Danıştay 6. Daire, İzmir Aliağada ruhsatsız yapılar için kesilen idari para cezalarının iptali ve hesaplama hataları üzerine mahkeme kararlarının temyiz incelemesi.
Özet: Bu hukuki evrak, Aliağa Belediyesi tarafından ruhsatsız yapılar nedeniyle bir şirkete kesilen idari para cezasına ilişkin bir davayı ele almaktadır; ilk derece mahkemesi, yapılar arasında bir kantarın yanlış sınıflandırılması ve saha betonu gibi unsurların hatalı hesaplanması nedeniyle cezanın büyük bir kısmını iptal ederken, küçük bir kısmını hukuka uygun bulmuştur, bu karar istinaf başvurusunun reddiyle bölge idare mahkemesince onanmış ve belediye tarafından temyiz edilmiştir.
T.C.
D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : █████████Karar No : █████████ TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı/... VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Gemi Geri Dönüşüm Demir Çelik İnşaat Nakliyat Taahhüt Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU :... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: İzmir ili, Aliağa ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız imalatlar yapıldığından bahisle davacı şirkete 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (c) bendi uyarınca 736.227,84-TL, aynı fıkranın (ç) bendi uyarınca (bir ay içerisinde aykırılığın giderilmemesi halinde) 16.106.866,25-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Aliağa Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; dava konusu encümen kararının III. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle hesaplanan 466.464,00-TL para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden hukuka uygun olduğu, II. sınıf B grubu olarak değerlendirilen "kantar" yapısının Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak 2022/2 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğde belirtilen kalıcı kullanımı olan yardımcı yapılardan olup, 1. Sınıf A Grubu yapı olarak değerlendirilerek idari para cezası uygulanması gerekirken, temel para cezasının hesaplanmasına esas teşkil eden ve toplam para cezasının bütününü etkileyecek nitelikteki yapının sınıf ve grubu ile buna bağlı olarak temel para cezası miktarı hatalı değerlendirilerek hesaplanan idari para cezasının "50 m² kantar" yapısına isabet eden 57.452,80-TL'lik kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı, I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle 16.319.177,29-TL para cezası verilmesine ilişkin kısmında ise, bu grup içerisinde hesaplanan saha betonunun, metrekare bazında hesaplanamayacağı için verilecek para cezasının 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendine göre yapının maliyet bedeli üzerinden hesaplanması gerektiğinden ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesi uyarınca, yargı kararı ile idarelerin işlem tesisine zorlanamayacağı gibi idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemeyeceğinden buna ilişkin idari para cezasında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle dava konusu encümen kararının 16.376.630,29-TL'lik kısmının iptaline, encümen kararının 466.464,00-TL'lik kısmı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının temyiz edilen kısmının kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Aliağa Belediye Başkanlığı tarafından düzenlenen █████/2022 tarihli yapı tatil tutanağı ile; İzmir ili, Aliağa ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda 375 m2 idari bina olarak kullanılan alan, tuğla örülerek üzeri saç malzeme kapatılarak 3,40x10,60 m ölçülerinde geçici atık deposu, 4,80x6,80 m alan beton ile yükseltilerek oksijen tankı konulduğu, 1,40x9,20 m ölçülerinde oksijen tankı, 23 m2 (iki adet) olarak toplam 46 m2 sıvı depolama tankı, tuğla duvar örülerek üzeri saç malzeme kapatılarak 163 m2 atölye, çapı 2,50 m ölçüsünde yangın suyu tankı, 50 m2 kantar, parsel tapulama sahası 16.337,00 m2 olmakla birlikte yukarıda belirtilen yapıların taban alanları ve toplam 230 m2 yeşil alan harici alana saha betonu döküldüğü tespit edilmiştir. (Anılan █████/2022 tarihli yapı tatil tutanağının iptali istemiyle açılan dava,... İdare Mahkemesinin ... tarihli, E:..., K:...sayılı kararıyla reddedilmiş; davacının istinaf başvurusu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararıyla kesin olarak reddedilmiştir.) Davalı idare tarafından tespit edilen bu ruhsatsız yapılar, III.Sınıf A grubu, II. Sınıf B Grubu ve I.Sınıf A Grubuna dahil olanlar olmak üzere 3 ayrı hesaplama raporunda tespit edilerek aykırılıktan etkilenen toplam inşaat alanları belirlenmiştir. Aliağa Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla, III.Sınıf A grubu yapı için 375 m2, II. Sınıf B Grubu yapılar için 50 m2, I.Sınıf A Grubu yapılar için toplam 15.681,87 m2 üzerinden 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) fıkrası uyarınca hesaplanan temel para cezasına aynı maddenin (c) bendinin 5.,8.,12. alt bentleri uyarınca arttırım uygulanarak 736.227,84-TL, aynı fıkranın (ç) bendi uyarınca hesaplama yapılarak 16.106.866,25-TL idari para cezası verilmesine karar verilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinde, " 1) Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. 2) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır: a) Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için; (...) b) Mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verilir. c) (a) ve (b) bentlerine göre cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapı; 1) Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmaksızın yapılmış ise cezanın % 30’u, 2) Kamuya veya başkasına ait bir parselde yapılmış ise cezanın % 40’ı, 3) Uygulama imar planında veya parselasyon planında “Kamu Tesisi Alanı veya Umumî Hizmet Alanı” olarak belirlenmiş bir alanda yapılmış ise cezanın % 60’ı, 4) Mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyor ise cezanın % 100’ü, 5) Uygulama imar planı bulunan bir alanda yapılmış ise cezanın % 20’si, 6) Yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda yapılmış ise cezanın % 80’i, 7) Özel kanunlar ile belirlenmiş özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise cezanın % 50’si, 8) Ruhsatsız ise cezanın % 180’i, 9) Ruhsatı hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaatı sürdürülüyor ise cezanın % 50’si, 10) Yapı kullanma izin belgesi alınmış olmakla birlikte, ruhsat alınmaksızın yeni inşaî faaliyete konu ise cezanın % 100’ü, 11) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmıyor ise cezanın % 10’u, 12) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılıyor ise cezanın % 20’si, 13) Çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet veriyor ise cezanın % 20’si, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezalarının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunur. Para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alan dikkate alınır. ç) (Ek:25/3/2020-███████ md.) Bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edilir. Bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez..." hükmüne yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Daireleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür. Temyize konu İdari Dava Dairesi kararının; ...tarih ve ... sayılı Aliağa Belediye Encümeni kararının II. sınıf B grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle verilen idari para cezasına yönelik kısmında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır. Temyize konu kararın;... tarih ve ... sayılı Aliağa Belediye Encümeni kararının, I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle 16.319.177,29-TL para cezası verilmesine ilişkin kısmına gelince, 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde yapı sınıfı ve grubu dikkate alınmak suretiyle maddede belirtilen miktar ile yapının alanının çarpılması sonucu temel ceza miktarının hesaplanacağı ve bu miktar üzerinden (c) bendinin alt bentlerinde belirtilen artırım sebepleri için gösterilen oranlar uyarınca bulunan miktarların eklenmesi sonrasında toplam ceza miktarının bulunacağı belirtilmiş olup, (b) bendinde; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; para cezasının yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün ise, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca yapının inşaat alanı üzerinden; mekansal olarak alan oluşturmayan bahçe duvarı, kapı, pencere, dış cephe kaplaması gibi imalatlarda ise, metrekare bazında hesaplanamayacağı için para cezasının (b) bendine göre yapının maliyet bedeli üzerinden hesaplanması gerektiği anlaşılmaktadır. 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca, yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı ve grubu temel kriterler olarak öngörüldüğünden ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak yapılan yapıların ölçüm yapılmak suretiyle metrekarelerinin somut bir şekilde tespit edilmek suretiyle aykırılıktan etkilenen alanın belirlenmesi ve bu şekilde belirlenen aykırılıktan etkilenen alana göre temel para cezasının hesaplanması gerekmektedir. Dosyanın incelenmesinden; Aliağa Belediye Başkanlığı tarafından düzenlenen █████/2022 tarihli yapı tatil tutanağı ile; ruhsatsız olarak yapıldığı tespit edilen 3,40x10,60 m ölçülerinde geçici atık deposu, 4,80x6,80 m ölçülerinde oksijen tankı, 1,40x9,20 m ölçülerinde oksijen tankı, 23 m2 (iki adet) olarak toplam 46 m2 sıvı depolama tankı, 163 m2 atölye, çapı 2,50 m çapında yangın suyu tankı ve 15.392 m2 saha betonu olmak üzere toplam 15.681,87 m2 aykırılıktan etkilenen alan üzerinden 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca I. Sınıf A Grubu yapılar için öngörülen birim ceza miktarı esas alınarak hesaplanan temel para cezasının, anılan fıkranın (c) bendinin 5.,8. ve 12. alt bentleri uyarınca artırılması ve (ç) bendi uyarınca hesaplanan para cezasının da ilave edilmek suretiyle I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar için toplam ceza miktarının belirlendiği anlaşılmaktadır. İdare Mahkemesince dosya kapsamında yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen 26.02.2023 tarihli bilirkişi raporunda; saha betonu yapısının I. Sınıf A Grubu (kalıcı kullanımı olan yardımcı yapılar) yapısına dahil alana sahip yapı alanı olduğu ve saha betonu da dahil olmak üzere I. Sınıf A Grubu yapılar için hesaplanan 15.681,87 m2 aykırılıktan etkilenen alanın, davalı idare tarafından hesaplanan alan ile aynı olduğu tespitine yer verilmiştir. Her ne kadar temyize konu İdare Mahkemesince, davalı idarenin hesaplama raporunda I. sınıf A Grubu yapılar içinde yer alan saha betonunun, mekansal alan oluşturmadığı ve metrekare bazında hesaplanamayacağı, bu nedenle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi uyarınca yapının maliyet bedeli üzerinden hesaplanması gerektiği, saha betonuna ilişkin para cezasının maliyet bedeli üzerinden değil aykırılıktan etkilenen alan üzerinden hesaplanmasının, söz konusu para cezası hesaplama cetvelinde yer alan para cezasının tamamını sakatlayacağından bahisle I. sınıf A grubu olarak tespit edilen tüm yapılar için hesaplanan 16.319.177,29-TL para cezasının iptaline karar verilmişse de, davalı idare tarafından saha betonu olarak tespit edilen yapının mekansal olarak bir alan oluşturduğu, ölçüm yapılmak suretiyle metrekaresinin somut bir şekilde tespit edilmek suretiyle aykırılıktan etkilenen alanın belirlendiği, kaldı ki İdare Mahkemesince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda da saha betonunun, yapı sınıfı ve grubunun 1/A grubu olduğu ve alanın ölçümüne yer verildiği hususu dikkate alındığında, saha betonu olarak tespit edilen yapı hakkında 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplama yapılmasının hukuka uygun olduğu açıktır. Bu durumda; I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar yönünden davalı idare tarafından yapı sınıfı ve grubu doğru şekilde tespit edildiği dikkate alındığında, işlemin diğer unsurları yönünden inceleme yapılarak karar verilmesi gerekirken dava konusu belediye encümeni kararının I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle 16.319.177,29-TL para cezası verilmesine ilişkin kısmının iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle;1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,2. Dava konusu Aliağa Belediye Encümenin ...tarih ve ... sayılı kararının ...-TL'lik kısmının iptaline, encümen kararının ...-TL'lik kısmı yönünden ise davanın reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının I. sınıf A grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle ...-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmının BOZULMASINA, encümen kararının II. sınıf B grubu olarak tespit edilen yapılar nedeniyle verilen...-TL idari para cezasına yönelik kısmının ONANMASINA,3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İzmir Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.