Kıymetli Evraktan Kaynaklanan İtirazın İptali Davasında, Zorunlu Unsurları Eksik Bononun Kambiyo Senedi Niteliğini Kaybetmesi ve Adi Senet Olarak Değerlendirilerek Görevli Mahkemenin Tespiti.
Özet: Bu hukuki evrak, davacının verdiği borca karşılık düzenlenen ve icra takibine konu olan bir senedin kambiyo senedi vasfını taşıyıp taşımadığına dair "itirazın iptali" davasını incelemektedir; mahkeme, senedin düzenleme yeri ve tarihi gibi zorunlu unsurlarının eksikliği halinde adi senet hükmünde olacağını ve uyuşmazlığa Asliye Hukuk Mahkemesinin bakması gerektiğini emsal kararlar ve Türk Ticaret Kanunu hükümleri ışığında değerlendirerek görevli mahkeme tespitini tartışmaktadır.

ESAS NO :
KARAR NO :
HAKİM :
KATİP :
DAVACI : ... -
VEKİLİ :
DAVALILAR : 1- ... -
2-
DAVA : İtirazın İptali (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ :
KARAR TARİHİ :
KARAR YAZIM TARİHİ :
Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekilinin dava dilekçesinden özetle; :müvekkilinin, aralarındaki güven ilişkisine dayanarak borçlu ... Yıldırım'a 100.000,00-TL borç verdiğini bu borca karşılık 100.000,00-TL tutarlı senedin imza edildiğini, diğer davalının senette kefil olduğunu, müvekkilinin davalıya sözlü ve yazılı mesajlar ile borcunu ödemesini talep ettiğini, senette sehven vade tarihi ile ödeme tarihi yanlış yazıldığından ilamsız icra takibi başlattıklarını, itiraz üzerine takibin durduğunu, davalıların ... Genel İcra Dairesinin 2024/46768 numaralı dosya sına yapmış olduğu itirazın iptaline, takibin devamına, kötü niyetli davalılar aleyhine alacağın %20' sinden az olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalılara yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalılar tarafından cevap dilekçesi verilmediği görülmekle HMK 128.maddesi gereği bütün vakıaları inkar etmiş sayılacağı anlaşılmıştır.
... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi' nin 14/01/2025 tarih ve 2024/440 Esas 2025/28 Karar sayılı Görevsizlik kararı ile mahkememize tevzi edilen dava dosyası yukarıda yazılı esas kaydı yapılarak yargılamaya bu esas üzerinden devam olunmuştur.
Dava,bonoya dayalı olarak yapılan ilamsız icra takibine itirazın iptali istemine ilişkindir.
Emsal nitelikteki ... Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi'nin 2025/1188 esas 2025/1182 karar sayılı ilamında;...'' açılan davanın mutlak ticari dava olarak sayılan davalardan olmadığı gibi tarafların tacir olmaması sebebiyle nispi ticari davalardan da olmadığı, icra takibine konu 15/01/2025 tarihli 1.500.000,00 TL bedelli bonoda esaslı unsurlardan olan düzenleme yerinin bulunmadığı, düzenleyenin adının yanında da yer yazılı olmadığı, bu sebeple senet kambiyo senedi vasfını taşımadığı görülmektedir. Senedin kambiyo senedi vasfını taşımaması halinde uyuşmazlığın hangi mahkemece çözümlenmesi gerekeceğine dair Yargıtay 13. H.D.nin 2016/2345 Esas 2017/6774 Karar sayılı ilamı da nazara alındığında iş bu davaya Bünyan Asliye Hukuk Mahkemesi'nin bakmakla görevli olduğu anlaşılmaktadır...''gerekçesiyle Bünyan Asliye Hukuk Mahkemesi'nin yargı yeri olarak belirlenmesine karar verilmiştir.
Emsal nitelikteki ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi'nin 2025/2112 esas 2025/2379 karar sayılı ilamında;''... Düzenleme tarihi olmayan bono kıymetli evrak vasfında olmayıp, Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre adi senet hükmündedir. Dolayısıyla davaya konu bono kıymetli evrak vasfında olmadığından, bu belge hakkında TTK'nun ilgili hükümleri uygulanmayacaktır. Hal böyle olunca uyuşmazlık TTK hükümlerine göre değil, genel hükümlere göre çözülmesi gerekecektir ve uyuşmazlığı çözmekte görevli olan mahkeme asliye hukuk mahkemesidir...''gerekçesiyle asliye hukuk mahkemesi görevli mahkeme olarak belirlenmiştir.
Bir davanın ticari nitelikte olup olmadığı, bir diğer ifade ile asliye ticaret mahkemesinde görülüp görülmeyeceğinin belirlenmesi işi de Türk Ticaret Kanununun 4 üncü maddesinde gösterilen ilkelere göre yapılmalıdır. Öğretide de benimsenen görüşe göre ticari davalar mutlak ticari davalar ve nispi ticari davalar olarak iki gruba ayrılmaktadır. Türk Ticaret Kanununun 4 üncü maddesinin 1 inci bendinin (a) alt bendi uyarınca bu Kanunda düzenlenen hukuk davaları mutlak ticari davalardır. Nispi ticari davalar ise konusu ne olursa olsun, her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davalarıdır (TTK.m.4/1). Kanuni düzenleme uyarınca sadece mutlak ya da nispi ticari davalar asliye ticaret mahkemesinde görülürken, bunlar dışında kalan davalar (istisnalar saklı kalmak kaydıyla) asliye hukuk mahkemelerinde görülmelidir.
TTK’nın 776. maddesine göre bono veya emre muharrer senet, senet metninde bono veya emre yazılı senet kelimesini ve senet Türkçe'den başka bir dilde yazılmışsa o dilde bono veya emre yazılı senet karşılığı olarak kullanılan kelimeyi, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödemek vaadini, ödeme yerini, kime ve kimin emrine ödenecek ise onun adını, düzenleme tarihini ve yerini, düzenleyenin imzasını içermelidir. Sıralanan bu kayıtlar bononun zorunlu ve geçerliliğini etkileyecek olan zorunlu unsurlardır. Zorunlu unsurlardan birini içermeyen bir senet bono sayılmaz.
TTK’nın 777. maddesinin 3 ve 4. fıkraları uyarınca bononun alternatif zorunlu unsurları ise düzenleme yeri ve ödeme yeridir. Kanun koyucu bu unsurların bonoda yer almasının zorunlu olduğunu ancak bunların bonoda bulunmaması hâlinde alternatif olarak bonodaki başka unsurların bunların yerine geçeceğini, böylece senedin bono niteliğini kaybetmeyeceğini kabul etmiştir.
Vade ise isteğe bağlı unsurlardandır. Bonoda vadenin gösterilmesi zorunlu olmayıp TTK’nın 777. maddesinin 2. fıkrasına göre “vadesi gösterilmemiş olan bono, görüldüğünde ödenmesi şart olan bir bono sayılır.”
Bonoya konulabilecek vade türleri TTK’da sınırlı sayıda sayılmıştır. TTK’nın 778. maddesinin atfıyla uygulanması gereken aynı Kanunun 703. maddesinin 1. fıkrasına göre bono dört türlü vadeyi içerebilir. Bir bono görüldüğünde, görüldükten belli bir süre sonra, düzenleme gününden belli bir süre sonra, belirli bir günde ödenmek üzere düzenlenebilir. TTK’nın 703. maddesinin 2. fıkrasına uyarınca “vadesi başka şekilde yazılan veya birbirini takip eden çeşitli vadeleri gösteren poliçeler batıldır.”
Aynı bonoda birbirinden farklı iki vadenin bulunması geçersizlik sebebidir (Öztan, s. 482). Vade ile senedin düzenleme tarihinin aynı olması senedin bono niteliğini ortadan kaldırmaz (Poroy, R./ Tekinalp,Ü., s.119). Bonoda vade tarihi ve düzenleme tarihinin aynı tarih olmasına engel bir düzenleme bulunmamaktadır.
Vade kaydının senet metni içinde bulunması şart değildir. Keşidecinin imzası bulunmak kaydı ile vade senedin üzerinde herhangi bir yere konulabilir. Başka bir anlatımla keşidecinin imzasının örttüğü durumlarda vade kaydının yerinin önemi bulunmamaktadır (Öztan, s. 492)
Yukarıda belirtilen kanun maddeleri ve emsal nitelikteki istinaf mahkemesi ilamları gözetildiğinde; dava konusu senedin incelenmesinde senet metni içerisinde vade tarihinin 15/03/2024 yazıldığı, senedin üst kısmında ödeme günü olarak 15/05/2024 yazıldığı gözetildiğinde senette çift vade bulunduğu ve TTK’nın 778. maddesinin atfıyla uygulanması gereken aynı Kanunun 703. maddesinin 2. fıkrasına göre senedin batıl olduğunun ve Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre adi senet hükmünde olduğunun kabulü gerekir. Dolayısıyla davaya konu bono kıymetli evrak vasfında olmadığı,tarafların Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan yapılan sorgulamalarında, davacı ile davalı ... Yıldırım'ın faaliyetlerini terk ettikleri,diğer davalının ise potansiyel vergi mükellefi olduğu,dolayısıyla tarafların tacir olmadığı, açılan davanın mutlak ticari dava olarak sayılan davalardan olmadığı gözetilerek mahkememizin görevsizliği nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenler ile;
1-Mahkememizin görevsiz olması ve davaya bakmaya ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin görevli olması nedeni ile davanın HMK 114/1-c ve 115/2 maddeleri gereği USULDEN REDDİNE,
2-Mahkemeler arasında olumsuz görev uyuşmazlığı oluştuğundan HMK' nın 21/1-c maddesi uyarınca kararın istinaf edilmeksizin kesinleşmesi halinde görevli mahkemenin tayini için dosyanın re'sen ... Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi Başkanlığı'na gönderilmesine,
3-HMK'nun 20. maddesi gereğince Asliye Hukuk Mahkemesi'nin yargı yeri olarak belirlenmesine ilişkin mercii tayini kararı verilirse, bu kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde taraflardan birinin mahkememize başvurarak dava dosyasının görevli mahkemeye gönderilmesini istememesi durumunda HMK'nun 321/2. maddesi gereğince davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesine,
4-Davaya görevli mahkemede devam edilmesi halinde yargılama harçları, vekalet ücreti ve yargılama giderinin görevli mahkemede değerlendirilerek hüküm altına alınmasına,
Dair, davacı vekilinin yüzünü karşı, gerekçeli kararının taraflara tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık süre içerisinde ... Bölge Adliye Mahkemesi'nde istinaf yasa yolu açık olmak üzere karar verildi.23/01/2026
Katip
¸E-imzalıdır
Hakim
¸E-imzalıdır