Kamulaştırma Kanununa dayalı enerji nakil hattı irtifak hakkı bedel tespiti ve tescili davasında, değerleme yöntemleri, hukuki yarar ile derdest dava itirazlarının Yargıtay incelemesi.
Özet: Bu hukuki evrak, bir idarenin, enerji nakil hattı sebebiyle bir taşınmaz üzerindeki irtifak hakkı bedelinin tespiti ve tescili talebiyle açtığı kamulaştırma davasında, ilk derece mahkemesinin davanın kabulüne ve bölge adliye mahkemesinin istinaf başvurularının reddine karar vermesi üzerine, taraflarca yapılan temyiz incelemesini konu almaktadır; davalı taraf, daha önce açtığı kamulaştırmasız el atma davası nedeniyle hukuki yarar yokluğunu ileri sürerken, taşınmazın değerinin ve kullanım potansiyelinin enerji hattından olumsuz etkilenmesiyle ilgili itirazlarda bulunmuş, her iki taraf da bilirkişi raporundaki ürün verimlerinin, değer kaybı oranlarının, kapitalizasyon ve objektif değer artış hesaplamalarının hatalı olduğunu iddia ederek kararların bozulmasını talep etmiştir.
5. Hukuk Dairesi         2024/8390 E.  ,  2025/7639 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/94 Esas, 2024/483 Karar
DAVA TARİHİ : 30.08.2021
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Antalya 3. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2021/858 Esas, 2022/722 Karar
Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma konusu irtifak hakkı bedelinin tespiti ve bu hakkın davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Antalya ili, ...ilçesi, ... köyü 142 37... parsel sayılı taşınmazda kamulaştırma konusu irtifak hakkı bedelinin tespiti ve bu hakkın davacı idare adına tescilini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; kamulaştırma bedel tespit ve tescili için açılan bu davadan çok önce 02.09.2020 tarihinde müvekkili tarafından kamulaştırmasız el atma sebebiyle tazminat davası açıldığını, söz konusu davada Antalya 6. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/406 Esas, 2021/530 Karar sayılı dosyası üzerinden karar verildiğini, karşı taraf idarenin istinaf talebi doğrultusunda dosyanın istinaf aşamasında olduğunu, müvekkili tarafından daha önce aynı taşınmaza ilişkin dava açılması ve bu dava hakkında karar verilmesi sebebiyle davacının açtığı iş bu davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddi gerektiğini, dava konusu taşınmaz üzerinden geçirilen enerji nakil hattı, taşınmazı tam ortasından ikiye böldüğünü, bu durumun taşınmazın geometrik şeklini ve taşınmazın bütünlüğünü bozduğunu, taşınmazın üzerinde büyük bir alanı kaplayan enerji iletim hattı, arsa vasfındaki taşınmazın değerini en alt seviyeye indirdiğini, özellikle turizm talebi olan bölgede yer alan dava konusu taşınmazın üzerinden enerji nakil hattının geçmesinin, inşaat yapılmasına da olanak tanımadığını, dava konusu taşınmazın el atılan kısımları dışında kalan yerler içinde değer kaybının söz konusu olduğunu, bu hususun da göz önüne alınarak el atılan bölgeler dışında kalacak fakat fiilen kullanılamayacak bir kısım yerler de mevcut ise bu kısımlarında belirlenecek bedel karşılığında davalı idareye devrini, dava konusu taşınmazın değerinin fazla olduğunu, müvekkiline uzlaşma için teklif edilen kamulaştırma miktarının oldukça düşük olduğunu, derdest bir dava bulunması sebebiyle davanın reddine, aksi durumda taşınmazın gerçek değerinin tespitine yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, kamulaştırma konusu irtifak hakkı bedelinin tespiti ile bu hakkın davacı idare adına tesciline karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; münavebeye alınan ürünlerin son 5 yıllık fiyat ortalaması dikkate alınarak fiyat belirlenmesi yapılması gerektiğini, taşınmazda %30 oranında değer kaybı olacağından hareketle hesaplamalar yapılmasının hatalı olduğunu, kapitalizasyon faiz oranının %4 olarak belirlenmesinin hatalı olduğunu, objektif değer artış oranının %55 olarak belirlenmesinin hatalı olduğunu, bilirkişi heyetince söz konusu taşınmaz sahibinin vergi beyanının dikkate alınmamasının usul ve kanuna aykırı olduğunu ileri sürerek yerel mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir.
2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; yerel mahkeme kararının usul ve kanuna aykırı olduğunu, taşınmazın bulunduğu bölgede daha değerli ürünler yetiştirilirken bilirkişi heyeti bu değerli ve maddi getirisi yüksek ürünler yerine daha düşük getirisi olan ürünleri net gelirde kullandığını, objektif değer artışının düşük belirlendiğini, münavebe belirlenirken Yargıtay'ın 1/3 kuralının ihlal edildiğini, net gelir hesabında domates (sofralık) ürününün net gelir hesabında yanlış yazıldığını ileri sürerek yerel mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu Antalya ili, .... ilçesi, ...köyü 142 37... sayılı taşınmazın sulu tarım arazisi vasfında kabul edilerek net gelir yöntemi ile kamulaştırma irtifak bedelinin tespitinde yöntem olarak isabetsizlik bulunmadığı, münavebe deseninin o yörede yaygın olarak yetişen ürünlerden, 3 yılda 4 ürün olacak şekilde, birinci yıl domates (sofralık ), ikinci yıl kavun+ marul (...), üçüncü yıl kabak (...) oluşturulmasının yerinde olduğu, net gelir hesabının 2021 yılı Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerine uygun olarak yapıldığı, dava konusu taşınmaz üzerinde bulunan seraya 2021 yılı Yapı Maliyet Cetveline göre yıpranma payı da düşülmek suretiyle tespit edilip irtifak öncesi değerine eklenmediği, yine dava konusu taşınmaz üzerinde bulunan zirai muhtesata ise Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 2021 yılı verilerine göre maktuen değerinin tespit edilip taşınmazın irtifak öncesi değerine eklenmesinin doğru olduğu, dava konusu taşınmazın bulunduğu konum, merkezi yerlere uzaklığı dikkate alındığında % 55 objektif değer artışı uygulanmasının yerinde olduğu, enerji nakil hattının dava konusu taşınmaz üzerinde kapladığı alan ile geçiş güzergahı dikkate alındığında %30 değer azalış oranı uygulanmak suretiyle bulunan değer düşüklüğü oranına göre kamulaştırma irtifak bedelinin tespitinin doğru olduğu anlaşılmakla istinaf başvurularının ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir.
V. Temyiz
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.
2 Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
Uyuşmazlık, temel olarak davacı idare ile davalı tapu malikleri arasındaki kamulaştırma konusu irtifak hakkı bedelinin tespiti istemine ilişkindir.
2. Değerlendirme
1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakameleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Arazi niteliğindeki taşınmaza 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca değer biçilmesi ve aynı Kanun'un 11 inci maddesinin son fıkrası uyarınca taşınmaz malın niteliği, tamamının yüzölçümü, geometrik durumu ve enerji nakil hattı güzergahı dikkate alınarak değer düşüklüğü oranı belirtilmek suretiyle irtifak hakkı karşılığının tespit edilmesi ve tespit edilen bedelin davalı tarafa ödenmesi yerindedir.
3. Dava konusu taşınmazın hükme esas alınan bilirkişi raporunda belirtilen özelliklerine ve dosya kapsamına göre uygulanan kapitalizasyon faiz oranı, değer düşüklüğü oranı ve objektif değer artış oranı uygun görülmüştür.
4. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Taraf vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,
Taraflardan peşin alınan temyiz harçlarının Hazineye irat kaydedilmesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
15.05.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.