Antalya Ticaret Mahkemesinde, imara aykırı ve ayıplı restoran işletmesi devri iddiasıyla açılan alacak ve itirazın iptali davasında, davalıların tacir olmaması nedeniyle görev incelemesi.
Özet: Bu hukuki belge, davacının, gizli ayıplı (imara aykırı yapılar içeren) olduğu iddia edilen bir ticari işletmenin devri nedeniyle imzalanan sözleşmeyi feshederek uğradığı zararların tahsili amacıyla başlattığı icra takibine yapılan itirazın iptali ve icra inkar tazminatı talebini konu edinmektedir; davalılar ise iddiaları reddederek davacının işletmenin mevcut durumunu bildiğini savunmuştur. Ancak mahkeme, davalıların tacir olmadığını tespit ederek davanın esasına geçmeden önce, taraflar arasındaki sözleşmenin konusunun Türk Ticaret Kanunu anlamında bir ticari işletme mi, yoksa esnaf işletmesi mi olduğunu ve bu bağlamda kendi görevli olup olmadığını belirlemek üzere kapsamlı bir görev incelemesi yapma zaruretini vurgulamıştır.
T.C.
ANTALYA4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ ESAS NO : ████████ EsasKARAR NO : ████████DAVA : Alacak (Ticari İşletmenin Satılması Veya Devrinden Kaynaklanan)DAVA TARİHİ : █████/2025KARAR TARİHİ : █████/2026Mahkememizde görülmekte bulunan Alacak (Ticari İşletmenin Satılması Veya Devrinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,DAVA:Davacı dava dilekçesinde özetle; müvekkil şirketin restoran işletmeciliği faaliyetinde bulunmakta olduğunu, davalı tarafların işletmecisi olduğu ticari işletmenin devri hususunda taraflar arasında ... tarihli İşletme Devir Sözleşmesi imzalandığını, ... Mahallesi ... Sokak No:... /... ... /... adresinde bulunan işyerinin, sözleşmede yazılı hükümleri sağlar şekilde devri hususunda mutabık kalındığını, müvekkili tarafından tüm hazırlıkların yapıldığını, ancak kat malikleri tarafından devri yapılan işletmenin bulunduğu taşınmazın imara aykırı yapı vasfında olduğunun bildirildiğini, belediye onayından farklı imar planı olduğunu öğrendiklerini, davalıların bu durumu kabul ederek işletmedeki imara aykırılığı bilmelerine rağmen yani ayıplı olan işletmeyi müvekkiline devrettiklerini, müvekkili tarafından imara aykırılığa kanaat getirildikten sonra davalı taraflarla iletişime geçtiğini, davalıların bu durumu umursamadıklarını, taşınmazdaki gizli ayıp sebebiyle sözleşmeyi feshettiğini ve uğradığı menfi ve müspet zararlarının tazmini için ihtarname gönderildiğini, ihtarnameye rağmen bir sonuç alınamadığını, bununla birlikte Antalya ... . Sulh Hukuk Mahkemesinin .../... D.İş sayılı dosyası ile tespit de yaptırdıklarını, tüm bunlara rağmen ödeme yapılmaması üzerine davalılar aleyhine Antalya Genel İcra Dairesinin .../... Esas sayılı dosyası ile takip başlatıldığını, davalıların takibe itirazı üzerine takibin durdurulduğunu belirterek davanın kabulü ile itirazın iptaline, takibin devamına, davalıların icra inkar tazminatına hükmedilmesine, yargılama giderleri ve vekalet alacağının davalılara yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkillerinin ... ... tarihinden bu yana pideci işletmecisi olduklarını, işletmeye ara sıra gelip giden ... ... müvekillerine işletmeyi devralmak istediğini söylemesi üzerine aralarında sözlü bir anlaşma yapıldığını, tarafların ... TL karşılığında işletme içerisinde bulunan mallar ile birlikte devir işleminin gerçekleştirileceği hususunda anlaşma sağlandığını, ödemelerin gerçekleştirildiğini, mallar ile birlikte fiilen devredildiğini, akabinde ... ... müvekkillerine kat maliklerinden izin alamadığını, belediyeden ruhsat alamadığını söyleyerek ödenen bedelin iadesini talep ederek, ... tarihinde ihtarname gönderdiğini, davacının dava dilekçesinde iddia ettiği hiçbir hususu davacıdan gizlemediklerini, işletmede aykırılık varsa bu durum ile ilgili müvekkillerinin bir sorumluluğunun bulunmadığını, zira devir öncesi yapılan görüşmelerde davacının zaten işletmenin mevcut durumunu bildiğini belirterek açılan haksız davanın reddini savunmuştur. Antalya Genel İcra Dairesinin ... /... Esas sayılı dosyası sureti dosyamız arasına alınmıştır.Tacir araştırması için ilgili yerlere yazılan müzekkerelere cevap verilmiştir.Antalya .... Noterliğine yazılan müzekkereye cevap verilmiştir.Antalya .... Sulh Hukuk Mahkemesinin .../... D.İş sayılı dosyası sureti dosyamız arasına alınmıştır.Ticaret Sicili Müdürlüğüne yazılan müzekkereye cevap verilmiştir.İlgili belediye yazılan müzekkereye cevap verilmiştir.DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE: Dava, taraflar arasında imzalanan ... tarihli işletme devir sözleşmesi başlıklı sözleşme uyarınca devredilen işletmenin imara aykırı alanlarının bulunması ve ayıplı olduğu iddiasına dayalı işletme devir bedelinin iadesi istemli başlatılan takibe yapılan itirazın iptali ve icra inkar tazminatı istemine ilişkindir.Belediyeye yazılan müzekkereye devre konu işletmenin olduğu yapıda alan kazanımına sebep olacak imalata rastlanılmadığının bildirildiği görülmüştür. Antalya ... SHM'nin .../... değişik iş sayılı dosyasında yapılan keşif sonrası düzenlenen rapor ile dükkan niteliğindeki taşınmazda 59,92 m2 ortak alana müdahale edilerek kapalı alan oluşturulduğuna ve mimari proje ve eklerine aykırı imalat yapılmış olduğu tespit edildiğine dair rapor düzenlediği görülmüştür.Davalılar hakkında yapılan tacir araştırmasında davalıların tacir olmadıkları anlaşılmıştır. Bu noktada öncelikle görev yönünden inceleme yapmak gerekmiştir.Dava konusu somut olayda, taraflar arasındaki sözleşmenin ticari işletme devri mi olduğu ve dolayısıyla Mahkememizin görevli olup olmadığı hususunun incelenmesi gerekmiştir. TTK 11. maddesinde; "Ticari işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir.Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki sınır, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir.Ticari işletme, içerdiği malvarlığı unsurlarının devri için zorunlu tasarruf işlemlerinin ayrı ayrı yapılmasına gerek olmaksızın bir bütün hâlinde devredilebilir ve diğer hukuki işlemlere konu olabilir. Aksi öngörülmemişse, devir sözleşmesinin duran malvarlığını, işletme değerini, kiracılık hakkını, ticaret unvanı ile diğer fikrî mülkiyet haklarını ve sürekli olarak işletmeye özgülenen malvarlığı unsurlarını içerdiği kabul olunur. Bu devir sözleşmesiyle ticari işletmeyi bir bütün hâlinde konu alan diğer sözleşmeler yazılı olarak yapılır, ticaret siciline tescil ve ilan edilir." düzenlemesi mevcuttur.Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin █████/2016 tarih, ██████████ Esas, █████████ Karar sayılı emsal içtihadında; "...Dava, ticari işletmenin devri sözleşmesinden kaynaklı alacağın tahsiline yönelik icra takibine itirazın iptali istemine ilişkindir. Mahkemece, taraflar arasındaki sözleşmenin hayata geçirilemediği, işletmenin davalıya devrinin gerçekleşmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. 6102 sayılı TTK’nın 11. maddesinin 3. fıkrası gereğince, ticari işletme, içerdiği malvarlığı unsurlarının devri için zorunlu tasarruf işlemlerinin ayrı ayrı yapılmasına gerek olmaksızın bir bütün hâlinde devredilebilir ve diğer hukuki işlemlere konu olabilir. Aksi öngörülmemişse, devir sözleşmesinin duran malvarlığını, işletme değerini, kiracılık hakkını, ticaret unvanı ile diğer fikrî mülkiyet haklarını ve sürekli olarak işletmeye özgülenen malvarlığı unsurlarını içerdiği kabul olunur. Bu devir sözleşmesiyle ticari işletmeyi bir bütün hâlinde konu alan diğer sözleşmeler yazılı olarak yapılır, ticaret siciline tescil ve ilan edilir. Somut uyuşmazlıkta, devir sözleşmesinin yapılmasından sonra işyerinin davalıya teslim edildiği, bir müddet davalı tarafından işletildiği ve bir kısım devir bedelinin de davalı tarafça ödendiği anlaşıldığına göre, mahkemece işletme devir sözleşmesinin geçersiz olduğundan davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş kararın davacı yararına bozulması gerekmiştir..." şeklinde karar verilmiştir.Dava konusu somut olayda, davacı devralan ... ... ile davalı devredenler arasında ... tarihli sözleşme ile ... Mahallesi, ... sokak No:... /... ... adresinde bulunan restoranın devredilmesi hususunda sözleşme düzenlendiği, işletme bedeli olarak ... TL belirlendiği ve sair hususlarda anlaşıldığı, taraflar arasındaki sözleşmede işletmenin büyüklüğü ya da niteliğine dair belirleme yapılmadığı, sadece demirbaş eşyaların niteliklerinin belirtildiği ve devir sonrasında belediye nezdinde ruhsat sorunu vuku bulursa ve veya kat malikleri tarafından yazılı izinler verilmezse devreden devir bedelinin tamamını devralana iade edecektir şeklinde düzenleme bulunduğu görülmüştür. Yukarıda belirtilen kanun maddesi, emsal içtihat kapsamında yapılan değerlendirmede ... tarihli sözleşme ile belirlenen devre konu hususların TTK.'nun 11/3. Maddesinde belirtilen ticari işletme devrine ilişkin hususları kapsadığı görülmüştür.Her ne kadar işletme devri projesi ticaret siciline tescil edilmemiş ve kanuni geçerlilik koşulu yerine getirilmemiş ise de; işyeri davalıya teslim edildiğinden ve devir bedeli ödendiğinden işletme devrinin geçerli olduğunun kabulü gerekmiş ve mahkememizce yargılamaya devam olunmuştur. Davacı taraf, devir alınan işletmenin bulunduğu taşınmazdaki imara aykırılık işletmenin niteliğini tamamıyla etkilediğini, işletme alanı sebebiyle bu sözleşmenin yapıldığını, imara aykırılığın gizlendiğini ve bu sebeple devir bedelinin iadesi talep edilmişse de; davacı taraf tacir tüzel kişidir. Davacı şirket tacir sıfatına haiz olup, TTK m.18/2 uyarınca basiretli bir iş adamı gibi davranmakla yükümlüdür.Türk Ticaret Kanunu, tacire, bütün ticari faaliyetlerinde, basiretli bir iş adamı gibi hareket etme yükümlülüğü getirmiştir. Dosyada talep eden ticaret şirketi olmakla, tacirdir. TTK'nın 18/2. maddesi gereği; her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerekir. Basiret, sağduyu, ilim, tecrübe ve feraset ışığıyla görüp sezmeye ve bilip değerlendirmeye esas teşkil eden konuları etraflıca ve tam olarak kavrayabilmedir. (KARAHAN, Sami, Ticarî İşletme Hukuku, 6102 Sayılı TTK. ile 6098 Sayılı TBK. ve 6100 Sayılı HMK'ye Göre Güncellenmiş 20 Baskı, Konya 2011, s. 86; AYHAN, Rıza, Ticarî İşletme Hukuku, Ankara 2007, s. 203). Basiret, tacirin ticari işletmesiyle ilgili olarak, fiili ve hukuki işlemlerde göstermesi gereken dikkat, tedbir ve objektif özen yükümlülüğü demektir. Tacir, tüm bu hukuki ve fiili işlemlerini yaparken, ticari hayatın gerektirdiği tüm tedbirleri almalı ve meydana gelebilecek değişmeleri önceden tahmin etmeye çalışarak yükümlülük altına girmesi gereklidir. Tacirden beklenen basiretin ne olduğu kanundan değil ticari hayattan, özellikle ticari teamüllerden çıkartılabilir. (KİZİR, Mahmut., "Yargıtay Kararları Işığında Basiretli İşadamı Gibi Hareket Etme Yükümlülüğünün Sözleşmenin Değişen Şartlara Uyarlanmasına Etkisi", Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 19 Sayı: 2 Yıl: 2011, s. 245-283).Eldeki davada davacı taraf tacir olup, devir sözleşmesinin imzalanmasından önce yapacağı araştırma ile devre konu işletmenin ruhsatının olup olmadığı, imara aykırılık olup olmadığı hususlarında bilgi sahibi olabilecekken tacir olmanın sorumlulukları yerine getirmediği kanaatine varılmıştır. Açıklanan sebeplerle davacının ticari hayatın gerektirdiği tüm tedbirleri almadığı ve basiretli bir iş adamı gibi hareket etmediği gözetilerek davanın reddine dair karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. HÜKÜM/ Ayrıntısı gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; 1-Davanın REDDİNE, 2-Alınması gereken ... TL harçtan peşin olarak yatırılan ... TL harcın mahsubu ile fazladan yatırılan ... TL'nin karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına, 4-Davalılar kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca hesaplanan ... TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine,5-Arabuluculuk nedeniyle sarf edilen ... TL'nin davacıdan alınarak HAZİNEYE İRAT KAYDINA,6-Artan ve kullanılmayan gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilgilisine iadesine,Dair verilen karar davacı vekili ve davalı asil ve vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık sürede Antalya Bölge Adliye Mahkemesi istinaf yolu açık olmak üzere açıkça okunup usulen anlatıldı. █████/2026Katip ...e-imza Hakim ...e-imza