Danıştay 4. Dairenin, Adıyamanda arazi toplulaştırması işleminde parsel eşdeğerliği, konum ve verimlilik iddialarıyla açılan iptal davasının reddine dair kararın temyiz incelemesi.
Özet: Adıyamandaki arazi toplulaştırması işlemine karşı açılan davada, davacılar, kendilerine verilen yeni parsellerin eski parsellerine konum, verimlilik ve değer bakımından eşdeğer olmadığını, toprak derecelendirmesinin eksik yapıldığını ve işlemin hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek iptalini talep etmesine rağmen; ilk derece mahkemesi ile Bölge İdare Mahkemesi, toplulaştırma işleminin yasalara uygun, yeni parsellerin ise benzer özellikte ve eski parsellerle ilişkili olduğunu belirterek davanın reddine karar vermiş; bu kararı temyiz eden davacılar eksik değerlendirme ve bilirkişi raporunun yetersizliğini gerekçe gösterirken, tetkik hakimi temyiz isteminin kabul edilmesi gerektiğini düşünmektedir.
T.C.
D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : █████████Karar No : █████████ TEMYİZ EDEN (DAVACI) : 1-... 2- ... VEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Müdürlüğü (E-Tebligat)VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: Davacılar tarafından, Adıyaman ili, Kahta ilçesi, ... Köyü'nde arazi toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında yapılan arazi toplulaştırması işleminin toplulaştırma öncesinde hisseli olarak maliki oldukları ... sayılı parsele karşılık yeni verilen ... ada ..., ..., ..., ... sayılı, ... ada ...,... sayılı, ... ada ..., ... ve ... sayılı parsellere ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... K:... sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; dava konusu taşınmazın, toplulaştırma öncesinde ... nolu parsel iken...tarihli ifraz sonucunda ..., ... ve ... nolu parsellere dönüşmüş olduğu, ancak ... nolu parselin toplulaştırmaya girmediği, ... nolu parselin, ... ada ..., ..., ... ve ... parsellere, ... nolu parselin ise ... ada ... parsel, ... ada ..., ..., ... ve ... nolu parsel, ... ada ... parsel, ... ada ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... nolu parsel, ... ada ... ve ... nolu parsellere dönüşmüş olduğu, hesaplanan KYPKO oranının yasal sınırın altında kaldığı ve bütün parsellerden aynı oranda kesildiği, dava konusu parselde eski kullandığı alanın büyük bir kısmının yine davacılarda bırakıldığı, yeni verilen parsellerin toprak derecesinin ve toprak yapısının benzer özellikte olduğu, toplulaştırma sonrasında oluşan parsellerin kök parsellerin içinde ve bitişik durumda oluşturulduğu, ... ve ... nolu parsellerin toplam 18 adet parsele ayrılmış olduğu ancak davacıların dava konusu ... ve .. nolu parsellerin yanısıra dava dışı kök ..., ..., ..., ... ve ... nolu parsellerin de maliki olduğu, toplulaştırma sonrası oluşan ... ada ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... nolu parsellerin aslında kök ... nolu parselin içerisinden, konum ve verimlilik esaslarına göre eşdeğer, davacıya ait eski parsel ile tahsis edilen yerlerin ilişkisi gözetilerek hukuka ve fiili duruma uygun verildiği, toplulaştırma işleminden önceki taşınmazların bulunduğu yerden müstakil olarak yer verilme imkânı bulunduğu ve ilgili mevzuatın en önemli amaçları arasında olduğu ve büyük ölçüde bu esasa göre uygun işlem tesis edildiği dolayısıyla yapılan toplulaştırma işleminin dava konusu 409 sayılı parsel yönünden toplulaştırma amaç ve ilkeleri ile hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacılar tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacılar tarafından, kök ... parselin yanısıra ... sayılı parselin de toplulaştırmaya konu edildiği ancak askıya çıkarılmadığı, toprak derecelendirmesinin toprak analizi sonrasında yapılması gerekirken yapılmadığı eski parsele karşılık verilen yenilerin konum ve verimlilik bakımından eşdeğer olmağı, yapılan uygulama ile yeni verilen parsellerin eskiye nazaran önemli miktarda değer kaybına uğradıkları, eksik ve yetersiz değerlendirmelerle düzenlenen bilirkişi raporunun karara esas alınması sebebiyle temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir. TETKİK HÂKİMİ : ...DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE : 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini sağlamak olduğu hükme bağlanmıştır.Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı'nın 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği düzenlemesine yer verilmiştir.Dosyanın incelenmesinden, dava konusu kök 409 sayılı parselin ifrazen 917, 918 ve 919 sayılı parsellere bölündüğü ve 917 parselin ise toplulaştırma dışında kaldığı, kalan parsellerin ise 18 ayrı parsele bölündüğü ve bu parsellerin çoğunun yerinde bırakıldığı bir kısmının ise yine davacılara ait eşdeğer özellikte toprak derecesi ve yapısına sahip olan kök ... sayılı parsel üzerinden verildiği, eski taşınmaza karşılık yeni verilen parsellerin, konum ve verimlilik esaslarına göre eşdeğer, davacıya ait eski parsel ile tahsis edilen yerlerin ilişkisi gözetilerek hukuka ve fiili duruma uygun verildiği, toplulaştırma işleminden önceki taşınmazların bulunduğu yerden müstakil olarak yer verilme imkânı bulunduğu ve ilgili mevzuatın en önemli amaçları arasında olduğu ve büyük ölçüde bu esasa göre uygun işlem tesis edildiği dolayısıyla yapılan arazi toplulaştırması işleminin dava konusu ... sayılı parsel yönünden toplulaştırma amaç ve ilkeleri ile hukuka uygun olduğu gerekçesiyle, Mahkemesince davanın reddine ilişkin karara yönelik istinaf isteminin reddine karar verilmiş ise de; kök ... parselin toplulaştırma dışında bırakıldığı belirtildiğinden bu kısım yönünden davanın incelenmesi imkanının bulunmadığı anlaşılmaktadır. Dava konusu diğer parseller olan kök ... ve ... yönünden ise; arazi toplulaştırmasının niteliği dikkate alındığında, uygulama alanı kapsamında taşınmazları bulunan maliklerin parçalı nitelikte olan arazilerinin tek parsel etrafında birleştirilerek, tarımsal üretim verimliliğinin artırılmasının amaçlandığı, bu bağlamda mümkün olduğu ölçüde davacıya ait taşınmazların eski yerinden tahsisine çalışılması ve bunun sağlanamaması, maliklere yeni verilen parsellerin, kısmen veya tamamen eski parselinin bulunduğu yerden verilememesi durumunda ise bu durumun teknik, hukuki ve fiili sebebinin izah edilerek taşınmazların başka yere taşınmasının gerekçesinin oluşturulması gerekeceği tabiidir. Bu bağlamda temyize konu bilirkişi raporunda eski parsellerin ... ayrı yeni parsele ayrıldığı önemli ölçüde yerinden verildiği bir kısmının ise kök ... parsele taşındığı ancak... nolu parselin de yine davacılara ait kök parsel olduğu ve dava konusu eski kadastro parseliyle eşdeğer olduğu belirtildiği ancak davacılara ait eski taşınmazdaki hisseleri ve alanının ne kadar olduğu, bu hakedişinin ne kadarının eski yerinden ve hangi parsellerle kimlerle hisseli olarak verildiği, ne kadarlık kısmının eski konumundan uzaktaki 338 sayılı parsel üzerinden verildiği, kimlerle hisseli/müstakil planlandığı, kök ... sayılı parsele taşınan kısımlarının net yüzölçümleri hususunda, bilirkişilerce düzenlenen ek raporla, davacının eski parsellerinin konumu ile yeni parsellerin konumunun kadastro pafta ve haritaları ile toplulaştırma haritaları üzerinde çakıştırılarak ve karşılaştırmalı olarak anlaşılır şekilde izah edildiği, yeni parsellerin birbirine göre konumunun gösterildiği renkli krokilerin ve anlaşılır mülkiyet listelerinin oluşturulması, taşınmazların eski parsel üzerinden verilen kısmı ada ve parsel nosu ve yüzölçümleri ile kısmen bulunduğu yerden verilememesinin somut, fiili ve hukuki gerekçesinin ne olduğunun eski ve yeni konumunun eşdeğer olup olmadığının denetime elverişli bir teknik raporla izah edilmesi ve dava konusu edilen parseller hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği anlaşıldığından, eksik inceleme ile düzenlenen bilirkişi raporuna dayanılarak verilen İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;1. Temyiz isteminin kabulüne,2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.