Belediye İşçisinin Muvazaalı İş İlişkisi ve Sendika Üyeliğine Dayalı Toplu İş Sözleşmesi Alacakları ile Bildirim ve Dönemsel İşverenlik Statüsü Değerlendirmesiyle Kısmi Bozma Kararı.
Özet: Dava, önceki bir mahkeme kararıyla tespit edilen muvazaalı asıl işveren-alt işveren ilişkisi ve sendika üyeliği gerekçesiyle toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan fark işçilik alacakları talebine ilişkin olup; Yargıtay, davalılar arasındaki ilişkinin 02.01.2018 tarihine kadar muvazaalı kabul edilmekle birlikte, bu tarihten sonraki dönemin geçerli bir asıl işveren-alt işveren ilişkisi olduğuna, ayrıca 02.01.2018 öncesi dönemde dahi işçinin sendika üyeliğini asıl işverene bildirmemesi nedeniyle toplu iş sözleşmesi hükümlerinden yararlanılamayacağına ve 02.01.2018 sonrası için ilave tediye alacağına hak kazanamayacağına hükmederek yerel mahkeme kararını kısmen bozmuştur.
MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : ████████ E., ████████ K.DAVA TARİHİ : 26.04.2019İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVADavacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin ... Büyükşehir Belediyesi ... Elektrik, Su, Havagazı, Otobüs ve Troleybüs (...) Genel Müdürlüğünde çalıştığını, ... Büyükşehir Belediyesi ... Genel Müdürlüğünün işçisi olduğunun ... 15. İş Mahkemesinin ███████ Esas, ████████ Karar sayılı kararı ile tespit edildiğini, davacının ... Genel Müdürlüğünde örgütlü bulunan ... Sendikasına 22.10.2014 tarihinde üye olduğunu, davacının davalı ... Genel Müdürlüğünün işçisi olduğu hususunun kesinleştiğini; ancak kesinleşmiş yargı kararlarına rağmen davacının toplu iş sözleşmesinden yararlandırılmadığını ve ücretlerinin düşük ödendiğini ileri sürerek fark ücret, ikramiye (ilave tediye), giyim, yakacak, temizlik, yemek, gece çalışma ücreti, fazla çalışma ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti, akıllı kart ve sürücü kartı primi ile bayram yardımı alacaklarının davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.II. CEVAP 1. Davalı ... Genel Müdürlüğü vekili cevap dilekçesinde; davacının talep ettiği alacakların zamanaşımına uğradığını, husumet itirazında bulunduklarını, ... 15. İş Mahkemesinin ███████ Esas sayılı kararıyla taleplerin reddedildiğini, davacının hizmet süresi boyunca alacaklarının ... Sendikası ile diğer davalı arasında imzalanan toplu iş sözleşmesine uygun olarak ödendiğini, aynı anda iki toplu iş sözleşmesinden yararlanmasının mümkün olmadığını, muvazaa tespitine dayanılmasının mümkün olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.2. Davalı .... ve Sağlık Hizmetleri ... ... (...) vekili cevap dilekçesinde; davacının alacak taleplerinin zamanaşımına uğradığını, davacının aynı anda iki sendikaya üye olamayacağını ve aynı anda iki toplu iş sözleşmesinden yararlanamayacağını, davacının alacağının bulunmadığını, taleplerin haksız olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin 28.09.2021 tarihli kararı ile; davalılar arasındaki ilişkinin muvazaalı olduğunun ... 15. İş Mahkemesinin ███████ Esas, ████████ Karar sayılı sayılı dosyası ile tespit edildiği ve kararın kesinleştiği, davacının 22.10.2014 tarihinde ... Sendikasına üye olduğu, bu tarih itibarıyla ... Sendikası ile ... Genel Müdürlüğü arasında imzalanan toplu iş sözleşmesi hükümlerinden yararlanması gerektiği ancak davalıların davacı işçinin aynı anda iki toplu iş sözleşmesinden faydalanamayacağı yönündeki savunmaları göz önüne alınarak ve dava dilekçesinde de ... Sendikası ile bağıtlanan toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre ödenmesi gereken ücret ve ekleri ile davacıya ödenen tutarlar arasındaki farkın hesaplanması gerektiğinin belirtildiği gerekçesiyle alınan bilirkişi raporu doğrultusunda davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin 28.09.2021 tarihli kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin 25.03.2024 tarihli kararı ile; davacının 22.10.2014 tarihinde ... Sendikasına üye olduğu, aynı anda iki sendikaya üye olma gibi bir durumun söz konusu olmadığı, bordrolarda ödendiği anlaşılan ücret ve eklerinin mahsup edilerek yapılan hesaplama doğrultusunda kurulan hükmün doğru olduğu, vekâlet ücretine ilişkin hükmün hatalı olmadığı gerekçesiyle davalıların istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir. V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ Bölge Adliye Mahkemesinin 25.03.2024 tarihli kararının süresi içinde davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, davalıların diğer temyiz itirazlarının reddine karar verilerek dosya kapsamına göre davacının 02.01.2018 tarihine kadar olan çalışma dönemi yönünden davalılar arasındaki ilişkinin muvazaalı olduğunun kabulü yerinde ise de, 02.01.2018 tarihinden sonraki dönem bakımından davalılar arasında geçerli bir asıl işveren alt işveren ilişkisinin bulunduğunun kabulü gerektiği, muvazaalı olduğunun kabulünde isabetsizlik bulunmayan 02.01.2018 tarihine kadar olan çalışma dönemi bakımından davacının ... Sendikasına üyeliği davalı ... Genel Müdürlüğüne bildirilmediğinden davalı ... Genel Müdürlüğünün toplu iş sözleşmesinden yararlanmasının mümkün olmadığı; davacının 02.01.2018 tarihinden sonraki çalışma dönemi bakımından 6772 sayılı Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması ve 6452 Sayılı Kanunla 6212 Sayılı Kanunun 2. Maddesinin Kaldırılması Hakkında Kanun kapsamında ilave tediye alacağına hak kazanamadığı, muvazaa kabulünde isabetsizlik olmayan dönem bakımından ise bu alacak kaleminin, davacının fiilî ücreti üzerinden yapılacak hesaplama doğrultusunda hüküm altına alınması gerekli ise de davalı ...'nin tarafı olduğu ve davacının yararlandığı toplu iş sözleşmelerinde 112 gün ikramiye alacağı ödeneceği kararlaştırılmış olup davacıya da bu miktar üzerinden ödeme yapıldığından ilave tediye alacağı isteminin de reddi gerektiği gerekçeleriyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesinin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; bozma kararına uyulduğuna karar verildiği belirtilerek toplu iş sözleşmesi hükümleri ve bozma sonrası alınan 18.04.2025 tarihli 2. ek bilirkişi raporu ile 06.10.2025 tarihli 3. ek bilirkişi raporu hesaplamalar doğrultusunda davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. VI. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri 1. Davalı ... Genel Müdürlüğü vekili temyiz dilekçesinde; a. Davalılar arasında muvazaa bulunmadığını, b. Davacının ... Sendikasına üye olduğunun bildirilmediğini, bu nedenle ... ve ... Sendikasının taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden davacının yararlanamayacağını, c. Davacının aynı anda iki toplu iş sözleşmesinden yararlanmasının mümkün olmadığını,d. Davacının ilave tediye alacağına da hak kazanmadığını ileri sürmüştür. 2. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde; a. Muvazaaya ilişkin kabulün hatalı olduğunu, b. Davacının ... Sendikasına üyeliğinin davalı İdareye bildirilmediğini, c. Aynı anda iki sendikaya üye olamayacağını ve aynı anda iki toplu iş sözleşmesinden yararlanamayacağını, d. Davacının alacağının bulunmadığını, hükme esas alınan hesaplamaların fahiş olduğunu ileri sürmüştür.B. Değerlendirme ve Gerekçe Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık; davalılar arasındaki ilişkinin muvazaalı olup olmadığı ile muvazaanın varlığı hâlinde davacının gerçek işverenin işyerinde uygulanan toplu iş sözleşmesinden yararlanma koşulları ve davacının dava konusu alacaklara hak kazanıp kazanmadığı ile bu alacakların hesaplanması hususlarındadır. Bir mahkemenin Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, mahkeme yönünden; bozma kararında gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yapılarak, kararda açıklanan hukuki esaslar çerçevesinde hüküm kurmak yükümlülüğü doğar. Bu hukuki aşama usuli kazanılmış hak olarak adlandırılır ( Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 09.05.1960 tarihli ve ███████ Esas, 1960/9 Karar sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı). Bu hukuki kurum mahkemeye; hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararındaki esaslar ve yerine getirilmesi istenilen hususlar kapsamında, yargılama usulünün, davanın sürüncemede kalmaması ve en az maliyetle bir an önce bitirilmesi amacına yönelik usul ekonomisi ilkesi çerçevesindeki hükümleri ışığında, uyulan bozma kararı gereğinin yerine, tam olarak getirilmemesi gerekçesiyle ikinci kez bozulmasına sebebiyet vermeyecek şekilde, özenle işlem yapmak ve hüküm kurmak zorunluluğunu getirir. İlk Derece Mahkemesince Dairemizin bozma kararına uyulmasına karar verilmiş olmasına rağmen bozma gerekleri yerine getirilmemiştir. Şöyle ki; Dairemizin 06.11.2024 tarihli kararında, 02.01.2018 tarihine kadar davalılar arasındaki ilişkinin muvazaalı olduğunun kabulünün yerinde olduğu ancak 02.01.2018 tarihine kadar olan muvazaalı dönem bakımından davacının ... Sendikasına üyeliği davalı ... Genel Müdürlüğüne bildirilmediğinden davacının ... Genel Müdürlüğünün toplu iş sözleşmesinden yararlanmaması gerektiği belirtilmesine rağmen hükme esas bilirkişi raporlarında davacının ... Genel Müdürlüğünün toplu iş sözleşmesindeki hükümlerden yararlandırılarak hesaplama yapıldığı anlaşılmaktadır. Yine aynı bozma kararında, davacının 02.01.2018 tarihinden sonraki dönemde ilave tediye alacağına hak kazanmadığı, bu tarihten önceki dönemde de ilave tediye alacağı ödendiğinden reddi gerektiği belirtilmesine rağmen İlk Derece Mahkemesince ilave tediye alacağı hüküm altına alınmıştır. Tüm bu nedenlerle, İlk Derece Mahkemesince hükmüne uyulan bozma gereklerinin yerine getirilmesi yerine yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olup tekrar bozmayı gerektirmiştir.VII. KARAR Açıklanan sebeplerle;Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine, Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 25.02.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.