2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 22. ve 23. maddeleri kapsamında, kamulaştırılan taşınmazların amacı dışında satışı üzerine eski malik mirasçılarının geri alma hakkının ihlali iddiasıyla açılan tazminat davasında hak düşürücü süreye ilişkin temyiz incelemesi.
Özet: Davacıların murisine ait taşınmazların kamulaştırıldıktan sonra ihtiyaç fazlası kısımlarının davalı idare tarafından kanunen tanınan geri alma hakkı kullandırılmaksızın üçüncü şahıslara satılması üzerine, uğradıkları zararların tazmini talebiyle açılan davada, ilk derece mahkemesi ve istinaf mahkemesince hak düşürücü süre nedeniyle davanın reddedilmesi kararı, davacılar vekilinin geri alma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla tazminat talebini yineleyerek temyize başvurmasıyla hukuki süreç devam etmektedir.
5. Hukuk Dairesi         2024/7794 E.  ,  2025/8223 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/3815 Esas, 2024/1192 Karar
DAVA TARİHİ : 05.04.2022
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Nazilli 3. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2022/100 Esas, 2023/13 Karar
Taraflar arasındaki 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 23 üncü maddesi uyarınca tazminat istemine ilişkin davada yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince asıl ve birleştirilen davanın reddine karar verilmiştir.
Kararın asıl ve birleştirilen dava davacıları vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı asıl ve birleştirilen dava davacıları vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Asıl ve birleştirilen davada davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; davacıların murisi ..'a ait Aydın ili, ... ilçesi, ... Mahallesinde bulunan 4104 parsel, 5481 parsel (eski 4525 parsel), 5479 parsel (eski 4128 parsel) sayılı taşınmazların, ... Projesi, ... Sulaması, Anakanalı Km:0+000-8+000 inşaatından dolayı 1993 yıllarında kamulaştırıldığını,davacıların murisi ...’ın 05.01.2020 tarihinde vefat ettiğini, mirasçıları olarak geriye ..., ... ve ...’ın kaldığını, davacıların kamulaştırılan taşınmazlarının yanında bulunan tarlalarını işlerken kamulaştırılıp kanal geçirilen eski tarlalarındaki zeytin ağaçlarının kesildiğini görmeleri üzerine ilgililerin bu taşınmazları DSİ Genel Müdürlüğünden ihaleyle satın aldıklarını öğrendiklerini, davalı idarenin kamulaştırdığı taşınmazların ihtiyacı kalmayan kısımlarını tespit ve ifraz ederek üçüncü şahıslara sattığını, davalı idarenin 2942 sayılı Kanun’un 22 nci maddesi uyarınca kamulaştırma konusu taşınmazları üçüncü şahıslara satmadan önce ... mirasçılarına geri alma haklarını kullandırtması, yasal tebliğden sonra üç ay içinde kamulaştırma bedelinin yasal faiziyle davalı idareye ödenmemesi hâlinde üçüncü şahıslara satışını gerçekleştirmesi gerektiği gözetilmeden taşınmazı sattığını, geri alma hakkı kullandırılmadığı için müvekkillerinin uğradığı zararın davalı idareden alınarak davacılara verilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı idare vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın süresinde açılmamış olup davanın zamanaşımı yönünden reddi gerektiğini, dava konusu taşınmazın idare adına tescil edildiği tarihten bugüne kadar eski maliklerinden geri alma konusunda herhangi bir başvuru olmadığını, davacıların taleplerinin 2942 sayılı Kanun’un 22 nci ve 23 üncü maddesine uygun olmadığını, kamulaştırma işlemine konu taşınmazın eski maliklerinin 6 yıl geçmesinden sonra geri alma da dahil hiçbir hak ve tasarrufu kalmadığını, kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması nedeniyle dava haklarının bulunmadığını beyan ederek davanın reddini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile asıl ve birleştirilen davanın hak düşürücü süre nedeni ile reddine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleştirilen dava davacıları vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Asıl ve birleştirilen davada davacılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalı idare tarafından kamulaştırmadan sonraki dava konusu ifraz işlemlerinin 20 20... yıllarında yapıldığını, hükmün gerekçesinde dava konusu taşınmazların 1993, 20 20... tarihlerinde kamulaştırıldığı belirtilmiş ise de bu hükmün hangi belge ve bilgiye dayanarak verildiğinin anlaşılamadığını, davacıların murisi ... ve davacı ... adına 19 99... yıllarında yapılan herhangi bir kamulaştırma işlemi bulunmadığını, dava konusu taşınmazlara ilişkin kamulaştırma işlemi 04.03.1993 yılında yapılıp itiraz edilmeksizin kesinleşerek 1993 yılında bedellerinin davacılara ödendiği ve davalı idare adına tescil edildiğini, davalı idare tarafından, kamulaştırma sonrası ihtiyacı kalmayan kamulaştırılmış taşınmazların tespiti, ifrazı ve 3. şahıslara satışı işleminde 2942 sayılı Kanun'un 22 nci maddesi uyarınca, davalı idare tarafından kamulaştırma konusu taşınmazları üçüncü şahıslara satmadan önce muris ... mirasçıları olan davacılara tebligat gönderilerek geri alma haklarının kullandırtılması ve yasal tebliğden sonra üç ay içinde kamulaştırma bedelinin yasal faiziyle davalı idareye ödenmemesi hâlinde üçüncü şahıslara satışını gerçekleştirmesi gerektiğinin gözetilmediğini, taşınmazların doğrudan satışa çıkartıldığını, ilanların Aydın ilinde yayımlanan yerel gazetelerde ve DSİ 21. Bölge Müdürlüğü internet sayfasında yayımlatılması nedeniyle satıştan haberdar olmadıklarını, zarar doğurucu idari işlemin Aralık 2021 tarihinde yapıldığını, davalı idarenin kamulaştırılan taşınmazlara ihtiyacı kalmadığı ve ifraz ile satışı kararı ile ihalesinin de Aralık 2021 tarihinde yapıldığını, 2021 yılında yapılan satış işleminin 1993 yılından sonra 5 yıllık zaman aşımına tabi olduğunun iddia edilemeyeceğini, Anayasa Mahkemesinin 14.05.2015 tarihli ve 2014/177 Esas sayılı iptal kararı uyarınca 11.09.2014 tarihinden önce açılan ve hâlen kesinleşmeyen davada 5 yıllık süre şartının uygulanma imkânı kalmadığını ileri sürerek davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kanun'un “Vazgeçme, İade ve Devir” kenar başlığını taşıyan ve 13.09.2014 tarihinde yürürlüğe giren 6552 sayılı Kanun ile değiştirilen 22 nci maddesinde kamulaştırılan taşınmaza ihtiyacı kalmayan idarenin, kamulaştırmadan sonraki davranışları düzenlenmiş olup Anayasa Mahkemesinin 14.05.2015 tarihli ve 2014/177 Esas, 2015/49 Karar sayılı ve 11.06.2015 tarihinde yayımlanan kararı ile 6552 sayılı Kanun'un 101 inci maddesi ile eklenen geçici 9 uncu maddesinde yer alan 22 nci maddesinin 1, 2 ve 3 üncü fıkra hükümlerinin iptal edildiği, 11.09.2014 tarihinden önce açılan ve hâlen kesinleşmeyen davalarda, 2942 sayılı Kanun'un 22 nci maddesinin üçüncü fıkrası ile getirilen 5 yıllık süre şartının uygulanma imkânı kalmamış olsa da eldeki davanın 2022 yılında açıldığı, kamulaştırma bedelinin kesinleştiği ve dava konusu taşınmazlardan 4104 parsel ile 5481 parselin 1993 yılında, 5479 parselin ise 1999 yıllarında kamulaştırma işlemi kesinleştiği 1 yıllık hak düşürücü süre içinde davanın açılmadığı, birleştirilen dava tarihi 14.06.2022 olup kamulaştırmanın kesinleşmesinden itibaren beş yıllık ve bir yıllık sürelerin geçtiği belirlendiğinden, davanın hak düşürücü süre yönünden reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmediği gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleştirilen davada davacılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Asıl ve birleştirilen davada davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiş, kamulaştırma işlemi yapılan taşınmazlara ihtiyaç kalmadığını ve ifraz işleminin Aralık 2021 yılında yapıldığını, ifraz edilen kısmın ihalesini yapıp satarak Ocak 2022 yılında tapuya şerh edildiğini, müvekkili davacıların ise Mart 2022 yılında bu işlemi öğrenerek 05.04.2022 tarihinde asıl davayı, 14.06.2022 tarihinde birleştirilen davayı açtıklarını, İlk derece Mahkemesince ifraz ve satış işlemleri tarihleri olan Aralık 2021 ve öğrenme tarihi olan Mart 2022 tarihleri değil, kamulaştırma tarihleri olan 19 93... yılları dikkate alınarak 1 ve 5 yıllık hak düşürücü sürenin dolduğuna karar verilmesinin hatalı olduğunu, doğmamış bir hak için dava açılmayacağını, dava hakkının öğrenme ile doğduğu dikkate alınarak davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğini ileri sürerek karın bozulmasını talep etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
Uyuşmazlık, kamulaştırılan dava konusu taşınmaza ilişkin olarak davacıların geri alım hakkının bulunup bulunmadığına ilişkindir.
2. Değerlendirme
1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesi ile 369 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukukî ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre, usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Asıl ve birleştirilen davada davacılar vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,
Davacılardan peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
22.05.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.