kazakistanda çalışan işçinin asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde kıdem, ihbar, ücret, fazla çalışma, hafta ve genel tatil alacaklarının müşterek ve müteselsil sorumlulukla tahsiline ilişkin içtihat.

Kazakistanda çalışan işçinin asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde kıdem, ihbar, ücret, fazla çalışma, hafta ve genel tatil alacaklarının müşterek ve müteselsil sorumlulukla tahsiline ilişkin içtihat.

Özet: Bu hukuki evrak, bir işçinin Kazakistandaki bir projede asıl ve alt işverenlerin müşterek sorumluluğunda çalıştığı dönemde haksız fesih ve ödenmeyen ücret, fazla mesai, hafta tatili ile bayram tatili alacaklarının tahsili talebiyle açtığı iş davasını ele almaktadır; ilk derece mahkemesi, davacının iş akışının sona erme tarihi, son ücreti ve çalışma süreleri üzerinden hesapladığı kıdem, ihbar, ödenmeyen ücret, fazla mesai, hafta tatili ve dini bayram hariç ulusal bayram ve genel tatil alacakları taleplerini kısmen kabul ederek her iki davalıyı müştereken ve müteselsilen sorumlu tutmuş, bu karara karşı davalılardan biri istinaf yoluna başvurmuştur.

9. Hukuk Dairesi 2025/4828 E. , 2025/8792 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesi

SAYISI: 2021/1156 E., 2025/36 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ: İstanbul Anadolu 26. İş Mahkemesi

SAYISI: 2016/220 E., 2020/316 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... Uluslararası Yat. Tar. Peyz. İnş. Tur. San. ve Tic. AŞ vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davalılardan ... Uluslararası Yat. Tar. Peyz. İnş. Tur. San. ve Tic. AŞ'nin (... Şirketi) diğer davalı ... Elektromekanik Mühendislik Taahhüt Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinden (... Elektromekanik Şirketi) çalışan ve iş gücü temin ettiğini, her iki Şirket arasında asıl işveren alt işveren ilişkisi bulunduğunu, müvekkilinin davalı işverenin Kazakistan-Astana'da bulunan şantiyesinde 22.04.2014-01.02.2016 tarihleri arasında çalıştığını, ücretinin bir kısmının elden bir kısmının bankadan ödendiğini, iş sözleşmesinin haksız şekilde sona erdirildiğini, ödenmeyen 4,5 aylık ücret alacağı bulunduğunu, davacının hafta içi ve cumartesi günleri ile ayda iki hafta sonu 08.00-19.00 saatleri arasında çalıştığını, dinî bayramlarda bir gün çalışmadığını, diğer bayram ve genel tatillerde çalıştığını ileri sürerek kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ücret alacağı, fazla çalışma, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... Şirketi vekili cevap dilekçesinde; iş mahkemelerinin görevsiz olduğunu, çalışma yeri Kazakistan olduğundan uygulanacak hukukunun buna göre tespit edilmesi gerektiğini, taleplerin belirsiz alacak davasına konu edilemeyeceğini, müvekkili Şirketin pasif husumetinin bulunmadığını, dava dilekçesinde yer alan fahiş ücret ve çalışma, fazla çalışma, hafta sonu ve bayram tatili çalışma iddialarına, kıdem ve ihbar tazminatı talepleri ile ayrıca faiz ve sair tüm iddia ve taleplere itiraz ettiklerini savunarak davanın reddini istemiştir.

2. Davalı ... Elektromekanik Şirketi vekili cevap dilekçesinde; davacının çalışma döneminin 22.04.2014-21.09.2015 tarihleri arasında olduğunu, davacının yapmış olduğu iş sözleşmesinin belirli süreli iş sözleşmesi mahiyetinde olduğundan söz konusu işin bitmesi sebebiyle davacının işyerinden ayrıldığını, davacının her ne kadar dava dilekçesinde 4,5 aylık ücretini alamadığını iddia etse dahi söz konusu durumun gerçeği yansıtmayıp ... tarafından 18.09.2015 tarihinde davacının tüm alacaklarının ödendiğini, davalı işyerinde 09.00-18.00 saatleri arasında çalışıldığını ayrıca öğle saatlerinde 1 saat yemek molası verildiğini, davacının dinî ve millî bayramlarda da çalışma yapmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; davacının Kurum kayıtlarına göre davalı ... Elektromekanik Şirketinde işe girişinin 18.03.2014 tarihi, işten çıkışının ise 21.09.2015 tarihi olarak belirtilmesine rağmen; davacının yurda giriş-çıkış kayıtları, davacı tarafından sunulan 23.08.2017 havale tarihli beyan dilekçesi ekindeki çalışma belgesinde hizmet süresinin 13.03.2014-16.02.2016 olarak belirtilmesi ve davacı taraf beyanı hep birlikte değerlendirildiğinde davacının 13.03.2014-16.02.2016 tarihleri arasında Kazakistan'daki projede davalı asıl işveren ... Şirketi bünyesinde diğer davalı ... Şirketi sigortalısı olarak çalıştğı; davacının yurt dışında yaptığı işin niteliği, davacı tanık beyanları, banka kayıtları ve emsal ücret araştırması birlikte değerlendirildiğinde son ücretinin net 3.000,00 USD olduğu, davacı işçinin davalı işverenlik işçisi olarak çalışmakta iken iş sözleşmesinin sona erdiği, tüm dosya kapsamı ve tanık beyanlarına göre her iki davalının husumet itirazlarına iştirak olunmadığı, davalıların tespit olunan işçilik alacaklarından müşterek ve müteselsilen sorumlu oldukları, davacının haftada 12 saat fazla çalışma yaptığı ve ayda iki hafta tatili ile dinî bayramların birinci günü hariç diğer ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştığının tespit edildiği ve ödenmeyen ücret alacağının bulunduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... Şirketi vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, Mahkemenin objektif, mantıksal ve hayatın olağan akışına uygun, dosyadaki verilerle çelişmeyen tespitlerine ve uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına göre 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 355. maddesi uyarınca istinaf sebepleriyle sınırlı olarak ve resen kamu düzeni yönünden yapılan inceleme sonucu, İlk Derece Mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden kanuna aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı ... Şirketi vekili temyiz dilekçesinde;

1. Cevap dilekçesinde, davacının yurt dışında çalışma iddiasının bulunduğunu, dolayısıyla yabancılık unsurunun mevcut olduğunu, bu sebeplerle Türk hukukunun uygulanmasına itiraz edildiği belirtilmesine rağmen bu itiraz yönünden hiçbir inceleme yapılmadığını,

2. Müvekkili Şirketin davada pasif husumetinin bulunmadığını,

3. Mutad işyeri hukuku bakımından belirsiz alacak davası açılma imkânı bulunup bulunmadığının araştırılmadığını,

4. Kabul anlamına gelmemek üzere çalışma koşullarına ilişkin görgüye dayalı bilgi sahibi olmayan tanık beyanlarına itibar edilemeyeceğini, tanıklara ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarının incelenmediğini, tanık beyanlarının çelişkili olduğunu,

5. Usule uygun bir emsal ücret araştırması yapılmadan, ne iş yaptığı netleştirilmeden davacının fahiş bir şekilde net 3.000,00 USD ücret aldığının kabul edilmesinin hatalı olduğunu, davacının yurt dışında çalıştığı göz ardı edilerek brüt ücretinin hatalı tespit edildiğini,

6. Hizmet süresinin iddia ve talebi aşar şekilde tespit edildiğini, ayrıca Kurum kayıtlarına aykırı tespit yapıldığını,

7. Davacı tarafından şantiye şefi olduğu iddiasının, kendi mesaisini kendisinin belirleyip belirlemeyeceğinin araştırılmadığını, iddia olunan çalışmanın hayatın olağan akışına aykırı olduğunu,

8. Davacının kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanmasının mümkün olmadığını,

9. Zamanaşımı def'i dikkate alınmadan hüküm kurulduğunu,

10. Alacak kalemlerinden %50'den aşağı olmamak üzere indirim yapılması gerekirken 1/3 oranında yapılan indirimin haksız ve dayanaksız olduğunu,

11. Hükmedilen faiz türü ve başlangıç tarihlerinin hatalı olduğunu, tüm harç ve yargılama giderlerinin müvekkili davalıya yükletilmesinin ve müvekkili lehine karşı vekâlet ücretine hükmedilmemesinin hatalı olduğunu ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, iş sözleşmesine uygulanacak hukuk, davacının aylık ücret miktarı, brüt ücret, hizmet süresi, husumet, zamanaşımı, kıdem ve ihbar tazminatları, fazla çalışma, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının ispatı ve hesaplanması ile faiz, harç, yargılama giderleri ve vekâlet ücretine ilişkindir.

1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre, davalı ... Şirketi vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. 31.07.1996 tarihli ve 22713 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Kazakistan Hükümeti Arasında Gelir Üzerinden Alınan Vergilerde Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması'nın "Bağımlı Faaliyetler" başlıklı 15/2 hükmü şöyledir:

"2. 1 inci fıkra hükümlerine bakılmaksızın, bir Akit Devlet mukiminin diğer Akit Devlette ifa ettiği bir hizmet dolayısıyla elde ettiği gelir, eğer:

a) Gelir elde eden kişi, diğer Devlette herhangi bir kesintisiz oniki aylık dönemde bir veya bir kaç seferde toplam 183 günü aşmamak üzere kalırsa, ve

b) Ödeme, diğer Devletin mukimi olmayan bir işveren tarafından veya böyle bir işveren adına yapılırsa, ve

c) Ödeme, işverenin diğer Devlette sahip olduğu bir işyerinden veya sabit yerden yapılmazsa yalnızca ilk bahsedilen Devlette vergilendirilecektir."

Somut uyuşmazlıkta, yukarıdaki paragrafta yer verilen çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasındaki düzenlemeye göre Kazakistan'da ifa ettiği çalışma dolayısıyla gelir elde eden kişi ilgili mali yıl içinde başlayan veya sona eren herhangi bir on iki aylık dönemde bir veya birkaç seferde toplam 183 günü aşmayacak şekilde kalırsa elde edilecek gelirin yalnızca ilk bahsedilen Devlet olan Türkiye'de vergilendirilmesi gerekecektir. Davacı işçinin ise sözü edilen dönemdeki çalışmalarında 183 günden fazla bir süre Kazakistan'da kaldığı anlaşıldığından gelirin Türkiye'de vergilendirilmesi mümkün değildir. O hâlde, davacının ücreti brütleştirilirken %15 gelir vergisi eklenmek sureti ile sonuca gidilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

18.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.