Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, kamu taşınmazları üzerinde eğitim ve yurt faaliyetleri için üst hakkı yönetmeliği ile 4706 sayılı Kanun maddelerinin iptali istemini ve süre aşımı itirazını temyizen inceledi.
Özet: Danıştay Sekizinci Dairesi, kamu taşınmazları üzerinde eğitim ve yurt faaliyetleri için üst hakkı tesis edilmesine ilişkin yönetmeliğin 2018 tarihli değişikliklerinin, kamu yararına çalışan dernekleri de kapsayarak ve ihtiyaç sahibi öğrencilere pozitif ayrımcılık sağlayarak hukuka uygun olduğunu kabul etmiş, bu değişikliklerin iptali istemini reddetmiştir. Daire aynı zamanda, 2017 tarihli yönetmeliğin bazı maddelerine yönelik iptal davasını süre aşımı nedeniyle esastan incelemeye almamış ve yönetmeliğin dayanağı olan kanun maddelerinin Anayasaya aykırılığına ilişkin iddiaları ciddi bulmamıştır; bu karar temyiz edilmektedir.
T.C.
D A N I Ş T A YİDARİ DAVA DAİRELERİ KURULUEsas No : █████████Karar No : █████████ TEMYİZ EDEN (DAVACI) :... Derneği VEKİLİ : Av. ... UETS Kodu: 16445-44784-04139 (E-Tebligat)KARŞI TARAF (DAVALILAR) 1- ... Bakanlığı UETS Kodu: 35756-86578-89300 (E-Tebligat) VEKİLİ : Av. .... 2- ... Bakanlığı UETS Kodu: 35756-86579-39351 (E-Tebligat) VEKİLİ : Av.... 3- ... Bakanlığı UETS Kodu: 35756-96577-39570 (E-Tebligat) VEKİLİ : Huk. Müş. ... 4- ... Bakanlığı UETS Kodu: 35756-96578-39131 (E-Tebligat) VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : Danıştay Sekizinci Dairesinin █████/2024 tarih ve E:█████████, K:████████ sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: █████/2017 ve 30130 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri için Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendi, 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) ve (d) bentleri, 6. maddesinin 1. fıkrasının (c), (ç), (d) ve (e) bentleri ile 8. maddesinin 3. fıkrasının ve █████/2018 tarih ve 30532 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri İçin Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin iptali ile davaya konu Yönetmeliğin dayanağı olan 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un ek 4. maddesinin ikinci fıkrasının ve geçici 21. maddesinin, Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla somut norm denetimi yoluyla iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmesi istenilmiştir.Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin █████/2024 tarih ve E:█████████, K:████████ sayılı kararıyla; Davalı idarelerin usule ilişkin itirazları ile davacının Anayasa'ya aykırılık itirazı ciddi görülmeyerek uyuşmazlığın esasına geçilmiş;█████/2018 tarih ve 30532 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri için Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmeliğin iptali istemi yönünden; Dava konusu Yönetmelikte yapılan değişikliklerle genel olarak, kamu taşınmazları üzerinde yürütülecek eğitim ve yurt faaliyetleri için tesis edilecek irtifak hakkı ve kullanım izninin vakıfların yanı sıra kamu yararına çalışan dernekler için de tesis edilebilmesine olanak tanıyan düzenlemelerin yapıldığının görüldüğü, Dava konusu Yönetmeliğin, 4706 sayılı Kanunun ek 4. maddesinin ikinci fıkrası ile geçici 21. maddesinin uygulamasının gösterilmesi amacıyla yürürlüğe konulduğu, anılan maddelerde dava konusu Yönetmelik kapsamında üst hakkı tesis edilebilecekler arasında vakıfların yanı sıra kamu yararına çalışan derneklere de yer verildiğinden, Yönetmeliğin dava konusu edilen "kamu yararına çalışan derneklere" ilişkin kısmında dayanağı üst hukuk normuna aykırılık bulunmadığı, anılan maddelerin hukuka uygun olduğunun anlaşıldığı, Yönetmeliğin dava konusu 6/1-f maddesi ile üst hakkı tesis edilecek vakıf ve kamu yararına çalışan dernekler için ihtiyaç sahibi öğrencilere belirli oranda bedelsiz ve indirimli olarak yer ayrılması şartı getirildiğinden, anılan düzenlemenin ihtiyaç sahibi öğrencilere pozitif ayrımcılık yapılması suretiyle bu öğrencilerin desteklenmesi sonucunu doğurduğu, bu haliyle düzenlemenin kamu yararı ve hizmet gerekleri ile hukuka uygun olduğu sonucuna varıldığı, █████/2017 tarih ve 30130 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri için Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç), bendi, 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) ve (d) bentleri, 6. maddesinin 1. fıkrasının (c), (ç), (d) ve (e) bentleri ile 8. maddesinin 3. fıkrasının iptali istemi yönünden; Davacı tarafından, dava konusu █████/2018 tarih ve 30532 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliklerinin dışında ayrıca, █████/2017 tarih ve 30130 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri için Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmelik'te yer alan 4. maddenin 1. fıkrasının (ç) bendi (dava dilekçesinde (c) bendi denilmiş ise de, "Eğitim faaliyetleri"nin (ç) bendinde düzenlendiği görülmüştür.), 5. maddenin 1. fıkrasının (ç) ve (d) bentleri, 6. maddenin 1. fıkrasının (c), (ç), (d) ve (e) bentleri ve 8. maddenin 3. fıkrasının hukuka aykırı olduğu belirtilerek iptalinin talep edildiği, ancak anılan maddelere ilişkin bir uygulama işlemi tesis edilmediğinden, Yönetmeliğin Resmî Gazete'de yayımlandığı █████/2017 tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılması gerekirken, dava açma süresi geçirildikten sonra █████/2018 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine olanak bulunmadığı gerekçesiyle, █████/2018 tarih ve 30532 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri için Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin iptali istemi yönünden davanın reddine, █████/2017 tarih ve 30130 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri için Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmeliğin iptali istemi yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, davaya konu Yönetmeliğin dayanağı olan 4706 sayılı Kanun'un ek 4. maddesinde yer alan "müştereken belirlenen şartlar’’ ifadesi gereği belirlenmesi gereken şartların, belirlilik, açıklık ve öngörülebilirlik ilkelerine uygun olarak düzenlenmediği, düzenleyici işlem hazırlama tekniğine aykırı olarak muğlak ifadelere yer verildiği, eğitim faaliyetlerinin tanımı yapılırken, Yönetmeliğin "Amaç" maddesinin sınırı aşılarak, Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı açılabilecek eğitim kurumlarından bahsedildiği; eğitimin, Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde yürütülmesi gerekirken, Diyanet İşleri Başkanlığının da uygun görüşünü içeren plan ve projelerin hazırlanmasının, yetki paylaşımına neden olduğu, bu durumun, Anayasa'ya, laiklik ilkesine ve sosyal devlet ilkesine aykırı olduğu, "son bir yıl fiilen ve kesintisiz olarak eğitim faaliyetini sunuyor olmak’’ şartı aranmasının, dernekler bakımından başvuru ve katılımcı sayısını azaltacağı, dava konusu düzenlemelerin dernek okulları ile özel okullar arasında haksız rekabete yol açacağı, dayanak Kanun maddesinin, Anayasa'nın başlangıç hükümlerine, laiklik ve eşitlik ilkesine, sosyal hukuk devletine aykırı olduğu, eğitimin devlet eliyle sağlanması gerekirken, tarikatlara bırakılmasına yol açacağı, bu yönüyle yapılan düzenlemenin kamu yararı amacı taşımadığı ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idarelerden Milli Eğitim Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmakta olup, davalı idarelerden Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından savunma verilmemiştir.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:Üye Ali Ürker'in, davacının, █████/2017 tarih ve 30130 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri için Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendi, 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendi, 6. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendi ve 8. maddenin 3. fıkrasında yer alan Diyanet İşleri Başkanlığına ilişkin düzenlemelerin iptalini istemek konusunda dava açma ehliyetinin bulunmadığı yönündeki usule ilişkin oyuna karşılık, davacının dava dilekçesindeki iddiaları dikkate alındığında, dava açma ehliyetine sahip olduğuna oyçokluğu ile karar verilerek, uyuşmazlığın esasının incelenmesine geçildi:İNCELEME VE GEREKÇE:MADDİ OLAY : Davacı tarafından, █████/2017 tarih ve 30130 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri için Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendi, 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) ve (d) bentleri, 6. maddesinin 1. fıkrasının (c), (ç), (d) ve (e) bentleri ile 8. maddesinin 3. fıkrasının ve █████/2018 tarih ve 30532 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri İçin Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT :4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un ek 4. maddesinde; "Türkiye Kızılay Derneği, Türkiye Yeşilay Cemiyeti ve Türkiye Yeşilay Vakfı ile Darülaceze Başkanlığı, Darüşşafaka Cemiyeti ve Türk Hava Kurumu tarafından kuruluş amaçlarına uygun olarak kullanılmak üzere ihtiyaç duyulan mülkiyeti Hazineye kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar üzerinde adı geçen Dernek, Vakıf, Başkanlık, Cemiyetler ve Kurum lehine kırk dokuz yıl süre ile bedelsiz irtifak hakkı tesis edilebilir. Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerler üzerinde ise bunlar adına bedelsiz kullanma izni verilebilir. Bunlardan ayrıca hasılat payı alınmaz. İrtifak hakkı tesis edilen taşınmazların tapu kütüğüne, amacı dışında kullanılmayacağına ilişkin şerh konulur.Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ile kamu yararına çalışan derneklerden öğrencilere yönelik eğitim ve yurt temini faaliyeti bulunanlardan Gençlik ve Spor Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı tarafından müştereken belirlenen şartları sağlayanlar lehine, kuruluş amaçlarına uygun olarak kullanılmak üzere mülkiyeti Hazineye veya kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar üzerinde kırk dokuz yıl süre ile bedelsiz irtifak hakkı tesis edilebilir. Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerler üzerinde ise bunlar adına bedelsiz kullanma izni verilebilir. Bunlardan ayrıca hasılat payı alınmaz. Bu şekilde irtifak hakkı tesis edilen veya kullanma izni verilen taşınmazlardan söz konusu vakıflar ve dernekler tarafından elde edilen gelirin tamamı, münhasıran öğrencilere yönelik eğitim kurumlarının veya yurtların yapım, bakım, onarım, işletim ve benzeri giderlerinin karşılanmasında kullanılır. İrtifak hakkı tesis edilen taşınmazların tapu kütüğüne, amacı dışında kullanılmayacağına ilişkin şerh konulur." kuralı yer almaktadır.Aynı Kanunun geçici 21. maddesinde ise, "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler ile mülkiyeti Hazineye veya kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar üzerinde lehine bedelli olarak irtifak hakkı tesis edilen veya kullanma izni verilen Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ile kamu yararına çalışan derneklerden öğrencilere yönelik eğitim ve yurt temini faaliyeti bulunanlar bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra Kanunun ek 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre belirlenecek şartları taşımaları koşuluyla iki yıl içinde talep etmeleri halinde, bedelli olarak tesis edilen irtifak hakkı veya verilen kullanma izni, hasılat payı alınmaksızın kırk dokuz yıl süreli bedelsiz irtifak hakkına veya kullanma iznine dönüştürülebilir. Bu madde kapsamında kalan taşınmazların kullanımlarıyla ilgili olarak tebliğ edilen veya tahakkuk ettirilen kullanma izni ve irtifak hakkı bedelleri tahsil edilmez, tahsil edilenler iade edilmez." kuralına yer verilmiştir. █████/2017 tarih ve 30130 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri İçin Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmeliğin "Amaç" başlıklı 1. maddesi ile "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde yer alan “vakıflardan” ibaresi dava konusu değişiklik Yönetmeliği ile “vakıflar ile kamu yararına çalışan derneklerden” şeklinde değiştirilmiştir.Dava konusu Yönetmeliğin 4. maddesine göre "Dernek", İlgili mevzuatı uyarınca kurularak tüzel kişilik kazanan ve Cumhurbaşkanınca kamu yararına çalışan dernek statüsünde olduğu tespit edilen dernekleri ifade etmektedir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Temyize konu kararın █████/2018 tarih ve 30532 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri için Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin iptali istemi yönünden davanın reddine ilişkin kısmı yönünden; Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.Temyize konu kararın █████/2017 tarih ve 30130 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri için Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmeliğin iptali istemi yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin kısmı yönünden; Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesi ile Anayasal güvenceye bağlanan hak arama hürriyeti, temel hak kategorisinde yer almasının yanında, diğer temel hak ve hürriyetlerin korunması ve kullanılmasında üstlendiği görev nedeniyle de hukukun temel ilkelerinden birini teşkil etmektedir. Bu yönüyle, hak arama hürriyeti, niteliği itibarıyla bünyesinde birden fazla ilkeyi barındıran bir hukuki müessese görünümü arz etmektedir. Bu ilkelerden biri de adil yargılanma hakkının da en önemli unsurlarından birini teşkil eden mahkemeye erişim hakkıdır. Hak arama hürriyetinin tam olarak hayata geçirilebilmesi için mahkemeye erişim hakkının tanınması yeterli olmamakta, ayrıca tarafların bu hakkın etkin kullanımını sağlayan vasıtalarla donatılması zorunluluk arz etmektedir. Dosyanın incelenmesinden, Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri için Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmelik █████/2017 tarih ve 30130 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş; yürürlüğe girdiği tarihte "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde yer alan "Bu Yönetmelik, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflardan öğrencilere yönelik eğitim ve yurt temini faaliyetinde bulunan ve Gençlik ve Spor Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı tarafından müştereken belirlenen şartları sağlayanlar tarafından mülkiyeti Hazineye veya kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerler üzerinde verilecek izinleri kapsar." kuralı uyarınca, sadece vergi muafiyeti tanınan vakıflar Yönetmeliğin kapsamına dahil edilmiştir. Kamu yararına çalışan dernekler ise ilk olarak █████/2018 tarih ve 30532 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Değişiklik Yönetmeliği ile Yönetmeliğin kapsamına dahil edilmiştir. Bu durumda, Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri için Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmelik'te yer alan 4. maddenin 1. fıkrasının (ç) bendi, 5. maddenin 1. fıkrasının (ç) ve (d) bentleri, 6. maddenin 1. fıkrasının (c), (ç), (d) ve (e) bentleri ve 8. maddenin 3. fıkrasında yer alan dava konusu düzenlemeler vergi muafiyeti tanınan vakıfların yanında kamu yararına çalışan dernekler hakkında da uygulanacaktır. Bu yönüyle, Anayasa'nın 36. maddesi ile anayasal güvence altına alınan hak arama hürriyeti uyarınca, kamu yararına çalışan derneklerin dava konusu Yönetmeliğin kapsamına dahil edilmesi sonucunda dava konusu Yönetmeliğin kamu yararına çalışan derneklere de uygunlanacak olması karşısında; bu derneklerin kapsama dahil edilmesine ilişkin Yönetmelik değişikliğinin yayımlandığı █████/2018 tarihinden itibaren 60 günlük genel dava açma süresi içinde dava açılabileceğinin kabulü gerektiğinden, █████/2018 tarihinde açılan davanın süresinde olduğu sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, davanın belirtilen kısmının süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki Daire kararında hukuki isabet görülmemiştir.KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle;1. Davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,2. Danıştay Sekizinci Dairesinin temyize konu █████/2024 tarih ve E:█████████, K:████████ sayılı kararının davanın reddine ilişkin kısmının ONANMASINA,3. Anılan Daire kararının davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin kısmının BOZULMASINA,4. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Danıştay Sekizinci Dairesine gönderilmesine,5. Kesin olarak, █████/2025 tarihinde onama yönünden oybirliği, bozma yönünden oyçokluğu ile karar verildi. KARŞI OY X-Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın █████/2017 tarih ve 30130 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Taşınmazları Üzerinde Eğitim ve Yurt Faaliyetleri için Üst Hakkı Tesis Edilmesine İlişkin Yönetmelik yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, anılan kısma yönelik temyiz isteminin reddi ile Daire kararının süre aşımı yönünden davanın reddine ilişkin kısmının da onanması gerektiği oyuyla, kararın bu kısmına katılmıyoruz.