sonrası teminat iradı ve cezai şartların hukuka uygunluğunun bozma sonrası yeniden incelenmesi.
Özet: Bir yüklenicinin, bir inşaat sözleşmesinin idarece haksız feshedildiği ve teminatının irat kaydedildiği iddiasıyla başlattığı tazminat davasında, mahkeme, önceki bozma kararı sonrası yapılan yeni incelemeler ve bilirkişi raporları neticesinde, yüklenicinin işi süresinde tamamlamaması ve yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle sözleşmenin idarece haklı olarak feshedildiğine, teminatın irat kaydedilmesinin ve hakedişlerden yapılan ceza kesintilerinin sözleşmeye ve mevzuata uygun olduğuna hükmederek davayı kısmen reddetmiş; bu karar davacı tarafından temyiz edilmiştir.
6. Hukuk Dairesi         2024/1061 E.  ,  2025/3772 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ:Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI: 2022/48 E., 2023/209 K.
Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar davacı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.
I. DAVA
Davacı yüklenici vekili dava dilekçesinde; müvekkili ile ... Köylere Hizmet Götürme Birliği arasında ... İmalatının inşasına ilişkin 05.10.2007 tarihli sözleşmenin akdedildiğini, iş bitim tarihinin 31.12.2007 tarihi olduğu halde işyerinin geç teslim edildiğini, iş güzergahının bulunduğu yerde ormanlık alanlar bulunduğundan işin devamı için bu alanın temizlenmesi gerektiğini, ancak gerekli izinlerin alınıp alanın temzilenmediğini, aylık hakedişlerin zamanında ödenmediğini ve uzun süre cezalı çalıştırıldığını, sözleşmenin 19.09.2008 tarihinde davalı tarafından haksız şekilde feshedildiğini ve 101.040,00 TL teminatın irat kaydedildiğini ileri sürerek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla irat kaydedilen 101.040,00 TL teminat bedeli, 150.000,00 TL gecikme cezası, 10.000,00 TL mahrum kalınan kâr, müvekkilinin fesih nedeniyle ihalelere girememesinden kaynaklanan 5.000,00 TL müsbet ve 5.000,00 TL menfi zararı olmak üzere toplam 281.400,00 TL'nin sözleşmenin fesih tarihi olan 30.04.2009 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep etmiş, 02.12.2013 tarihli ıslah dilekçesi ile talebini 414.636,90 TL’ye yükseltmiştir.
II. CEVAP
Davalılar vekilleri cevap dilekçelerinde; davacının işi süresi içerisinde tamamlayamaması nedeniyle sözleşmenin haklı nedenle feshedildiğini savunarak, davanın reddine karar verilmesini istemişlerdir.
III. MAHKEME KARARI
Mahkemece bozma ilamına uyarak verilen 28.02.2019 tarihli ve 2019/214 Esas, 2020/12 Karar sayılı kararı ile, davalı idare tarafından sözleşmeye konu projenin uygulanmasında ormandan geçerek yapılması gereken işler için gerekli hukuki prosedürün tamamlanmadığı, ... Deposunun seçildiği yer ile ilgili idarenin kusurunun bulunduğu gerekçesiyle davanın ... bakımından husumet yokluğundan reddine, dahili davalı ... Genel Müdürlüğü bakımından kısmen kabulüne, irat olarak kaydedilen 101.040,00 TL'nin, cezai şart olarak kesilen 245.257,20 TL'nin ve 20.131,42 TL yüklenici kârının dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.
IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
Mahkeme kararına karşı süresi içinde davalı ... Genel Müdürlüğü vekilince temyiz isteminde bulunulması üzerine Dairemizin 22.12.2021 tarihli ve 2021/172 Esas, 2021/2482 Karar sayılı kararıyla; "....Bilirkişi heyetleri tarafından düzenlenen raporlar arasında çelişki bulunduğu halde mahkemece, çelişki giderilmeden ve eksik inceleme ile hüküm kurulmuştur. O halde mahkemece yapılacak iş; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 281/3. maddesi uyarınca maddi gerçeğin ortaya çıkması için HMK’nun 266. maddesi hükmüne göre yeniden oluşturulacak uyuşmazlık konusunda uzman teknik bilirkişi kurulundan sözleşme, hakedişler, yazışmalar ve tüm dosya kapsamı değerlendirilerek işin fesih tarihindeki tamamlanma oranı, idarenin fesihteki haklılık durumu, sözleşmenin 9.2.1 maddesi gereği Yapım İşleri Genel Şartnamesi sözleşme eki olduğundan Şartnamenin 39. ve 40. maddelerine göre hakedişlerden kesinti yapılıp yapılmadığı ve hakedişlerin yüklenici aleyhine kesinleşip kesinleşmediği konularında mevcut bilirkişi raporları da değerlendirilerek ve aralarındaki çelişki de giderilerek hazırlanacak gerekçeli ve denetime elverişli rapor alınıp, değerlendirilmek suretiyle ulaşılacak sonuca uygun karar vermekten ibarettir.
Mahkemece bu hususlar üzerinde durulmadan eksik inceleme ve yanlış değerlendirme sonucu hüküm kurulması doğru olmamış, kararın bozulması uygun bulunmuştur" gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.
Mahkemenin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; bozma ilamı doğrultusunda alınan her iki bilirkişi raporunun da aynı görüşte olduğu, mevcut bilirkişi raporları arasındaki çelişkinin giderildiği, yüklenicinin süresinde işi tamamlamaması, yükümlülüklerini yasal süresi içerisinde yerine getirmemesi nedenleri ile sözleşmenin feshi koşullarının oluştuğu, işin fiziki gerçekleşme oranının %77,72 düzeyinde, kalan iş oranının %22,28 olduğu, yüklenicinin ihale dökümanında belirtilen şekilde (alt risk) sigorta yaptırmak zorunda olduğu, ancak bu yükümlülüğünü zamanında yerine getirmediği, sözleşmenin idarece haklı nedenle feshedilmesi halinde teminatların irat kaydedilmesinin mevzuata uygun olduğu, taraflar arasındaki sözleşmenin 10. maddesine göre gecikme halinde ceza alınacağının düzenlendiği ve yüklenicinin hak edişlerinden kesilen ceza tutarlarının sözleşmeye uygun olduğu, fesih işlemi haklı olduğu için yüklenicinin kâr kaybı zararı isteyemeyeceği, yüklenicinin zamanında işi bitirememesi sebebiyle cezai duruma düşmesinin yerinde olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde; bilirkişi raporuyla diğer raporlar arasındaki çelişkinin giderilmediğini, işin sözleşmesinin ... Köylere Hizmet Birliği ile yapıldığı, uzun yargılama süreci içerisinde davalı idarelerin de değiştiğini, Köylere Hizmet Götürme Birliğinin lağvedilmesiyle ... yetkili gösterilmiş daha sonra yine yasal düzenlemeyle ... sorumlu idare konumundan çıkarılmış, ... sorumlu kılındığı, mevzuat gereği değişen sorumlu idareleri hasım göstermiş gibi temyize konu mahkeme kararında hem ... vekili için, hem de ... vekili için vekalet ücretine hükmedilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre yükleniciler tarafından açılan dava, eser sözleşmesinin haksız feshine dayalı menfi ve müspet zararların tazmini istemine ilişkindir.
1. Mahkemelerin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Kanun'un 427 nci maddesi ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Temyizen incelenen Mahkeme kararında ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı ve bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; davacı vekilinin diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
3. Yargılamaya konu sözleşme konu iş için iş sahibi değişime uğradığından ve davalı HMK 125 gereğince değiştiğinden vekalet ücretinin son davalı lehine hükmedilmesi gerekirken devreden lehine de hükmedilmesi doğru görülmemiş bozmayı gerektirmiştir. Ne var ki; bu husus yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 1086 sayılı HUMK'un 438. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca hükmün düzeltilerek onanmasına karar verilmiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Davacı vekilinin diğer vekilinin tüm temyiz itirazlarının reddine,
2. Mahkeme kararının hüküm fıkrasının 4 numaralı bendinin hükümden çıkarılmak suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,
Peşin alınan harcın istek halinde temyiz edene iadesine,
Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,
Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,
06.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.