İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesinin endüstriyel tasarım hükümsüzlüğü davasında, kozmetik ve temizlik amaçlı şişe tasarımlarının benzerliği üzerine verilen istinaf kararı.
Özet: Bu istinaf kararı, ilk derece mahkemesinin, davalıya ait sıvı sabun şişesi tasarımının, davacının daha önce tescil ettirdiği kozmetik ve temizlik amaçlı şişe tasarımıyla karıştırılabilecek derecede benzer ve yeni olmadığı gerekçesiyle hükümsüzlüğüne karar vermesini incelemektedir; mahkeme, her iki tasarımın genel izlenim, form, yüzey dokusu ve etiket alanı yerleşiminde benzerlikler bulunarak bilgilendirilmiş kullanıcı üzerinde aynı etkiyi yarattığına hükmetmişken, davalı istinaf başvurusunda, tasarımların zorunlu unsurları ve piyasada yaygın kullanılan silindirik formlar nedeniyle üst düzeyde ayniyetten bahsedilemeyeceğini iddia etmektedir.
T.C.
İSTANBUL BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ16. HUKUK DAİRESİT Ü R K M İ L L E T İ A D I N Aİ S T İ N A F K A R A R IDOSYA NO:████████ EsasKARAR NO:████████İNCELENEN KARARINMAHKEMESİ:BAKIRKÖY 2. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİTARİHİ:█████/2024NUMARASI:████████ ESAS, ███████ KARARDAVANIN KONUSU:Endüstriyel Tasarım (Endüstriyel Tasarımın Hükümsüzlüğünden Kaynaklanan)KARAR TARİHİ:█████/2026İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:DAVA:Davacı vekili dava dilekçesi ile, Müvekkili, ... tescil numaralı "kozmetik ve temizlik amaçlı şişe" tasarımının sahibi olup başvuru sahibine ait şişe tasarımı üzerinde gerçek hak sahibi olduğunu ve başvuru sahibinden önceki bir tarihte söz konusu şişe ürünlerini kamuya sunduğunu, dava konusu 12.02.2021 tarih ve ... başvuru numaralı sıvı sabun şişesi tasarımı, müvekkil adına kayıtlı bulunan "kozmetik ve temizlik amaçlı şişe" ile ayırt edilemeyecek derecede benzer/aynı olduğunu ve yeni bir tasarım da olmadığını, bu kıstasların varlığına rağmen dava konusu tasarımın davalı adına Türkpatent nezdinde tescilli olduğunu ve tasarımlar sicilini işgal ettiğini, bu nedenlerle davalı adına ... nolu tescilli tasarımı, müvekkil tasarım hakkına tecavüzüne sebep olduğundan davalının tasarımının hükümsüzlüğüne, dava konusu tasarımın 3. kişilere devrinin engellemesi yönünde davalının tasarım sicilindeki kaydına ihtiyati tedbir konulmasına, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalı tarafından, davaya cevap dilekçesi sunulmamıştır.İLK DERECE MAHKEME KARARI:Bakırköy 2. FSHHM ████████ Esas ███████ Karar 06.03.2024 Tarihli kararı: "...Somut olayın yukarıda anılı ilkeler çerçevesinde yapılan değerlendirmesinde; hükümsüzlüğü istenen ... tescil numaralı tasarım ile davacı tarafça hükümsüzlüğe dayanak olarak sunulan... tescil numaralı tasarımların karşılaştırılmasında; tasarımların her ikisinin de kozmetik şişe olduğu, her ikisinin de yüzeyinde dekoratif kabartılı desen bulunan (A) silindir formunda olduğu, her ikisinde de eşkenar dörtgen kare elmas (Baklava) şeklinde kabartılı, birbirine kenarlarından ardışık dizili dekoratif yüzey dokusu bulunduğu, hükümsüzlüğe dayanak tasarımdaki yüzey dokusu öğeleri birbirleriyle aynı oranda iken sol taraftaki yüzey dokusu öğeleri orta etiket alanı kenarında 4 kat daha büyük oranda sıralı olduğu, sağ taraftaki şişenin üst kapak boyun yüzeyi üzerinde (B) kabartılı logo/yazı biçimi bulunurken, sol taraftaki şişenin üst kapak boyun yüzeyinde dairesel şekilde kademeli kabartma izi bulunduğu, her ikisinde de gövde yüzeyinde dokulu yüzeyi simetrik olarak ayıran (C) etiket alanı bulunduğu ve her ikisinde de bu alan (A) gövdenin orta merkezinde konumlandırıldığı, hükümsüzlüğe dayanak tasarım sarı (Altın) yaldız renkte (D) likit pompa parçası görülürken, davalıya ait tasarımda şişe ağız bölümünün açık olduğu, her ne kadar, yüzey dokusunda (Baklava deseni) kullanılan öğelerin oranları detayda değişse de bu öğelerin bütündeki yerleşimleri, silindir biçimli form ile etiket bölümünün oran ve yerleşiminde oluşturdukları genel intiba, benzer görünüm algısını etkilemediği, bu itibarla, karşılaştırılan tasarımlarda, ürünü meydana getiren detayların şekil, biçim, yüzey dokusu gibi özellikleri tek tek ve bir bütün olarak incelendiğinde; davalıya ait tescilli tasarım ile davacının hükümsüzlüğe dayanak sunduğu tescilli kozmetik şişe tasarımında oran, biçim ve yerleşimin benzer olduğu, tasarımın genel izleniminde bilgilenmiş kullanıcı üzerinde benzerlik oluşturacak kadar etkiye sahip olduğu ve hükümsüzlük koşullarının oluştuğu anlaşılmakla davacının davasının kabulüne karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.H Ü K Ü M:Yukarıda açıklanan gerekçelerle;1-Davacının davasının KABULÜ ile;-Davalıya ait ... tescil numaralı tasarımın hükümsüzlüğüne, karar kesinleştiğinde sicilden terkinine,..." karar verilmiştir. İSTİNAF İSTEMİ:Davalı vekili istinaf dilekçesinde; Tasarımlar ilk bakış ve genel açıdan bakıldığında aynı ve benzer tasarımlar olarak KULLANILMASI ZORUNLU unsurlar ve seçenek özgürlüğü açısından ve aynı zamanda uygulanan motifler bakımından üst düzeyde ayniyetten bahsedilememekte olduğunu,Temel şişe formunun silindirik halde her iki tasarımda olması ilk bakışta ayniyet gibi görünse de bu forma sahip ve silindirik yapıda mevcut kullanımların , aynı zamanda kullanım zorunluluğu ve üretim etkenleri açısından, piyasa alışıla gelmiş üretim türlerinden olduğu görüldüğünü, Arama motoru olarak kullanılan GOOGLE üzerinde sıvı sabun şişesi adı ile yapılan aramada silindirik form ve kare form şişelerin en temel kullanılagelen formlar olduğu anlaşılmakta olduğunu, Aynı zamanda davaya dayanak olan tasarım google görsel tarama yapıldığında söz konusu silindirik formda şişelerin ve benzer desen görünümlerinde tasarımların kullanılagelen ve alışılagelmiş kullanım formunda olduğunun görülmekte olduğunu,"A: kapak kısmı kullanımı ... dosyasında serbest bırakıldığından ve ... açısından standart pompka görünümü olduğundan aynıyet yada benzerlik değerlendirilmesi yapılmasını gerektirmemektedir. Aynı zamanda kapak kısmının yeni olmadığı ve bir çok kullanımı olduğu açıkça görülmektedir. B: Gövde tasarımında kullanılan motifin bilinen Baklava motifi olduğu görülmüş , iki tasarımda farklı şekilde zemin üzerine uyarlandığı tespit edilmiştir. Her ne kadar motif ile elde edilen salt görünüm benzerlik içerse de bu durum farklılık oluşturma ve bilgilenmiş kullanıcı açısından çok karışıklığa sebep olarak görülmeyeceği anlaşılmıştır. Uygulanan Baklava motifi kullanımı zorunlu olmamakla birlikte alışılagelmiş kullanımlardan olduğu taramalarda ve yukarıdaki görsellerden anlaşılmaktadır. Bu sebeple ilgili... nolu tasarım için ayrıştırıcı ve belirgin farklılık olarak kabul edilmesi doğru olmayacaktır.C: Söz konusu kullanımın zemin üzerine birebir uygulanması yada iltibas çelişki uyandıracak şekilde uygulanması ayniyet oluşturması durumu tesbit edilememiştir. Genel tasarım açısından da Marka etiket alanı alt ve üst alanlarında kendi düzenlerinde her iki tasarım açısından da uygulandığı görülmektedir. D: Bu bölümde her iki tasarımın marka slogan logo uygulaması için alan bıraktığı görülmektedir. Uygulama bakımından Dayanak tasarımın alışılagelmiş uygulamadan farklı olduğunun tek başına söylenmesi doğru olmayacaktır. Uygulama alanı mevcut kullanımlar göz ardı edildiğinden benzer olduğu ve aynı mahiyette kullanıldığından bahsedilebilir. Ancak mevcut uygulamalar kapsamında bu kullanımların yapıldığı ve bu alanların özellikle silindirik yada kare şie uygulamalarında orta alana denk gelen ve marka logo slogan yazımına olanak sağlayacak ölçüde düz zemin olarak uygulandığı görülmektedir." sonuç olarak söz konusu uzman mütala rapor kapsamında dosya içeriğindeki belgeler haricinde söz konusu iki tasarımın benzerlik değerlendirmesi TPMK nezdinde ilan edilmiş tasarım görselleri üzerinden yapılan değerlendirme ışığında; ... nolu tasarım ile ... nolu tasarım Bütünsel yaklaşımda bilgilenmiş kullanıcı nezdinde her iki tasarımın öğelerinin şekil oran kompozisyonlarının alışıla gelmiş mevcut kullanımlar göz önüne alındığında ve mevcut uygulamalarda özellikle baklava motifinin bir çok ürün üzerinde uygulanagelen olduğu, özellikle sıvı sabun şişesi gibi vb ürünlerde uygulandığı, bu nedenle söz konusu motif üzerinden sadece belirgin benzerlik oluşturulamayacağı, iki tasarımda söz konusu motifin bilgilenmiş kullanıcı bakımından kolaylıkla ayırt edilebilir farklılık oluşturur biçimde tasarlanarak uygulandığı, en temelde silindirik formun bilinen ve ilgili sektörde uygulanageldiği, bu ana gövdenin de benzerlik değerlendirmesinde esas alınamayacağı, bu açılardan bütünsellik değerlendirmesinde sadece logo marka slogan etiket vb amacı ile kullanılan etiket alanının benzerliği artırmasına rağmen mevcut uygulamalarda tüketici görüş açısı ve uygunluk bakımından kullanılagelen bir uygulama olduğu, sebepleri ile benzer olmadığı, ayniyete yakın benzerlikte algılanmadığı görüşüne varılmış ve aynı kanaat dahilinde TPMK tarafından her iki tasarımın tescil ediliği de anlaşılmakta olduğunu,Tüm bu nedenlerden dolayı yıllardır kozmetik üreticisi olarak ticari itibar kazanan ve çevresinde de oldukça müşteri kazanan müvekkil firma, davacı tarafından kötü niyetli olarak açılan iş bu davadan dolayı itibari zedelendiğini ve müşteri kaybına uğradığını, bu sebepten dolayı hukuka aykırı verilen yerel mahkeme kararının istinaf incelemesi sonucu kaldırılarak gerek maddi gerekse de manevi zarara uğrayan müvekkili firma hakkında tazminat alacağına hükmedilmesini talep ettiklerini beyanla ilk derece mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.GEREKÇE:Dava, Tasarım hükümsüzlük istemine ilişkindir.İlk derece mahkemesi tarafından davanın kabulüne karar verilmiştir. Karar, davalı vekili tarafından istinaf edilmiştir. İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun(HMK) 355. maddesi hükmü uyarınca istinaf dilekçelerinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.Mahkemece toplanan deliller ve bilirkişi incelemesiyle davaya konu tasarımda, tasarımcıyı sınırlayan bir şekli zorunluluk bulunmadığı, davalı tasarımının yalnız aşağı inen dörtgen kare elmas (baklava) şeklinde kabartılı deseni büyüterek, onun haricinde kalan silindir şekil, kabartmalar, etiketin tam ortaya aynı şekilde konumlanması gibi özelliklerin birebir benzer olması sebebiyle, bilgilenmiş kullanıcı tarafından ( bu kişiler ev hanımları, yahut kozmetik sektöründe satıcı kişi olabilir), belirgin bir farklılık algılanmayarak, tasarımlar ilk görüşte genel izlenimde davalının tescilli tasarımıyla benzer olarak algılanacağı, davalının tescilli tasarımı yenilik ve ayırt edicilik kriterini haiz olmadığının tespit edilmesi karşısında ilk derece mahkemesince neticeten davaya konu tasarımın hükümsüz kılınması yerinde olduğundan, davalı vekilinin istinaf itirazlarının reddine karar verilmesi gerekmiştir.HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle;1-Davalı vekilinin istinaf talebinin HMK'nun 353/1-b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,2-Alınması gereken 732,00 TL harçtan, peşin alınan 615,40 TL harcın mahsubu ile bakiye 116,60 TL harcın davalı alınarak hazineye irat kaydına, 3-Davalı tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,4-İstinaf incelemesi duruşmalı yapılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına, 5- Artan gider avanslarının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilk derece mahkemesince ilgili tarafa iadesine, Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, HMK'nun 361.maddesi uyarınca tebliğden itibaren iki haftalık süre içerisinde Yargıtay ilgili hukuk dairesinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliği ile karar verildi.█████/2026