Libyada çalıştırılan Türk işçinin hizmet tespiti davasında 5510 sayılı Kanun 5/1-g maddesi ve sosyal güvenlik sözleşmesi uygulama alanı.
Özet: Davalı şirket tarafından Libyada gerçekleştirilen hizmetin tespiti istemiyle açılan bir davada, alt mahkemenin davayı kabul kararı, Yüksek Mahkeme tarafından iki kez bozulmuş olup, ilk bozma kararı davacının talebinin ve yurt dışı çalışmasının 5510 sayılı Kanunun ilgili maddeleri kapsamında doğru değerlendirilmesi gerekliliğine işaret ederken, ikinci bozma kararı alt mahkemenin Türkiye ile Libya arasında sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmasına rağmen 5510 sayılı Kanunun sözleşme olmayan ülkelerdeki çalışmalar için geçerli 5/1-g maddesini hatalı bir şekilde uygulamasını gerekçe göstermiş ve alt mahkemenin önceki bozmaya tam uyum sağlamadığını belirtmiştir.
10. Hukuk Dairesi         2025/6959 E.  ,  2025/11117 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2024/357 E., 2025/36 K.
Taraflar arasında Mahkemesinde görülen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Mahkeme kararı davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 10.04.2014 tarihinde davalı şirketin Libya'da bulunan şantiyesinde saha kordinatörü olarak 19.06.2014 tarihine kadar çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Feri müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ... İnş. Ltd. Şti. adına duruşma gününü bildirir davetiye tebliğ edilmiş ancak davalı şirkette duruşmalara gelen olmadığı gibi herhangi bir savunmada da bulunulmamıştır.
III. MAHKEME KARARI
Mahkemece; davacının davasının kabulüne, davacı ...'ın davalı işveren ... İnş. Taah. ve Tic. Ltd. Şti. bağlı olarak Libya'da 10.04.2014-19.06.2014 tarihleri arasında hizmet akdi ile çalıştığının ve eksik prim gün sayısının 68 gün olduğunun tespitine karar verilmiştir.
IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A.1. Bozma Kararı
1.Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekilince temyiz isteminde bulunulmuştur.
2.Daire kararında; Mahkeme, Ülkemiz ile Libya arasında 01.09.1985 tarihli sosyal güvenlik sözleşmesi bulunduğu, davalı şirket ile Sosyal Güvenlik Kurumu arasında topluluk sigortası yapılmadığı, pasaport kayıtları, tanık anlatımlarının çalışmayı doğruladığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiş, ancak 5510 sayılı Kanun'un 30/3 (a) ve (b) bendi kapsamında davacının talebinin açıklattırılarak sosyal güvenlik destek primine tabi çalışma talep edip etmediği açıklığa kavuşturulmalı, buna göre talep varsa 5510 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesi kapsamında geçici olarak yurt dışına götürülüp götürülmediği veya aynı Kanun'un 5/1-g bendi kapsamında hizmet akdine tabi çalışıp çalışmadığı hususunda irdeleme yapılarak varılacak sonuca göre hüküm kurulması gerektiğinden bahisle karar bozulmuştur.
B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen 2. Karar
Mahkemece; davacının talep konusu dönem öncesi ve sonrası dava dışı iş yerlerinde çalışması, münhasıran Libya'daki inşaat işi için bu ülkeye götürülmesi, hizmet sözleşmesinin davacıya yüklediği iş görme ediminin yerine getirilmesi gereği olarak yurt dışında yaşamasının sürekli olmayıp geçici nitelik taşıması ile yukarıda tespit edilen tüm hususlar birlikte dikkate alındığında davacının hizmetlerinin 5510 sayılı Kanun'un 5 inci maddesine 5754 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesi ile eklenen g bendi kapsamına girdiği ve davacının davalı işveren ... İnş. Taah. ve Tic. Ltd. Şti. bağlı olarak Libya'da 11.04.2014-18.06.2014 tarihleri arasında hizmet akdi ile çalıştığı kanaatine varılarak davanın kabulüne, davacının davalı işveren ... İnş. Taah. ve Tic. Ltd. Şti.'ye bağlı olarak Libya'da 11.04.2014-18.06.2014 tarihleri arasında hizmet akdi ile çalıştığının tespitine, davacının hizmetlerinin 5510 sayılı Kanun'un 5. maddesine 5754 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile eklenen g bendi kapsamında olduğu ve davacı hakkında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulanması gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.
C. 2. Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilince temyiz isteminde bulunulmuştur.
2. Daire kararında; Mahkemece; bozma ilamının gereği tam olarak yerine gelmemiştir. 5510 sayılı Kanun'un 5/1-g bendinin ülkemiz ile arasında sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerdeki çalışmalar halinde uygulanması söz konusu olduğundan somut uyuşmazlıkta 5510 sayılı Kanun'un 5/1-g bendinin uygulama imkanı bulunmamaktadır. Öte yandan davacı vekilinin taleplerinin davacının davalı şirket tarafından Libya'da çalıştırılmasının tespit edilmesi olduğu, davacının Libya'ya geçici olarak götürülmediğini, kayıt dışı çalıştırıldığını belirten 08.04.2018 tarihli yazılı beyanı ile dosya içeriği kapsamında davacının Libya'ya geçici olarak götürülmediği de anlaşılmaktadır. Hal böyle olunca Mahkemece yapılan açıklamalar doğrultusunda yapılacak değerlendirme sonucu bir karar verilmesi gerektiğinden bahisle karar bozulmuştur.
D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Son Karar
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamına göre, dosyadaki kayıt ve belgelerden, 01.02.2012 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı almakta olduğu anlaşılan davacının talep konusu dönemde herhangi bir sigortalılık bildiriminin bulunmadığı, talep konusu dönem öncesi ve sonrasında ise dava dışı iş yerlerinden bildirimlerinin bulunduğu, davacının Libya'ya 10.04.2014 tarihinde giriş ve 19.06.2014 tarihinde çıkışının bulunduğu, davacı vekilince 12.12.2021 tarihli ve 19.06.2014 tarihli belgelerin bulunduğu, davalı şirket ile Kurum arasında herhangi bir topluluk sigortasının bulunmadığı, Türkiye ile Libya arasında imza tarihi 13.09.1984, yürürlük tarihi 01.09.1985 olan sosyal güvenlik sözleşmesi bulunduğu, davalı şirketin faaliyet konusunun köprü-yol inşaatı, kavşak yapımı işi olduğu, tanıkların davacının çalışmasını doğruladıkları anlaşılmakla, 5510 sayılı Kanun'un 5/1-g bendinin ülkemiz ile arasında sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerdeki çalışmalar halinde uygulanması söz konusu olduğundan somut uyuşmazlıkta 5510 sayılı Kanun'un 5/1-g bendinin uygulama imkanı bulunmamakta olup öte yandan davacı vekilinin taleplerinin davacının davalı şirket tarafından Libya'da çalıştırılmasının tespit edilmesi olduğu, davacının Libya'ya geçici olarak götürülmediğini, kayıt dışı çalıştırıldığını belirten 08.04.2018 tarihli yazılı beyanı ile dosya içeriği kapsamında davacının Libya'ya geçici olarak götürülmediği de anlaşılmakla, davacının davalı işveren ... İnş. Taah. ve Tic. Ltd. Şti. bağlı olarak Libya'da 11.04.2014-18.06.2014 tarihleri arasında hizmet akdi ile çalıştığı kanaatine varılarak davanın kısmen kabulüne karar verilerek, davanın kabulüne, davacının davalı işveren ... İnş. Taah. ve Tic. Ltd. Şti.'ye bağlı olarak Libya'da 11.04.2014-18.06.2014 tarihleri arasında hizmet akdi ile çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
1.Davalı vekili temyiz dilekçesinde; davanın reddi gerektiğini belirterek kararın bozulmasını istemiştir.
2.Feri müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; davanın açılmasına Kurumun sebebiyet vermediğini belirterek kararın bozulmasını istemiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davalı işverenin Libya’da bulunan şantiyesinde saha koordinatörü olarak 10.04.2014-19.06.2014 tarihleri arası dönemdeki çalışmasının tespiti istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
Yurt dışında geçici olarak çalışmaya giden sigortalılar ile ilgili olarak 5510 sayılı Kanun'un 5/g maddesinde “Ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılır ve bunlar hakkında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümleri uygulanır. Bu sigortalıların uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmak istemeleri halinde, 50 nci maddenin ikinci fıkrasındaki Türkiye’de yasal olarak ikamet etme şartı ile aynı fıkranın (a) bendinde belirtilen şartlar aranmaksızın haklarında isteğe bağlı sigorta hükümleri uygulanır. Bu kapsamda, isteğe bağlı sigorta hükümlerinden yararlananlardan ayrıca genel sağlık sigortası primi alınmaz. (Ek cümle: 13.02.2011-6111/24 md.) Bu bent kapsamında yurt dışındaki işyerlerinde çalışan sigortalıların, bu sürede ödedikleri isteğe bağlı sigorta primleri 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık sayılır.” hükmü ile
“Sigortalıların işleri nedeniyle geçici olarak yurt dışında bulunmaları” başlığı altındaki 5510 sayılı Kanun'un 10. maddesi ise “4. maddenin 1. fıkrasının (a) bendinde sayılan sigortalıların işverenleri tarafından geçici görevle yurt dışına gönderilmeleri, (c) bendinde sayılan sigortalıların mevzuatlarında belirtilen usûle uygun olarak yurt dışına gönderilmeleri veya (b) bendinde sayılanların sigortalılığa esas çalışması nedeniyle yurt dışında bulunmaları halinde, bu görevleri yaptıkları sürece, sigortalıların ve işverenlerin sosyal sigortaya ilişkin hak ve yükümlülükleri devam eder.” düzenlemeleri yer almaktadır.
3. Değerlendirme
1- Dosyadaki kayıt ve belgelerden, 01.02.2012 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı almakta olduğu anlaşılan davacının talep konusu dönemde herhangi bir sigortalılık bildiriminin bulunmadığı, talep konusu dönem öncesi ve sonrasında ise dava dışı iş yerlerinden bildirimlerinin bulunduğu, davacının Libya'ya 10.04.2014 tarihinde giriş ve 19.06.2014 tarihinde çıkışının bulunduğu, davacı vekilince 12.12.2021 tarihli ve 19.06.2014 tarihli belgelerin bulunduğu, davalı şirket ile Kurum arasında herhangi bir topluluk sigortasının bulunmadığı, Türkiye ile Libya arasında imza tarihi 13.09.1984, yürürlük tarihi 01.09.1985 olan sosyal güvenlik sözleşmesi bulunduğu, davalı şirketin faaliyet konusunun köprü-yol inşaatı, kavşak yapımı işi olduğu, tanıkların davacının çalışmasını doğruladıkları anlaşılmaktadır.
2-Mahkemece; bozma ilamının gereği tam olarak yerine gelmemiştir. 5510 sayılı Kanun'un 5/1-g bendinin ülkemiz ile arasında sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerdeki çalışmalar halinde uygulanması söz konusu olduğundan somut uyuşmazlıkta 5510 sayılı Kanun'un 5/1-g bendinin uygulama imkanı bulunmamaktadır. Öte yandan davacı vekilinin taleplerinin davacının davalı şirket tarafından Libya'da çalıştırılmasının tespit edilmesi olduğu, davacının Libya'ya geçici olarak götürülmediğini, kayıt dışı çalıştırıldığını belirten 08.04.2018 tarihli yazılı beyanı ile dosya içeriği kapsamında davacının Libya'ya geçici olarak götürülmediği de anlaşılmaktadır. Hal böyle olunca iş bu yapılan açıklamalar doğrultusunda Türkiye ile Libya arasında imza tarihi 13.09.1984, yürürlük tarihi 01.09.1985 olan sosyal güvenlik sözleşmesinin 3., 5. ve 6. maddeleri ve Daire bozma ilamı içeriği ile toplanan tüm deliller gözetilerek Mahkemece davanın reddine karar verilmesi gerekir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Mahkeme kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,
Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,
02.07.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi