Danıştay kararı, akaryakıt dağıtıcı lisansının, yakıt kaynağı hakkında yalan beyan iddiasıyla EPDK tarafından iptaline ilişkin alt mahkemelerin hukuka aykırılık tespitini temyiz incelemesi.
Özet: Akaryakıt dağıtıcı lisansına sahip bir şirketin, kaynağını yanlış beyan ettiği gerekçesiyle lisansının iptal edilmesine ilişkin idari işlemin hukuka uygunluğunu inceleyen bu metin, ilk derece ve bölge idare mahkemelerinin, idarenin yeterli araştırma yapmadığı ve lisans iptali gibi ağır bir yaptırım için somut delil bulunmadığı gerekçesiyle işlemi iptal eden kararlarını; Danıştayın, şirketin iddia edilen depodan temin edilmediği halde akaryakıtın bu depodan çıktığını gösteren mali evrak düzenlediğini tespit etmesi üzerine bozma yönünde değerlendirdiğini göstermektedir.
T.C.
D A N I Ş T A YONÜÇÜNCÜ DAİREEsas No:█████████Karar No:█████████TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... KurumuVEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Akaryakıt Dağıtım ve Pazarlama A.Ş.VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin "kanuna karşı hile/yalan beyanda bulunma" fiilini işlediğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 20. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendi uyarınca lisansının iptal edilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K...sayılı kararda; bakılan uyuşmazlıkta, davacının nereden temin edildiği ile ilgili yalan beyanda bulunduğu belirtilen motorin miktarının yalnızca 14.214 litre olduğu, bu yakıtın sevkinin yapıldığı bayi ile ilgili davacı tarafından işlem tarihinden önce aykırılık bildiriminde bulunulduğu, davacı hakkında yürütülen herhangi bir soruşturma veya vergi incelemesi bulunmadığı hususları birlikte ele alındığında, lisans iptali şeklindeki ağır idari yaptırımın uygulanabilmesi için davacı şirkete atfedilen fiilin somut, açık ve hiç bir şüpheye yer verilmeyecek şekilde ortaya konulması, gerekirse rafineri/depo otomasyon verilerinin yerinde tetkiki, anlaşmalı firmalardan belge talebinde bulunulması ve bu firmalar adına tanzim olunan dolum belgelerinin temini yoluna gidilmesi gerekirken yeterli inceleme ve araştırma yapılmadan davacı tarafından kanuna karşı hile/yalan beyanda bulunulduğu gerekçesi ile tesis edilen lisans iptaline ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacıya isnat edilen fiilin somut bilgi ve belgelerle ortaya konulduğu, davacının ... rafinerisi ve depolama tesisinden temin etmediği akaryakıtı bu tesislerden almış gibi beyanda bulunduğu, davacının beyanlarını doğrulayacak hukuken geçerli somut bilgi ve belgeleri ortaya koyamadığı, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE: ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : Denizli İI Jandarma Komutanlığınca davacının bayisi olarak ... sayılı bayilik lisansı ile faaliyette bulunan ... Gaz LPG Dağıtım ve Taşımacılık Beton Maden Petrol Kimya Sanayi Ticaret Limited Şirketi'ne (...) ait akaryakıt istasyonunda █████/2021 tarihinde yapılan denetime ilişkin █████/2021 tarih ve 26963 sayılı yazı ve ekleri, davacının ... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ... sayılı yazıları, ... A.Ş.'nin (...) ... tarih ve ... sayılı yazısı ile Uzaktan Erişim Sistemi (UES) ve istasyon otomasyon sistemi verileri üzerinden yapılan inceleme neticesinde, davacı hakkında doğrudan soruşturma başlatılmış, soruşturma sonucunda ... tarih ve ... sayılı Soruşturma Raporu düzenlenmiştir. Anılan raporda, █████/2021 tarihli denetime ilişkin yazının ekindeki faturalar, davacının █████/2021 ve █████/2021 tarihli yazıları ekindeki tablo ve faturalar ile UES ve otomasyon sisteminde sunulan veriler birlikte incelendiğinde, █████/2020-█████/2020 tarihleri arasında davacının anılan bayisine yaptığı satış ve dolum miktarlarının birbirinden farklılık arz ettiği, diğer taraftan davacının A-3 beyanında ...'a ait depolama tesisinden anılan bayiye 14.214 litre akaryakıt dolumu yapıldığı gösterilmişse de, ...'ın █████/2021 tarihli yazısında bahse konu depodan davacının bayisine satış veya dolum faaliyeti olmadığının belirtildiği, bu tespitlerden hareketle davacının sunduğu faturalarda ...'a ait DEP/... lisans numaralı depolama tesisinden yapılmadığını beyan ettiği akaryakıt ikmalinin aslında bahse konu depolama tesisinden yapılmadığı, dağıtıcı dışında temin edilen akaryakıt için lisanslı depolama tesisinden çıkış yapılmış gibi mali evrak düzenlemek sureti ile yasal görünüm kazandırılmaya çalışıldığı, davacının bayisi adına düzenlediği bu faturaları ve dolum bilgilerini hem otomasyon sisteminde hem de inceleme kapsamındaki yazılarda beyan ettiği, bu kapsamda davacının talep ve işlemlerinde kanuna karşı hile ve yalan beyanda bulunduğu, böylelikle 5015 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile 20. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendini ihlal ettiği sonucuna varılmıştır.Davacı hakkında düzenlenen soruşturma raporu kapsamında davacıdan savunma istenilmesi üzerine █████/2021 tarihli ... ve ... sayılı savunma yazıları sunulmuş, Denetim Dairesi Başkanlığının █████/2021 tarih ve ... sayılı müzekkeresinde, soruşturma raporu, davacının savunması ve dosyadaki diğer bilgi ve belgeler birlikte değerlendirilmiştir. Davacının beyanları kapsamında yapılan inceleme sonucunda, █████/2021 tarihli (fatura tarihinden yaklaşık 7 ay sonra) istasyon otomasyon sistemi verilerine göre davacının A-3 bildiriminde ...'a ait depolama tesisinden ... şirketine toplam 14.214 litre motorin ikmali yapıldığı beyanının yer aldığı, █████/2021 ve █████/2021 tarihli yazıların ekindeki tablolarda ve ibraz edilen faturalar ile ... şirketinin denetim esnasında sunduğu faturalar arasında bahse konu akaryakıt dolumunun yapıldığına dair faturanın yer aldığı, yine A-3 tablosu ile █████/2021 ve █████/2021 tarihli yazıların ekindeki tablolarda ...Anonim Şirketi'ne (...) ait RAF/... lisans numaralı rafineri tesisinden anılan bayiye 182.139 litre motorin teslimatı yapıldığının beyan edildiği, █████/2021 tarih ve 226366 sayılı yazı ekindeki ... rafinerisinden yapılan alımlara ilişkin faturalar incelendiğinde, █████/2020-█████/2020 tarihleri arasında 92.949 litre (24.778 motorin, 68.171 benzin) akaryakıt alımı yapıldığı, ancak davacı tarafından anılan bayiye yapılan benzin satışı ile ilgili herhangi bir beyanda bulunulmadığı, diğer taraftan █████/2020-█████/2020 tarihleri arasında RAF/... lisans numaralı rafineriden davacı ve bayisi adına yapılan akaryakıt teslimlerine ilişkin bilgi ve belgelerin ...'tan istenilmesi üzerine ... tarih ve ... sayılı yazı ekinde istenilen bilgilerin gönderildiği, buna göre ...'ın söz konusu dönem aralığındaki davacıya yaptığı akaryakıt teslimatının 20.548 kg motorin, 54.123 kg benzin olmak üzere toplam 74.651 kg olduğu, davacının anılan tarihlerde bayisine yaptığı toplam 196.353 litre motorin teslimatının tamamının ...'a ait rafineriden yapıldığını beyan etmesine rağmen mezkur rafineri tesisinden sadece 20.548 kg motorin teslimatı yapıldığı, diğer taraftan ...'a ait depolama tesisinden davacı ve bayisine akaryakıt dolum/satış faaliyetinin bulunmadığı tespit edilmiştir.Sonuç olarak, bu tespitler kapsamında davacının █████/2020-█████/2020 tarihleri arasında ...'a ait rafineri ile ...'a ait depolama tesisinden anılan bayisine akaryakıt ikmali yapmadığı halde bu tesislerden ikmal yapılmış gibi beyanda bulunarak Kanuna göre yapılan talep veya işlemlerde Kanuna karşı hile veya yalan beyanda bulunduğu, bu fiilin somut bilgi, belge ve tespitlerle ortaya konulduğu, buna karşın davacının bu konudaki beyanlarını doğrulayacak hukuken geçerli somut bilgi ve belge sunamadığı değerlendirilerek yazılı savunmada belirtilen hususların davacıyı haklı gösterebilecek nitelikte olmadığı, bu doğrultuda davacının “Kanuna karşı hile/yalan beyanda bulunma” fiili ile 5015 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile 20. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendini ihlal ettiği anlaşıldığından, lisansının iptal edilmesi görüşüyle konu Kurula intikal ettirilmiş, yapılan değerlendirme sonucunda davacının lisansının iptal edilmesine dair dava konusu Kurul kararı alınmıştır. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun ''Lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri'' başlıklı 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, ''Lisans, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verir. Lisans ile tanınan haklar; bu Kanunun, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılır. ''; ''İdarî yaptırımlar'' başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasında, ''İdari yaptırımlar; tedbirler, lisans iptalleri ve idari para cezalarından oluşur. Bu Kanuna göre idari para cezaları, tedbirler ve lisans iptallerinin uygulanması bu Kanunun diğer hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz. Bu Kanuna göre verilen idari para cezaları, alınan tedbirler ve lisans iptalleri diğer kanunlar gereği yapılacak işlemleri engellemez.''; aynı maddenin ikinci fıkrasında, ''Bu Kanuna göre idari yaptırımlar aşağıdaki usulde yürütülür: (...)e) Bu Kanuna göre yapılan talep veya işlemlerde, kanuna karşı hile veya yalan beyanda bulunulduğunun tespiti hâlinde lisans iptal olunur. (...)'' kurallarına yer verilmiştir.█████/2019 tarih ve 30780 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan █████/2007 tarih ve 1240 sayılı Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına İlişkin █████/2019 tarih ve 8589 sayılı Kurul Kararı'nın 1. maddesiyle 1240 sayılı Kurul kararındaki “Otomasyon Sistemi Kılavuzu” EK-1’deki şekilde değiştirilmiş, 2. maddesinde bu değişikliğin █████/2020 tarihinde yürürlüğe gireceği belirtilmiştir. Anılan Otomasyon Sistem Kılavuzu'nun "Genel Koşullar" başlığı altında, " 1-Dağıtıcı lisansı sahibi ve yetkilendirilmiş otomasyon şirketi, Kurumun erişimine sunulan ve Kuruma gönderilen tüm verilerden ve bu verilerin oluşturduğu tablolar arası çapraz kontrollerden (A-1a/A1-b ile dolum ve satış eşleştirilmesi, UE-1 ve UE-5 arasındaki çapraz kontrollerden vb.) sorumludur. Çapraz kontroller sonucunda elde edilen tespitlere ilişkin gerekli işlemlerin (veri analizi, yerinde fiziki kontrol vb.) ivedilikle yapılması gerekmektedir. (...) 4-Dağıtıcı lisansı sahibi tarafından Kuruma sunulan elektronik veriler ile uzaktan erişim sistemi aracılığıyla elde edilen tüm veriler dağıtıcı lisansı sahibinin, yetkilendirilmiş otomasyon şirketinin ve ilgili bayilik lisansı sahibinin beyanı olarak kabul edilir.(...)" kuralları yer almış; "Tanımlar" başlığı altında A-3 bildiriminin aylık satış olduğu ve ağ hizmeti ile ertesi ayın 20. günü sonuna kadar günlük verileri içerecek şekilde sunulacağı belirtilmiş, ekte bulunan A-3 Aylık Satış tablosunda ise bayi lisans no, dağıtıcı fatura tarihi, akaryakıt türü, satış miktarı, çıkış tesisi, sevk edildiği tesis, plaka no gibi bilgilerin nasıl olması gerektiği tarif edilmiştir.█████/2018 tarih ve 7742 sayılı Dağıtıcılar Arası Akaryakıt Ticareti Hakkında Kurul Kararı'nın "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, "...b) İzin: Dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti kapsamında satış işlemi yapılabilmesi için verilen onayı, ... ç) Lisanslı tesis: Lisanslı depolar, rafinerici ve dağıtıcı alt başlığında yer alan depolar, taşıma lisansı kapsamında yer alan araçlar ve iletim lisansı kapsamında yer alan boru hatlarını, ifade eder."; "Sınırlamalar" başlıklı 5. maddesinde, "(1) İzin sahibi olmayan dağıtıcı lisansı sahipleri, dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti kapsamında satış işlemi gerçekleştiremez. Dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti kapsamında akaryakıt temini sadece izin sahibi dağıtıcı lisansı sahiplerinden yapılır.(...)" kuralları yer almıştır.HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Aktarılan kurallardan, dağıtıcı lisansı sahiplerinin bayilerine teslim ettiği akaryakıta ilişkin fatura bilgileri ile akaryakıtın çıkış ve teslim edildiği tesis bilgilerinin █████/2020 tarihinden itibaren aylık olarak A-3 Aylık Satış tablosu ile davalı idareye sunulacağı, ayrıca dağıtıcılar arası ticaretin lisanslı depolarda/rafinerilerde ve izin sahibi dağıtıcılarla yapılabileceği, ilgili lisans sahiplerinin sunduğu bu verilerden ve verilerin çapraz kontrolü ile oluşan raporlardan sorumlu olduğu, dolayısıyla veriler arası uyumsuzlukların makul ve geçerli gerekçeleri ortaya konulup açıklanmazsa ilgililerin sorumluluğunun doğacağı, lisansın verdiği hakların mevzuatta ve lisansta kayıtlı hususlar dahilinde kullanılması gerektiği, 5015 sayılı Kanun kapsamında yapılan talep veya işlemlerde, kanuna karşı hile veya yalan beyanda bulunulduğunun tespiti halinde Kanunda öngörülen lisans iptali yaptırımının uygulanabileceği anlaşılmaktadır. Dosyanın incelenmesinden, Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığının .. tarih ve ... sayılı yazısı gereği davacının Denizli ilinde faaliyet gösteren bayisinde █████/2021 tarihinde denetim yapıldığı, denetim sonucu elde edilen bulgular ile ilgililerin beyanları ve otomasyon verilerinin incelenmesi üzerine soruşturma başlatıldığı, yapılan soruşturmada █████/2020-█████/2020 tarihleri arasında davacının bayisi olan ... şirketine ikmal ve satış yaptığını beyan ettiği miktarların tutarlı olmadığı, ...'a ait rafineri ile ...'a ait depolama tesisinden yapılan akaryakıt dolumlarına ilişkin beyanlar arasında çelişki veya farklılık olduğunun tespit edildiği, davacının bu konuya ilişkin savunması alınarak soruşturma raporu ile diğer bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi neticesinde, davacının otomasyon sistemi üzerinden sunduğu A-3 beyanları ile soruşturma kapsamında sunduğu bilgi ve belgelerin uyuşmadığı, yine bu beyanların depolama ve rafineri tesisi sahiplerinin beyanlarıyla da uyuşmadığı, anılan tarihlerde ... bayisine teslim ettiği 182.139 litre akaryakıtın ...'a ait rafineriden alındığını beyan etse de, aynı tarihler arasında söz konusu rafineriden davacıya yapılan toplam akaryakıt teslimatının 74.651 kg olduğu, davacı tarafından söz konusu rafineri ve depolama tesislerinden dolum veya ikmal yapılmayan akaryakıtın bu tesislerden çıkmış gibi gösterilmeye çalışıldığı, davacının bu fiiliyle kanuna karşı hile veya yalan beyanda bulunduğundan bahisle dava konusu işlemin tesis edildiği görülmektedir.Bu durumda, davalı idarece davacının █████/2020 ile █████/2020 tarihleri arasında anılan bayisine yaptığı akaryakıt dolum ve satışlarına ilişkin denetim ve soruşturma yapıldığı, soruşturmada ilgili tarafların beyanları, sunulan bilgi ve belgeler ile otomasyon sistemi verilerinin birlikte incelenerek değerlendirildiği, davacının akaryakıt aldığını beyan ettiği rafineri ve depodan davacı ve bayisi adına ürün çıkışı olmadığı, çıkış miktarlarının birbiriyle uyuşmadığı, davacının A-3 bildirimi ile soruşturma kapsamında sunduğu beyanlarda yer alan satış miktarlarında farklılık bulunduğu, bu hususların ilgililerin otomasyon sistemine sunduğu veriler ile dağıtıcı/depolama/rafineri lisansı sahiplerinin beyanları doğrultusunda ortaya konulduğu, davalı idarenin bu tespitlerinin aksini gösteren somut verinin davacı tarafından ortaya konulamadığı, ayrıca veriler arasındaki uyumsuzluktan davacının sorumlu olduğu dikkate alındığında, davalı idarece ilgili lisans sahiplerinin beyan ettiği bilgi ve belgeler ile yapılan araştırmalar neticesinde, davacının lisanslı depodan/rafineriden temin etmediği akaryakıt ürünü için muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı evrak düzenlemek suretiyle bu tesislerden ürün çıkışı yapıldığını beyan ettiğinin tespit edildiği, böylelikle davacının "kanuna karşı hile/yalan beyanda bulunma" fiilini işlediği anlaşıldığından, bu fiilin karşılığı olarak Kanunda öngörülen lisans iptali yaptırımının uygulanmasına ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık görülmemiştir.Öte yandan, Dairemizin E:████████ sayılı dosyasında █████/2025 tarihli ara kararı ile Vergi Denetim Kurulu Başkanlığından, davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı yazısına ekli listede "kanuna karşı hile/yalan beyanda bulunma" fiilini işlediğinden bahisle 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendi uyarınca dağıtıcı lisansı iptal edilen davacı dahil 31 şirket hakkında hazırlanan soruşturma raporları ve Kurul kararlarındaki tespitlere ilişkin olarak söz konusu şirketler hakkında adli ya da idari (vergi incelemesi/ soruşturması) sürecin veya vergilendirme işlemlerinin başlatılıp başlatılmadığının, başlatıldı ise dava açılıp açılmadığının, açıldıysa sonucunun ne olduğunun sorulduğu ve bu hususlara ilişkin tüm bilgi ve belgelerin istenildiği, ara kararına gönderilen cevap yazısı eklerinden, İstanbul Vergi Kaçakçılığı-3 Denetim Dairesi Başkanlığının... tarih ve... sayılı yazısı ekinde davacıyla ilgili incelemelerin gönderildiği, davacı hakkında inceleme dönemini (2020 yıl) kapsayan kısmen sahte belge düzenleme fiilinden kaynaklı... tarih ve ... sayılı Vergi Tekniği Raporu ile █████/2023 tarih ve ... sayılı Vergi Suçu Raporu'nun düzenlendiği, şirket yetkilileri hakkında suç duyurusunda bulunulduğu anlaşılmıştır. Bu itibarla, davacı şirketin lisansının iptal edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin kabulüne; 2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.