Seyahat acentesinin, havayolu şirketince uygulanan yüksek tutarlı bilet satış cezalarına ilişkin menfi tespit davasında tahkim itirazının değerlendirilmesi.
Özet: Bir seyahat acentesi, bir havayolu şirketi tarafından haksız yere uygulandığını iddia ettiği 3.781.466 TL tutarındaki "usulsüz bilet satışı" cezalarının iptali ile borçlu olmadığının tespiti amacıyla menfi tespit davası açmış; davalı havayolu şirketi ise, taraflar arasındaki sözleşmenin 14. maddesi gereği uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülmesi gerektiğini ileri sürerek mahkemenin görevsizliğine itiraz etmiş ve mahkeme de sözleşmede tahkim şartının bulunduğunu tespit etmiştir.
T.C.
İSTANBUL9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ ESAS NO : ████████ EsasKARAR NO : ████████DAVA : Menfi TespitDAVA TARİHİ : █████/2025KARAR TARİHİ : █████/2026Taraflar arasında görülen davanın mahkememizde yapılan açık yargılaması sonunda;GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:Davacı vekili Mahkememize verdiği dava dilekçesi ile; seyahat acentesi olan müvekkili şirket, davalı .... ile yaptığı 01.12.2009 tarihli "..." kapsamında, ... üyesi bir seyahat acentesi olarak faaliyet göstermekte olduğunu, müvekkili şirkete söz konusu sözleşme çerçevesinde bilet satış yetkisi verildiğini, müvekkili şirket, ... üyesi olduğunu, ...'nin yetkili seyahat acentesi olduğunu, müvekkili şirket, ... ile imzalanan sözleşme gereği bilet stok teminatı olmak üzere ...'ye ve ... üyeliği için de ...'ya kesin ve süresiz teminat mektupları verdiğini, yine müvekkili şirket, aynı sözleşme kapsamında, üyesi olduğu diğer davalı kuruluş ...'ya teminat olmak üzere teminat mektubunu verdiğini, davalı hava yolu şirketi ..., çeşitli tarihlerde müvekkil şirkete e posta yolu ile bildirimler göndererek, “usulsüz bilet satışı” gerekçesiyle çok yüksek tutarlarda ...adı verilen para cezalarını uyguladığını, itirazlara rağmen davalı ... itirazları kabul etmediğini ve haksız yere tahakkuk ettirilen bu bedelin bir kısmını tahsil ettiğini ve 3.781.466 TL tutarında ki para cezasını da mektupların paraya çevrilmesi yolu ile tahsil etmek istemekte olduğunu, müvekkili şirket uygulanan cezalar ile ilgili olarak ...'ye işlemlerin tamamen yolcuların talebi ile yapıldığını ve cezaların haksız olduğunu anlatmaya çalıştığını, taraflar arasında ki sözleşmenin gereklerinin yerine getirilmesinde bir aykırılık olmamasına rağmen, müvekkili şirketin böyle bir işlemle karşı karşıya kalması, ticari itibarının zedelenmesine sebebiyet verecek ve ekonomik olarak da mahvına neden olacağını, mektupların bozdurularak tahsil edilmesi müvekkilinin ticari itibarını ve kredibilitesini de olumsuz etkileyeceğini belirterek haksız ve hukuka aykırı olarak uygulanan 3.781.466 TL tutarındaki cezaların iptali ile müvekkilin davalılara borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı ... vekili Mahkememize verdiği cevap dilekçesi ile; taraflar arasındaki tahkim sözleşmesi uyarınca dava konusu uyuşmazlığın tahkim Mahkemesince çözümünün zorunlu olduğunu, Mahkemece somut uyuşmazlığın çözümünde görevsiz olduğunu, bu itibarla sair yönler incelenmeksizin tahkim itirazlarının kabulü ile davanın usulden reddine karar verilmesini talep ettiklerini, huzurdaki davanın müvekkiline karşı yöneltilmesinde hukuki yarar bulunmadığını, bu nedenle husumet itirazlarının bulunduğunu, müvekkiline akredite olmayı talep eden her acenteden havayolu firmalarının uğrayabileceği zararı temin etme amaçlı teminat mektubu talep edildiğini belirterek taraflar arasındaki sözleşme hükmüne göre, dava konusu uyuşmazlığın çözümü konusunda Tahkim Mahkemesinin yetkili olduğunu, Mahkemenin yetkisiz ve görevsiz olduğundan bu konudaki tahkim itirazlarının kabulü ile davanın usulden reddini ve müvekkili aleyhine açılan haksız ve hukuka aykırı davanın esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir. Dava; Menfi Tespit davasıdır. Mahkememizin 02.07.2026 tarihli celsesinde davalı ... hakkındaki davanın tefrikine karar verilmiştir. Davalı sunduğu cevap dilekçesi ile tahkim ilk itirazında bulunmuştur. Tahkim ilk itirazı ile ilgili yapılan incelemede;Taraflar arasındaki anlaşmanın incelendiğinde, davacının acente olarak anılacağının, acenteyi tayin eden ve ... üyesi adına ve namına hareket eden, ... Genel Müdürü tarafından temsil edilen her bir ... üyesinin ise taşımacı olarak anılacağının, Anlaşmanın 1.maddesinde ise bu anlaşmanın, acentenin faaliyet gösterdiği ülkelerde geçerli olan satış acentesi kurallarına göre taşımacı tarafından acentenin tayin edilmesi üzerine acente ve taşımacı arasında yürürlüğe girdiğinin, yapılan tadilatları ile birlikte yürürlüğe girmesinden sonra bu anlaşmanın taşımacı ve acente arasında isimleri anlaşmada özellikle belirtilmiş ve her ikisi de anlaşmanın tarafları olarak isimlerini anlaşmaya koymuşlar gibi geçerli olacağının kararlaştırıldığı görülmüş olup, bu durumda havayolu şirketi olup ... üyesi olan tefrik edilen davanın davalısı ... nın bu Anlaşmanın tarafı olduğu kabul edilmiştir. Anlaşmanın 14.maddesi ile, bir konunun Satış Acentesi Kuralları uyarınca tahkime götürülmek istenmesi durumunda, acentenin bu kurallar uyarınca tahkime başvurmayı ve tahkim prosedürlerine uygun davranmayı ve ayrıca verilen tahkim kararına bağlı kalmayı kabul ettiği hüküm altına alındığı, 2.1.a maddesi ile, taşımacı ve acente arasındaki ilişkide geçerli olan şartlar ve koşulların, acente idarecisinin yetkisi altında zaman zaman yayınlanan ve bu anlaşmaya da eklenen Seyahat Acentesi El Kitabında yer verilen kararlarda (ve bu el kitabından alınan diğer hükümlerde) belirtildiği, 2.1.b maddesinde, bu kuralların, kararların ve zaman zaman tadil edilen haliyle diğer hükümlerin bu anlaşmanın bir parçası kılındığının kabul edileceği, taşımacı ve acentenin bunlara uymayı kabul ettiği kararlaştırılmıştır.Seyahat Acentesi El Kitabında yer alan 820e numaralı Karar uyarınca, taraflar arasında çıkan ihtilafların nihai çözüme kavuşturulmasının tahkim yoluyla incelemeye bağlı olmak kaydıyla seyahat acentesi komiseri tarafından gerçekleştirileceği ve devamında hangi uyuşmazlıkları çözeceğinin kararlaştırıldığı, El Kitabının 12.2.1 maddesinde ise, seyahat acentesi komiserinin aldığı bir karardan doğan veya o kararla bağlantılı olarak ortaya çıkan tüm ihtilafların, nihai olarak Uluslararası Ticaret Odası Tahkim Kuralları çerçevesinde ve bu Kurallara göre atanan bir veya daha fazla hakemce çözüme kavuşturulacağı ve hakemlerin kararının yetkili herhangi bir mahkemede onaylatılıp kayda geçirilebileceği, 12.2.3. maddesi ile, tahkim yerinin taraflar aksi üzerinde mutabık kalmadıkça onaylanmış lokasyonun bulunduğu ülkede veya başvuruya konu lokasyonun bulunduğu ülkede olacağı, yukarıdaki hükme bakılmaksızın o ülkenin kanunları Madde 12.2.5 hükmüyle çelişiyorsa, 2.bölge olarak verilmiş bir karar söz konusu ise tahkim yerinin Cenevre, İsviçre olacağı, 12.2.5. maddesinde ise, hakem kararının taraflar açısından kesin ve nihai surette bağlayıcı olacağı ve karara içerdiği koşullara göre riayet edileceğinin kararlaştırıldığı görülmüştür. Ülkemiz hukuk sisteminde ise (HMK m.439.) hakem kararlarına karşı iptal davası açılabildiğinden, Ülkemiz kanunlarının El Kitabının 12.2.5 m. hükmüyle çeliştiği, dolayısıyla somut uyuşmazlık açısından tahkim yerinin Cenevre, İşviçre olduğu kabul edilmiştir. Tahkim iradesi tahkim sözleşmesinin kurucu unsuru olup, tahkim iradesinin bulunmadığı uyuşmazlıkların tahkime elverişli olduğunu kabul edebilmek mümkün değildir. Ayrıca uyuşmazlığın belirli olması gerekir. Somut olayda uyuşmazlığın öncelikle seyahat acentesi komiseri tarafından çözümlenmesi, aksi halde tahkim yoluyla çözümlenmesi kabul edilmiş olup tahkime başvurulmadan önce komisere başvurulması tahkim iradesini ortadan kaldırmaz, tahkimden vazgeçildiği anlamına gelmez. Ayrıca yukarıda açıklandığı üzere seyahat acentesi komiserinin hangi uyuşmazlıkları çözeceği açıklanmış olup, komiserin aldığı bir karardan doğan veya onunla bağlantılı olarak ortaya çıkacak tüm ihtilaflar için tahkime gidilebileceğinden, tahkime ilişkin uyuşmazlıkların da belirli olduğu kabul edilmelidir. O halde tahkim sözleşmesi geçerli bir sözleşmedir. Benzer uyuşmazlıklarda İlk derece Mahkemeleri kararlarında ve İstanbul BAM Daire kararlarında da aynı sonuca ulaşıldığı anlaşılmıştır.Bu hali ile HMK'nun 413.maddesinde belirlenen hükümler de göz önüne alınarak taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin uygulanmasından çıkan uyuşmazlıkların Seyahat Acenteleri El Kitabının 812 nolu kararının 12.2.3 bölümündeki düzenlemeye göre, davacı şirketin 2. bölgede bulunması nedeni ile Türkiye'deki acenteler için Cenevre, İsviçre Tahkim merkezi görevli ve yetkili kılındığı sabit olup, sözleşmede geçerli bir tahkim şartının düzenlendiği, davalının da ilk itiraz olarak tahkim itirazında bulunduğu anlaşıldığından, HMK'nın 116.maddesi gereğince mahkememizde açılan davadaki uyuşmazlığın tahkim yolu ile çözülmesi gerekeceğinden davanın usulden reddine karar vermek gerekmiş, aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.H Ü K Ü M : Yukarıda açıklanan nedenlerle;1-HMK.nın 116/1-b ve 413. maddeleri gereğince davanın usulden reddine,2-Karar tarihinde yürürlükte bulunan harçlar tarifesine göre alınması gereken 732 TL harcın peşin alınan 64.577,99 TL harçtan mahsubu ile fazla alınan 63.845,99 TL'nin karar kesinleştiğinde ve istek halinde davacıya iadesine, 3-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hesaplanan 45.000 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,4-Davacının yaptığı yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına, 5-6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/A-(13) maddesi ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği tarife hükümleri uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen 4.700 TL arabuluculuk ücretinin davacıdan tahsiliyle hazineye irat kaydına,6-Davacı tarafça yatırılan gider avansından arta kalan kısmın karar kesinleştiğinde davacı tarafa iadesine,Taraf vekillerinin yüzlerine karşı, gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içinde Mahkememize sunulacak veya gönderilecek dilekçe ile istinaf yolu açık olmak üzere oybirliğiyle verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. █████/2026Başkan ¸e-imzalıdır Üye ¸e-imzalıdırÜye ¸e-imzalıdır Katip ¸e-imzalıdır **Bu belge 5070 sayılı Kanun Kapsamında Elektronik İmza İle İmzalanmıştır.*