arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi feshi sonrası yüklenicinin sebepsiz zenginleşme iddiasıyla imalat bedeli talebi ile denkleştirici adalet ilkesi ve takas savunmasının yargısal değerlendirmesi.

Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi feshi sonrası yüklenicinin sebepsiz zenginleşme iddiasıyla imalat bedeli talebi ile denkleştirici adalet ilkesi ve takas savunmasının yargısal değerlendirmesi.

Özet: Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin geriye etkili feshi sonrasında, müteahhit şirket tarafından arsa sahibinin mirasçısından sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca yaptığı imalatların bedelinin tahsili talep edilmiş; ilk derece mahkemesi müteahhit lehine bir miktar alacağa hükmedip, arsa sahibinin takas iddialarını reddetmiş, bölge adliye mahkemesi bu kararı onamıştır; müteahhit vekili ise temyiz dilekçesinde imalat başlangıcı ile feshin kesinleşmesi arasındaki uzun sürenin denkleştirici adalet ilkesine göre değerlendirilmesi gerektiğini, belirlenen miktarın yetersiz kaldığını ileri sürmüştür.

6. Hukuk Dairesi █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi

SAYISI : ████████ E., ████████ K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Safranbolu 1. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : ████████ E., ███████ K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından ayrı ayrı temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacı şirket ile davalının murisi .... arasında imzalanan ... Noterliği'nin 23.02.2007 tarihli ve ... yevmiye numaralı arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin Safranbolu Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ████████ E., ███████ K. sayılı kararı ile geriye etkili olarak feshine ve davacı şirkete devredilen taşınmazdaki bağımsız bölümlerin davalı adına tesciline karar verildiğini, sözleşmeye konu ... İlçesi, ... Köyü, 108 ada, 34 parsel üzerine davacı şirket tarafından yapılan imalatların davalı arsa sahibinin mal varlığında kaldığını ve davalının imalât bedeli yönünden sebepsiz zenginleştiğini ileri sürerek, alacak miktarı belirlendiğinde arttırılmak üzere şimdilik 10.000,00 TL'nin Safranbolu Asliye Hukuk Mahkemesi’nin ████████ E. ve ███████ K. sayılı kararının kesinleştiği tarihten itibaren avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili talep etmiş, bilahare talebini 1.069.503,44 TL olarak belirli hale getirdiğini belirterek bu miktarın aynı şekilde avans faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; taraflar arasındaki diğer bir sözleşme olan .... Noterliği'nin 06.12.2017 tarihli ve ... yevmiye numaralı arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin de davacı tarafın edimini yerine getirmemesi nedeniyle Safranbolu Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ████████ E., ████████ K. sayılı ilamı ile geriye etkili olarak feshine karar verildiğini, ancak sözleşme kapsamında davacıya devredilen ve davacı tarafından da üçüncü kişilere satılan taşınmazlar yönünden tapu iptal tescil talebinin reddedildiğini, davalının taşınmazların değeri kadar zarara uğradığını, bu zararın davacının alacağı ile takas edilmesini istediklerini, taraflar arasındaki 23.02.20 07... .12.2007 tarihli arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri ile bu sözleşmelere ek düzenlenen protokollerde davacı şirketin edimlerini yerine getirmemesi halinde davalıya cezai şart ödemesinin kararlaştırıldığını, toplam 1.450.000,00 TL tutarındaki cezai şart alacağının muaccel olduğunu ve cezai şart alacağı ile Safranbolu Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ████████ E., ████████ K. sayılı ilamında davalı lehine hükmedilen alacakların da davacının alacakları ile takas edilmesini istediklerini, davacının talep edebileceği bir alacağının olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taraflar arasında imzalanan dava konusu arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin Safranbolu Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ████████ Esas, ███████ Karar sayılı kararı ile feshedildiği ve kararın Yargıtay incelemesinden geçerek 22.06.2017 tarihinde kesinleştiği, davacı yüklenicinin fesih kararı kesinleşmeden imalât bedeli için dava açmakta hukuki yararının olduğu, fesih kararı kesinleşmeden 04.01.2017 tarihinde açılan bu dava ile tarafların fesih konusundaki iradelerinin birleşmiş olduğu, davacı yüklenicinin cezai şart talebinin yerinde olmadığı, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre imalât bedeli alacağı talep edebileceği, davacı yükleniciye sözleşme kapsamında yapılan tapu devirleri avans mahiyetinde olup, yüklenicinin sözleşme çerçevesinde üçüncü kişilere devrettiğ taşınmazların tapu kayıtlarının, geriye etkili feshin kesinleşmesi ile davalı arsa sahibi tarafından tekrardan iktisap edilmesinin mümkün olduğu, davalının takas savunmasının yerinde görülmediği gerekçesiyle davanın kabulüne 1.069.503,44 TL'nin 10.000,00 TL'sine dava tarihi olan 04.01.2017 tarihinden, 1.059.503,44 TL'sine ıslah tarihi olan 09.01.2024 tarihinden itibaren yasal faiz işletilerek davalıdan tahsiline ve davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde; binanın imalâtına başlandığı 2007 yılı ile feshin kesinleştiği tarih arasında oldukça uzun bir zaman olduğundan sebepsiz zenginleşme hükümleri gereği sözleşme tasfiye edilirken denkleştirici adalet ilkesine göre hesaplama yapılması gerektiğini, hüküm altına alınan para ile bir daire dahi alınmasının mümkün olmadığını, bu hususta bilirkişi raporuna yaptıkları itirazın değerlendirilmediğini, Safranbolu Asliye Hukuk Mahkemesi’nin ████████ E. ve ███████ K. sayılı kararın kesinleştiği tarihten itibaren hüküm altına alınan alacağa avans faizi işletilmesinin talep edildiğini, davanın belirsiz alacak davası olarak açılması nedeniyle hüküm altına alınan miktarın tamamına talep edilen tarihten itibaren faiz işletilmesi gerekirken, arttırılan miktara bedel arttırım dilekçesinin verildiği tarihten itibaren faiz işletilmesinin doğru olmadığı gibi davalı şirket yönünden ticari iş niteliğinde olduğundan alacağa ticari avans faizi yerine yasal faiz işletilmesinin de doğru olmadığını beyan etmektedir.

2.Davalı vekili temyiz dilekçesinde; davacı şirket ile davalı arasında 06.12.2007 tarihinde imzalanan diğer arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca davalı şirkete avans olarak devredilen ve davalı şirket tarafından üçüncü kişilere satışı yapılan taşınmazlar yönünden davalının alacaklı olduğunu, bu sözleşmenin de feshine karar verilmesine rağmen taşınmazların davalı adına tesciline ilişkin talebin reddedilmesi nedeniyle davalının taşınmazların bedeli yönünden oluşan alacağı ile yine hem dava konusu 23.02.2007 tarihli arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi, hem de 06.12.2077 tarihli arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca davacı şirketin edimlerini yerine getirmemesi halinde ödenmesi kararlaştırılan toplam 1.450.000,00 TL cezai şart alacağının iş bu davadaki alacaktan takas definde bulunmaları nedeniyle mahsup edilmesi gerektğini, mahkemece takas savunması dikkate alınmadan hatalı karar verildiğini beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin feshedilmesi nedeniyle imalât bedelinin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre tahsili ile davalının takas def'i kapsamında cezai şart alacağı ile tazminat istemlerinin yerinde olup olmadığı ve takas edilip edilmeyeceğine ilişkindir.

1.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekilinin tüm davacı vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2.Taraflar arasındaki Safranbolu Noterliği'nin 23.02.2007 tarihli ve 1268 yevmiye numaralı arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin Safranbolu Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ████████ E., ███████ K. sayılı kararı ile geriye etkili olarak feshine ve davacı şirkete devredilen taşınmazdaki bağımsız bölümlerin davalı adına tesciline karar verilmesi sonrasında davacı yüklenici şirket (temlik eden) tarafından iş bu sözleşmeye konu ... İlçesi, ... Köyü, 108 ada, 34 parsel üzerine yapılan inşaatın imalât bedelinin tahsili için eldeki dava açılmış olup, davalı arsa sahibi süresinde takas def'inde bulunmuş ve takas savunması kapsamında; taraflar arasındaki hem dava konusu 23.02.2007 tarihli arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca, hem de başka bir taşınmaza ilişkin taraflar arasındaki ... Noterliği'nin 06.12.2007 tarihli arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca kararlaştırılan cezai şart alacakları ile 06.12.2007 tarihli arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin feshine ilişkin Safranbolu Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ████████ E., ████████ K. sayılı kararında, bu sözleşme dolayısıyla davacı şirket tarafından üçüncü kişilere devredilen taşınmazların arsa sahibi adına tescil talebinin reddedilmiş olması nedeniyle taşınmazların bedeli kadar olmak üzere uğranılan zararın davacının alacağından mahsup edilmesini istemiştir.

Taraflar arasındaki ... Noterliği'nin 23.02.20 07... .12.2007 tarihli arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri ile bu sözleşmelere ek olarak düzenlenen tarihsiz ek protokollerde kararlaştırılan cezai şartların 818 sayılı BK'nın 158/2. maddesi kapsamında ifaya ekli cezai şart olarak kararlaştırıldıkları ve müsbet zarar niteliğindeki ifaya ekli cezai şartın istenebilmesi için sözleşmenin feshedilmemesi gerektiği, davalı arsa sahibinin sözleşmenin geriye etkili feshine karar verilmesini mahkemeden talep etmesi ve mahkemecede sözleşmenin feshine karar verilmesi nedeniyle davalı arsa sahibinin cezai şart talep etme hakkı bulunmadığı gibi; yine 06.12.2007 tarihli arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin feshine ilişkin Safranbolu Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ████████ E., ████████ K. sayılı kararı ile bu sözleşme kapsamında yüklenici şirket tarafından üçüncü kişilere devredilen arsa sahibine ait taşınmazlar yönünden verilen ret kararının Yargıtay (Kapatılan) 23. Hukuk Dairesi'nin █████████ E., ████████ K. sayılı ilamıyla bozulması üzerine bu sefer Safranbolu 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ████████ E., ███████ Karar sayılı ilamıyla sözleşmenin feshine, taşınmazların tapu kayıtlarının iptali ile davacı adına tesciline karar verildiği ve kararın temyiz ve karar düzeltme aşamasından geçerek yargılama sırasında 05.10.2022 tarihinde kesinleştiği anlaşılmakla taşınmazları mahkeme kararıyla geri alan davalı arsa sahibinin taşınmazların bedelini de isteyemeyeceği, açıklanan bu gerekçelerle davacı alacağından takas yapılmasına yer olmadığına karar verilmesi gerekirken, mahkemece yüklenicinin sözleşme çerçevesinde üçüncü kişilere devrettiği taşınmazların tapu kayıtlarını, geriye etkili feshin kesinleşmesi ile davalı arsa sahibinin tekrardan iktisap etmesi mümkün olduğu yönündeki hatalı gerekçe ile takas iddiasının reddi doğru olmamış ancak sonuç itibarıyla takas iddiasının reddi doğru olduğundan bozma nedeni yapılmamıştır.

Öte yandan; davacı vekilinin dava dilekçesindeki talebi dikkate alınarak hüküm altına alınan alacağın tamamına Safranbolu Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ████████ E. ve ███████ K. sayılı kararının kesinleştiği tarih olan 22.06.2017 tarihinden itibaren faiz uygulanması gerektiğinin ve yüklenici şirket tüzel kişi tacir olup, 6102 sayılı TTK'nın 19. maddesi uyarınca bir tacirin borçlarının ticari olması asıl olup, taraflardan yalnız biri için ticari iş niteliğinde olan sözleşmeler, kanunda aksine hüküm yoksa, diğer taraf için de ticari iş sayılacağından davalı tacir olmasa bile işin niteliği ticari iş olduğundan davacı alacaklı ticari temerrüt faizi isteyebilir. Buna göre 3095 sayılı Kanun'un 2/2. maddesi gereğince uygulanacak temerrüt faizinin avans faizi oranı olması gerektiğinin düşünülmemesi de ayrıca hatalı olmuştur.

Ne var ki bu hatanın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı HMK'nın 370/2 hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılması ile İlk Derece Mahkemesi kararının gerekçesinin ve hüküm fıkrasının düzeltilerek onanmasına karar verilmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan nedenlerle;

1. Davalı vekilinin tüm davacı vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2.Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

3.Davacı vekilinin temyiz itirazının kabulü ile İlk Derece Mahkemesinin hüküm fıkrasının (2) numaralı bendinde yer alan "yasal faizi" kelimelerinin çıkartılarak yerine "avans faizi" ibaresinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Peşin alınan harcın istek halinde temyiz eden davacıya iadesine,

Aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz eden davalıya yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,30.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.