kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasında, bölge adliye mahkemesinin değer tespiti, fiili el atma, proje bütünlüğü ve 1983 sonrası harç uygulamasına ilişkin kararının temyiz incelemesi.

Kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasında, Bölge Adliye Mahkemesinin değer tespiti, fiili el atma, proje bütünlüğü ve 1983 sonrası harç uygulamasına ilişkin kararının temyiz incelemesi.

Özet: Davacının kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili istemine ilişkin davada, ilk derece mahkemesinin davanın kabulüne dair kararı sonrası, bölge adliye mahkemesince istinaf başvuruları esastan reddedilerek ilk karar düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmasıyla dava kabul edilmiş; bu kararda, taşınmazın bir kısmına fiilen el atılması ve diğer kısmından proje bütünlüğü gereği sorumlu olunması nedeniyle bedel takdirinde isabetsizlik bulunmadığı, ancak 04.11.1983 sonrası el atmalarda Kamulaştırma Kanununda başkaca düzenleme olmadığından Yargıtay içtihatları doğrultusunda mahkeme ve icra harçlarının nispi olarak uygulanması gerektiği belirtilmiştir.

5. Hukuk Dairesi 2025/909 E. , 2025/12843 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi

SAYISI: 2023/2172 Esas, 2024/2194 Karar

KARAR: Esastan ret/ Düzeltilerek yeniden esas hakkında verilen karar

İLK DERECE MAHKEMESİ: Bursa 12. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI: 2022/347 Esas, 2023/152 Karar

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili istemine ilişkin davada yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddi ile kamu düzeni gereğince İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçelerinde özetle; müvekkilinin Bursa ili, ..., Mahallesi 5 85... parsel sayılı taşınmazın hissedarı olduğunu, söz konusu taşınmaza kamulaştırma işlemi yapılmaksızın el atıldığını belirterek tespit edilecek bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idareden tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmaza müvekkili idare tarafından fiilen el atılmadığını, ... tarafından yerine getirilmesi gerekli iş ve işlemlerden dolayı müvekkili idarenin sorumlu olamayacağını, müvekkilinin davalı konumundan çıkarılmasını ve davanın ... Belediye Başkanlığına yönlendirilmesini talep ettiklerini, kabul anlamanı gelmemekle birlikte aleyhlerine karar verilmesi durumunda taşınmaz üzerinde haciz, şerh vb. kısıtlamalar bulunmaktaysa kaldırılmasını, aksi hâlde, bedelden düşülmesini talep ettiklerini ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın imar planında Eğitim Tesisleri alanında kaldığını, dava konusu taşınmazın kamulaştırma yetki ve sorumluluğunun müvekkili belediyeye ait olmadığını, dava konusu taşınmazda müvekkili belediye tarafından hiçbir imalat yapılmadığını, fiili olarak da hiçbir müdahalede bulunulmadığını bu nedenle davanın müvekkili belediye yönünden husumet yokluğundan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Mahkemece belirlenen bedelin çok düşük olduğunu ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

2. Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazla ilgili olarak sorumluluğun Nilüfer Belediye Başkanlığında olduğunu, Milli Eğitim Bakanlığının bir sorumluluğunun bulunmadığını, belirlenen kamulaştırma bedelinin çok yüksek olduğunu belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

3.Davalı ... Belediyesi vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazla ilgili olarak sorumluluğun Milli Eğitim Bakanlığında olduğunu, taşınmaza fiili el atmalarının söz konusu olmadığını, belirlenen kamulaştırma bedelinin çok yüksek olduğunu, ayrıca emsalin hatalı belirlendiğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu taşınmazın bir kısmına davalı idarece kaldırım yapılarak fiilen el atıldığı, diğer kısmından ise proje bütünlüğü ilkesi gereği davalı idarenin sorumlu olduğu, arsa niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsalin üstün ve eksik yönleri belirlenip kıyaslaması yapılarak değer biçilmesinde ve fiilen el atılan bölüm dışında kalan bölümlerine de proje bütünlüğü gözetilerek bedeline hükmedilmesinde bir isabetsizlik görülmediği; ancak eldeki davada taşınmaza 04.11.1983 tarihinden sonra el atıldığı, 2942 sayılı Kanun'da 04.11.1983 tarihinden sonraki el atmalara ilişkin başkaca bir düzenleme bulunmadığı, bu nedenle kaynağını Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun, 16.05.1956 tarihli ve 1956/1 Esas, 1956/6 Karar ile 16.05.1956 tarihli ve 1954/1 Esas, 1956/7 Karar sayılı kararlarından alan 04.11.1983 tarihinden sonra el atılan taşınmazlar yönünden, kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan davalarda mahkeme ve icra harçlarının nispi olarak uygulanması gerektiğinden, İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak düzeltilerek yeninden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü hususları tekrar etmiş, Bölge Adliye Mahkemesince İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulduğundan karar tarihinde yürürlükte bulunan güncel tarife üzerinden lehlerine vekâlet ücreti verilmesi gerektiğini ve hükmedilen tazminat bedelinin Anayasa'nın 46 ncı maddesi gereği kamu alacakları için öngörülen en yüksek faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü itirazlarını tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

3. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü itirazlarını tekrar etmiş, taşınmazın A harfi ile gösterilen kısmının yol olarak terkinine karar verilmesinin hatalı olduğunu, imar planında yol olarak ayrılmayan kısmın yol olarak terkin edilmesinin mümkün olmadığını, en azından ... adına tesciline karar verilmesi gerektiğini, toplam bedel üzerinden tek bir vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacı tapu maliki ile davalı idare arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmazın değerinin biçilmesi ve bedelinin sorumlu idareden tahsili istemine ilişkindir.

2. Değerlendirme

1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesi ile 369 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Arsa niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsalin üstün ve eksik yönleri belirlenip kıyaslaması yapılarak değer biçilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

3. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı idareler vekillerinin tüm, davacılar vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

4. Bölge Adliye Mahkemesince İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeninden esas hakkında hüküm kurulduğundan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin 2 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca karar tarihi itibarıyla yürürlükte olan tarife uyarınca vekâlet ücretine hükmedilmesi gerekirken, İlk Derece Mahkemesi karar tarihi itibarıyla yürürlükte olan tarife uyarınca vekâlet ücreti takdiri hatalıdır.

Ne var ki bu hatanın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesi kararının düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Davalı idareler vekillerinin tüm, davacılar vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Davacılar vekilinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının hüküm fıkrasının 10 uncu bendinde yer alan "151.348,20 " sayısının çıkartılması, yerine " 192.859,46 " sayısının yazılması, yine aynı bentte yer alan "776.813,69" sayısının çıkartılması, yerine "812.790,06" sayısının yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Davacılardan peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine, davalı ... harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına, davalı ...'ndan aşağıda yazılı kalan temyiz harcının alınmasına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

14.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.