Davacı idarenin kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın idare adına tescili davasında, bilirkişi raporu, kapitalizasyon faizi, objektif değer artışı ve ağaç bedeli hesaplamalarına dair Bölge Adliye Mahkemesi kararının temyiz incelemesi.
Özet: Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davasında, ilk derece mahkemesinin taşınmaz bedelini belirleyip tescile karar vermesi üzerine davacı idare, bilirkişi raporundaki sulu tarım arazisi nitelendirmesi, kapitalizasyon faizi, objektif değer artışı ve ağaç bedeli hesaplamalarına itiraz ederek istinaf yoluna başvurmuştur; Bölge Adliye Mahkemesi, idarenin itirazlarının bir kısmını eleştirse de usuli kazanılmış hak ve istinaf edenin sıfatı ilkesi gereği ilk derece kararını kaldırmayarak istinaf başvurusunu esastan reddetmiş, bunun üzerine davacı idare aynı gerekçelerle temyiz talebinde bulunmuştur.
5. Hukuk Dairesi         2025/1418 E.  ,  2025/8066 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Van Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/2562 Esas, 2024/3081 Karar
DAVA TARİHİ : 01.02.2023
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Şemdinli Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2023/138 Esas, 2023/207 Karar
Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davacı idare vekilince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı idare vekilince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Hakkari ili, ... ilçesi, ... köyü 1 64... parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescilini, yol olarak tapudan terkinini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı cevap dilekçesi sunmamıştır.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile davalı tarafa ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile idare adına tesciline, yol olarak terkinine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; hükme esas alınan bilirkişi raporunda dava konusu taşınmazın sulu tarım arazisi olarak kabul edildiğini, kapitalizasyon faiz oranının %4 olarak kullanıldığını; ancak bölgede yerleşmiş uygulamalarda kapitalizasyon faiz oranının sulu taşınmazlar için %4, kuru taşınmazlar için ise % 5 olduğunu, objektif değer artışının yüksek tespit edildiğini, ağaçlara ilişkin hesaplamada endeks uygulanmasının doğru olmadığını belirterek yerel mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 2023 yılı kesin verilerinde ortalama değerler esas alınmak ve masraf olduğu gibi kullanılmak suretiyle yapılan hesaplamada taşınmazın m² bedelinin 340,49 TL olduğu, İlk Derece Mahkemesince 2022 yılı tahmini verilere göre yapılan hesaplama sonrası taşınmazın m² bedelini 169,25 TL olarak kabul eden bilirkişi raporu hükme esas alınarak kamulaştırma bedelinin belirlenmesi istinaf edenin sıfatı ve usuli kazanılmış hak ilkesi gözetilerek kaldırma nedeni yapılmadığı, sulu tarım arazisi olduğu anlaşılan dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca yörede mutad olarak ekilen buğday/saman, domates karpuz münavebe ürünleri esas alınarak olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net geliri üzerinden bilimsel yolla değer biçilmesinde, %4 kapitalizasyon faizi uygulanarak m² birim fiyatının 169,25 TL/m² olarak belirlenmesinde, taşınmazın dosya kapsamı, bilirkişi raporu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün parsel sorgulama sisteminden anlaşılan niteliği, geometrik durumu, özelliği dikkate alınarak belirlenen % 50 oranında objektif değer artışı uygulanmasında, belirlenen ağaç bedelinde istinaf edenin sıfatına göre bir isabetsizlik bulunmadığı, dava tarihi itibari ile 2942 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası gereği davanın dört ay içinde sonuçlandırılamaması halinde, tespit edilen bedele bu sürenin bitimi tarihinden itibaren kanuni faiz işletilmesi gerekirken dava tarihinden itibaren faiz işletilmesi doğru değil ise de bu hususlar kamu düzenine ilişkin olmadığından istinaf edenin sıfatına göre düzeltme nedeni yapılmamış, eleştirilmekle yetinilerek davacı idare vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
Uyuşmazlık, temel olarak davacı idare ile davalı tapu maliki arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.
2.Değerlendirme
1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Arazi niteliğindeki taşınmaza 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca gelir metodu esas alınarak değer biçilmesi ve tespit edilen bedelin bloke ettirilerek hükmün kesinleşmesi beklenmeden davalı tarafa ödenmesine karar verilmesi yerindedir.
3. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukukî ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davacı idare vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,
Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
21.05.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.