İşçinin davalı şirkette kalfa sıfatıyla çalışma süresi ve prime esas ücretinin tespitine ilişkin temyiz aşamasındaki uyuşmazlık incelemesi.
Özet: Bu hukuki evrakta, davacının belirli bir dönemde davalı şirkette hizmet akdine dayalı olarak çalıştığının tespiti ve prime esas ücretinin belirlenmesi talebiyle açtığı davada, davalı şirket davacının iddialarını, başka yerlerdeki sigortalı çalışmalarını ve iyi niyetli olmadığını öne sürerek reddetmiş; ilk derece mahkemesi, davacının farklı bir zaman diliminde asgari ücretle çalıştığını tespit etmiş; bölge adliye mahkemesi bu kararı onamış, ancak davalılar, kararın usul ve esasa aykırı olduğunu, delillerin yetersizliğini ve davacının başka iş yerlerindeki kayıtlarını gerekçe göstererek temyiz başvurusunda bulunmuştur.
MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/2162 E., 2025/8 K.İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 50. İş MahkemesiSAYISI : 2021/20 E., 2023/210 K.Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 2006 yılı Mart ayından 2014 yılı Aralık ayı sonuna kadar son aylık maaşı günlük net 45,00 TL'den net 1.200,00 TL olmak üzere kalfa sıfatı ile davalı iş yerindeki çalışmalarının tespitine karar verilmesini istemiştir.II. CEVAP Davalı Şirket vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının tüm iddialarının asılsız olduğunu, kabul etmediklerini, söz konusu zamanlarda çalışan usta ve garsonların bulunduğunu ve bunların sigortasının olduğunu, davacının söz konusu zamanlarda farklı yerlerde bulunduğunu, hatta buralarda bazı şahıslardan para alarak bir nevi dolandırıcılık yaptığı haberlerini duyduklarını, davacının iddia ettiği gibi şirkette çalışmadığını, davacının iddia ettiği zaman dilimlerinde başkaca yerlerde çalıştığını, bu zaman dilimlerinde başkaca iş yerlerinden sigortalı olduğunu, davacının, şirkette çalıştığını iddia ettiği zamanlarda, 01.11.2006 - 05.11.2006 tarihlerinde 5 gün, 25.08.2006 - 27.09.2006 tarihlerinde 27... .12.2006 - 13.12.2006 tarihlerinde 2 gün ... isimli iş yerinde, 17.10.2014 - 22.10.2014 tarihleri arasında ...Yemek Ltd. Şti.'de sigortalı olarak çalıştığını, dolayısı ile şirkette çalıştığı yönündeki iddialarının doğru olmadığını, davacının, şirketin sahip olduğu lokantanın bulunduğu çarşıya gündüzleri uğradığını, zaman zaman oradaki esnafa (gaz almak, çay almak, markete gitmek vs) yardımda bulunduğunun bilindiğini, davacının iddia ettiği süre içinde çarşının herhangi bir yerinde çalışmadığını, davacının aşırı alkol kullandığını ve sabahları iddia ettiği saatlerde de kalkabilecek durumda olmadığını, davalı lokantanın bulunduğu çarşıda davacının çarşıda bulunan esnaflardan sürekli para talep ettiğini ve aldığı paraları hiçbirine geri ödemediğini, davacının Nisan 2014 tarihinde ... Toptancı Halinde seyyara çıktığının da bilindiğini, davalı iş yerinde her ay SSK Hizmet Bildirgesinin iş yerinde işçilerin görebileceği yere asılarak işçilerin bilgilendirildiğini, 8 yıl çalıştığını iddia eden davacının bu süre içinde hizmet tescili için müracaat etmemesinin anlaşılır bir durum olmadığını, davalı iş yerinde söz konusu dönem ile ilgili davacıya ait herhangi bir ücret ödemesi bulunmadığını beyanla, davanın reddini talep etmiştir. Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; öncelikle, görev, yetki, derdestlik, husumet ve hak düşürücü süre ile ilk itirazları ile zamanaşımı def'i yapılmış sayılarak, haksız açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine, Davacının 1102476.006 sicil numaralı ..... Tic. Ltd. Şti. ünvanlı iş yerinde 14.12.2006-16.10.2014 tarihleri arasında asgari ücretle hizmet akdine dayalı olarak çalıştığının tespitine, Fazlaya ilişkin isteklerin reddine karar verilmiştir. IV. İSTİNAFİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf istemlerinin esastan reddine karar verilmiştir.V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri Davalı SGK vekili temyiz dilekçesinde özetle; Mahkeme kararının usul ve kanuna aykırı olduğunu, toplanan deliller anılan karar açısından yeterli olmadığını, Mahkemece yeterli inceleme yapılmadan ve dava sübut bulmadan dosyanın karara bağlandığını belirterek, kararın bozulmasını istemiştir.Davalı şirket vekili temyiz dilekçesinde özetle; Mahkemece verilen kararın hukuka aykırı olduğunu, davacının 2006 yılının Mart ayından 2014 Aralık ayına kadara kesintisiz davalı iş yerinde çalıştığı iddiası ile dava açtığını, SGK'dan gelen hizmet dökümünde bu tarihler arasında başkaca iş yerlerinde de sigorta kayıtlarının olduğunun görüldüğünü, davacı ifadelerinde çalıştığı tarihler tam ve kesin olarak bildirilmediğini, kamu tanıklarının ifadelerine bakıldığında ise bu iş yerinde çalışan olarak gören kimse olmadığını tüm bunlar göz önüne alındığında davalı şirkette çalışmadığının görüldüğünü, davacının kötü niyetli olduğunu belirterek, kararın aleyhe olan kısımlarının bozulmasını istemiştir.B. Değerlendirme ve GerekçeUyuşmazlık, hizmet tespiti ve prime esas ücretin tespiti istemine ilişkindir. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, iş yeri özlük dosyası temin edilip iş yerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi iş yerinde ne iş yapıldığı, iş yerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, iş yeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça iş yerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o iş yerinde çalışan öteki kişiler ile o iş yerine komşu ve yakın iş yerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.Dosyanın incelenmesinde davacının talebine konu dönemde davalıya ait iş yerinden herhangi bir sigortalılık bildiriminin söz konusu olmadığını, davalı iş yerinin 29.09.2005-30.06.2012 tarihleri arasında pakette döner, köfte, hamburger satış yeri mahiyetinde kanun kapsamında olduğu, davacı adına 25.08.2006-20.09.2006, 01.11.2006-05.11.2006, 12.12.2006-13.12.2006 tarihleri arasında ... sicil numaralı ... ünvanlı, 17.10.2014-22.10.2014 tarihleri arasında ... sicil numaralı ... Sağ. Taah. San. ve Tic. Ltd.Şti. ünvanlı iş yerinde bildirim bulunduğu, davacının 2006 yılı Mart ayından 2014 yılı Aralık ayı sonuna kadar davalıya ait iş yerinde son aylık ücretinin net 1200,00 TL olduğunu ileri sürerek çalışmalarının tespitini talep ettiği eldeki davada, Mahkemece dinlenen davacı tanık beyanlarına itibarla davanın kısmen kabulüne karar verilmişse de, Mahkemece yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli değildir. Davacının talebine konu dönemde davalı şirkete ait iş yerinden çoğunlukla tek çalışan olarak ... isimli kişinin sigortalı bildirimlerinin yapıldığı anlaşılmakla, davanın somutlaştırılması yükümlülüğü kapsamında, davacının, davalıya ait iş yerinde kimlerle birlikte çalıştığı yönünden beyanı alınmalı, çalıştığı dönemdeki komşu iş yeri çalışanlarının kimler olduğu sorulmalı, bu kişilerin tespiti ile davacının çalışmasına yönelik ifadeleri alınmalı, iş yerinin lokanta olması nedeniyle zabıta tarafından denetlenmesi gerektiğinden denetim raporları istenilmeli, ayrıca sağlık açısından burada çalışanların portör muayene kayıtlarının tutulması da gerektiğinden söz konusu kayıtlar Sağlık Müdürlüğünden istenilmeli, belediyeden iş yerinin ruhsat ve denetim raporları ile ilgili vergi dairesinden vergi yoklama fişleri varsa celp edilmeli, iş yerinin kapsam ve kapasitesi, kaç kişinin çalıştığı konularında dava konusu dönem yönünden araştırma yapılmalı, toplanan tüm deliller ışığında yapılacak değerlendirme ile çalışma olgusunun varlığı ve süresi net olarak belirlenmeli, sonucuna göre karar verilmelidir.Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, eksik incelemeye dayalı yazılı şekilde karar tesisi, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.VI. KARARAçıklanan sebeplerle; Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,17.09.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.