2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 31/1-b maddesi gereği idarece tapu kaydına konulan şerhin mülkiyet hakkını kısıtladığı gerekçesiyle terkinine ilişkin temyiz incelemesi.
Özet: Bir taşınmaz malikinin, kamu idaresi tarafından tapu kaydına konulan 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 31/b maddesi uyarınca kamulaştırma şerhinin mülkiyet hakkını kısıtladığı ve usulsüz olduğu gerekçesiyle kaldırılması talebiyle açtığı davada, ilk derece mahkemesi şerhin terkinine karar vermiş, davalı idarenin bu karara karşı yaptığı istinaf başvurusu ise bölge adliye mahkemesince esastan reddedilerek ilk derece kararının onandığı görülmüştür.
5. Hukuk Dairesi         2025/3420 E.  ,  2025/7628 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/3422 Esas, 2025/15 Karar
DAVA TARİHİ : 13.11.2023
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Düzce 2. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2023/369 Esas, 2024/143 Karar
Taraflar arasındaki 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince taşınmazın tapu kaydına konulan şerhin terkini davasında yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davalı idare vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı idare vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Düzce ili, .... ilçesi, ... köyü 1 58... parsel sayılı taşınmazda müvekkili adına olan tapu kaydına davalı idarenin talebi üzerine 2942 sayılı Kanun'un 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince şerh konulduğunu, müvekkilinin mülkiyet hakkını kısıtlayan, yasal şartları taşımayan, usulsüz ve hatalı olarak konulan bu şerhin terkinini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı idare vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili idarenin talebi üzerine kamulaştırma işlemlerinin hızlandırılması dava konusu taşınmazın devrinin önlenmesi, devir yapılırsa satış yapılacak mülk sahibinin durumdan haberdar edilmesi ve gerçekleştirilecek kamulaştırma işlemleri esnasında müvekkili idarenin yürütmekte olduğu zorunlu kamu hizmetlerinin kesintiye uğratılmaması amacıyla tapuya 2942 sayılı Kanun'un 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi şerhinin işlendiğini, müvekkili idarenin yürütmekte olduğu projede güzergah değişikliği gerçekleşmesi ihtimali olduğundan altı aylık sürede davanın açılamadığını, 2942 sayılı Kanun’un 7 nci maddesinin son fıkrasına göre altı aylık sürede kamulaştırma davasının açıldığını gösteren dilekçenin tapuya gönderilmemesi durumunda tapu idaresi tarafından şerhin resen kaldırılması gerektiğini, müvekkili idarenin sorumlu tutulmasının mümkün olamayacağını, husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne davalı idare lehine taşınmazın tapu kaydına konulan şerhin terkinine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idare vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Davalı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; kamulaştırmaya şerhinin mülkiyet hakkının ihlaline sebebiyet vermediğini, şerhten sonra malik değiştiği takdirde tapu idaresinin kamulaştırmayı yapan idareye bildirmek zorunda olduğunu, taşınmaza kamulaştırma şerhi konulmasının malikin tasarruf yetkisini kısıtlamadığını, 2942 sayılı Kanun’un 7 nci maddesinin son fıkrasındaki düzenlemeden bu durumun açıkça anlaşıldığını, o nedenle davada hukuki yarar söz konusu olmadığından davanın usulden reddine karar verilmesi gerektiğini, ön inceleme duruşmasından önce 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesine göre kamulaştırma davasının açıldığını, yargılamanın başında mevcut olan hukuki yarar şartının sonradan ortadan kalması nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmesi gerektiğini, dava konusu taşınmazın başkasına devrini engellemek için konulan söz konusu şerhin acele kamulaştırma işleminin tamamlanmasından altı ay sonra 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesine göre kamulaştırma davasının açıldığını gösteren dilekçenin tapuya gönderilmemesi durumunda tapu idaresi tarafından resen kaldırılması gerektiğini, müvekkili idarenin sorumlu tutulmasının mümkün olamayacağını, davacı tarafın şerhin kaldırılması için müvekkili kuruma veya Tapu Müdürlüğüne başvurmaksızın işbu davayı açmasının dürüstlük kuralına aykırı olduğunu, husumetin ilgili Tapu Müdürlüğüne yöneltilerek, müvekkili idare yönünden husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı idare tarafından ... Tapu Müdürlüğüne gönderilen yazı ile taşınmazın tapu kaydına 2942 sayılı Kanun'un 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince şerh konulmasının istenilmesi üzerine davacının hissesine 07.02.2023 tarihli ve 777 yevmiye numaralı işlemle şerhin tesis edildiği, davalı idare tarafından Düzce 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2023/42 Değişik iş sayılı dosyası ile 10.01.2023 tarihinde dava konusu taşınmaz için acele kamulaştırma davası açıldığı ve Mahkemece 03.03.2023 tarihinde acele el koyma kararı verildiği, davalı idare tarafından 16.01.2024 tarihinde aynı taşınmaz hakkında Düzce 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2024/31Esas sayılı dosyası ile kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasının açıldığının belirtildiği, her ne kadar davalı idarece kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil istemli dava açıldığı ve halen derdest olduğu, kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil istemli davanın kanunda öngörülen altı aylık süreden sonra açılmış olması, dava tarihi itibarıyla dava konusu taşınmazın tapu kaydında 2942 sayılı Kanun'un 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca mülkiyet hakkını kısıtlayacak ve taşınmazın devrini engelleyecek şekilde konulmuş olan "satılamaz" şerhinin yer alması ve davacının eldeki davayı açmakta dava tarihi itibarıyla hukuki yararının bulunması nedeniyle İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmesinin yerinde olduğu gerekçesiyle davalı idare vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davalı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, temel olarak davacı tapu maliki ile davalı idare arasındaki 2942 sayılı Kanun'un 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince taşınmazın tapu kaydına konulan şerhin terkini istemine ilişkindir.
2. Değerlendirme
1. Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davalı idare vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,
Davalı idareden peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
15.05.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.