kamu kurumunun arızalı araç soğutucu ünitesi tamiri sözleşmesinin feshi sonrası oluşan menfi zararın, ihaledeki kaçırılan fırsat ilkesi uyarınca hesaplanmasına ilişkin yargıtayın bozma kararı.

Kamu kurumunun arızalı araç soğutucu ünitesi tamiri sözleşmesinin feshi sonrası oluşan menfi zararın, ihaledeki kaçırılan fırsat ilkesi uyarınca hesaplanmasına ilişkin Yargıtayın bozma kararı.

Özet: Davalı tarafından yapılan araç soğutucu ünitesi tamirinin arızalı çıkması ve davacının başka bir firmaya daha yüksek maliyetle yaptırmak zorunda kalması üzerine açılan davada, ilk derece mahkemesinin ret kararı temyiz edilerek bozulmuş; Yargıtay, sözleşmenin haklı nedenle feshedildiği durumda davacının Türk Borçlar Kanununun 125. maddesi uyarınca menfi zarar talep edebileceğine, bu zararın ise sözleşmenin ifa edileceğine güvenmekten kaynaklanan masraflar ile ilk ihalede yükleniciden sonraki en düşük teklifi veren şirkete işin verilmiş olması halinde ödenmesi gereken bedel arasındaki farkın, ikinci ihalenin makul sürede ve aynı koşullarda yapılıp yapılmadığı gözetilerek hesaplanması gerektiğine hükmetmiştir.

6. Hukuk Dairesi █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : ████████ E., ███████ K.

Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; ... Açık Ceza İnfaz Kurumu İş Yurduna ait Frigo Firik Kasalı soğutma sitemine sahip olarak dizayn edilmiş bulunan .... plakalı ... marka aracın soğutucu ünitesinin arızalandığını, arızanın kompresörden kaynaklandığı tespit edildikten sonra piyasa araştırmasının yapıldığını, yetkili servisin teklifi 16.930,00 TL iken, davalı .... San. Tic. Ltd. Şti. firması teklifinin 8.162,00 TL olması nedeniyle, aracın en uygun fiyatla davalı firmaya yaptırıldığını, ancak aracın soğutucu ünitesi tamiri yapıldıktan sonra yeniden arızalandığını, bu arızaların davalı tarafından giderilememesi üzerine dava dışı ... Sanayi Ticaret Ltd. Şti. firması tarafından KDV hariç 10.965,00 Euro maliyet çıkarıldığını, 24.02.2014 tarihli döviz kuru ile 32.116,48 TL ve KDV tutarı olan 5.780,96 TL ile birlikte toplam 37.897,44 TL idare zararı olduğunu belirterek 37.897,44 TL'nin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davalının ... plakalı ... marka aracın soğutucu ünitesindeki arızanın giderilmesi için verdiği teklifin kabul edilmesi üzerine 26.06.2013 tarihinde onarımının yapıldığını, aracın çalışır halde teslim edildiğini, 26.06.2013 tarihli 808698 seri numaralı 8.152,00 TL ve %18 KDV bedeli olan 1.467,36 TL olmak üzere toplam 9.619,36 TL bedelli faturanın kesildiğini, bedelinin tahsil edildiğini, davacı kurum tarafından aracın arıza verdiğinin bildirilmesi üzerine davalı firmanın 17.02.2014 tarihinde cevap vererek, 26.06.2013 tarihinde onarılan ve bu güne kadar sorunsuz kullanılan cihazın kompresör arızasının uzun uğraşlarına rağmen düzenli şekilde çalışmayacağı kanaatine varıldığını, bu uğurda talep edilirse paranın iade edilebileceğini veya son bakım aşamasında geçici olarak kullanılan Thermoking marka cihaz farkının ödenmesi durumunda takılabileceğini veya son olarak orijinal sistemine çevrilebileceğinin bildirildiğini, davacı kurumun paranın iadesini talep etmesi üzerine 03.04.2014 tarihinde 173973 seri numaralı 9.619,36 TL miktarlı iade faturasının kesildiğini, 16.04.2014 tarihinde de davacının hesabına 8.889,43 TL'nin aktarıldığını, böylelikle davacı kurumla yapılan alışverişin neticelendiği ve alınan bedelin aynen iade edilmesi nedeniyle taraflar arasında alacak-borç ilişkisinin kalmadığını belirterek haksız davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 10.03.2016 tarihli ve ████████ Esas, ███████ Karar sayılı kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.

IV.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

1. Mahkemenin 10.03.2016 tarihli ve ████████ Esas, ███████ Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunulması üzerine Yargıtay (Kapatılan) 15. Hukuk Dairesi'nin 04.04.2018 tarihli ve ████████ Esas, █████████ Karar sayılı kararıyla; sözleşmenin davacı tarafından haklı nedenle feshedildiğinin anlaşıldığı, bu durumda iş sahibinin 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerinden olan 125. maddesi gereğince olumsuz (menfi) zararını talep edebileceği, sözleşmenin ifa edileceğine güvenmekten ... zarar olarak tanımlanabilecek olumsuz zarar kavramına; sözleşmenin kurulması ve işin görülmesi için yapılan masraflar ile daha elverişli koşullarda sözleşme yapma fırsatının kaçırılmış olmasından ... zararların gireceği, zararın hesaplanmasında izlenecek yöntemin ise yüklenicinin yapamadığı imalâtın ilk ihalede yükleniciden sonraki en düşük teklifi veren şirkete verilmiş olması halinde ödenmesi gereken bedelin (kaçırılan fırsat) hesaplattırılıp, fesih tarihinden itibaren dava dışı ikinci yükleniciye kalan işin verildiği ikinci ihalenin makul süre içerisinde yapılıp yapılmadığının, ikinci ihale ile birinci ihalenin aynı özellikleri taşıyıp taşımadığının özellikle imalâtın konusu ve niteliklerinin farklı olup olmadığının, ilk ihaleye dahil olmayan bir imalâtın ikinci ihaleye ilave imalât olarak dahil edilip edilmediğinin belirlenmesi, ikinci ihalenin makul süre içinde ve ilk ihale ile aynı koşul ve özelliklerde yapılması halinde olması gereken bedelin hesaplattırılarak bulunacak rakam ile kaçırılan fırsat olarak ilk ihalede yükleniciden sonra en düşük fiyatı veren teklif sahibine iş verilmesi halinde onarımın yapılması için o teklif sahibine ödenmesi gereken bedel arasındaki farkın menfi zarar olarak hesaplanmasından ibaret olduğu dairenin yerleşmiş içtihatlarına göre eğer, ikinci ihale makul süreden çok sonra yapılmış ve böylece zararın artmasına iş sahibi neden olmuşsa, sözleşmeden dönülmesini müteakip, en kısa zamanda bu işin hangi tarihte ikinci ihaleye çıkarılabileceği ve böyle bir işin kaça yaptırılabileceği tespit edilerek, bu tarihte iş sahibinin ödemek zorunda kalacağı ikinci ihale bedeli ile iş sahibinin kaçırdığı fırsat arasındaki fark da olumsuz zararın bir başka hesap tarzı olduğu (Emsal 15. H.D. ███████E. ████████ K. 3.2.1997 T. 15. H.D. █████████ E. █████████ K. 16.6.1994 T.), yapılması gereken iş hükme esas raporu veren bilirkişi heyetinden yukarıda açıklanan ilkelere göre alınacak ek rapor ile açıklanan yönteme göre hesap yaptırılarak sonucuna göre karar verilmesinden ibaret iken eksik inceleme ile davanın reddine karar verilmesinin doğru olmadığı gerekçesiyle Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

2.Mahkemenin 18.04.20 19... /333 Esas ve ████████ Karar sayılı kararı ile bozmaya uyularak yapılan yargılama sonucu toplanan kanıtlara göre ve bilirkişi raporu doğrultusunda davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

3. Mahkemenin 18.04.2019 tarihli ve ████████ Esas, ████████ Karar sayılı kararına karşı süresi içinde taraflar vekillerince temyiz isteminde bulunulması üzerine Yargıtay (Kapatılan) 15. Hukuk Dairesi'nin 04.11.2019 tarihli ve █████████ Esas, █████████ Karar sayılı kararıyla; mahkemece bozmaya uyularak bilirkişilerden alınan rapora göre karar verilmiş ise de; alınan bu raporda yüklenicinin yapamadığı imalâtın ilk ihalede yükleniciden sonraki en düşük teklifi veren şirkete verilmiş olması halinde ödenmesi gereken bedel dikkate alınmaksızın onarım için yapılan ikinci ihalenin makul tarihi ve tutarının USD kurlarına göre değerlendirme yapılarak sonuca ulaşıldığı, bu hali ile raporun ve bu rapora dayanan mahkeme kararının bozmaya uygun incelemeye dayalı olduğundan bahsedilemeyeceği, mahkemece, bilirkişilerden bozma ilamında gösterilen yönteme uygun hesaplama yapılmak üzere alınacak ek rapor ile sonucuna uygun karar verilmesinin gerekirken eksik inceleme ile davanın kısmen kabulüne karar verilmesi doğru olmadığı gerekçesiyle Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

3.Mahkemenin, 02.11.20 21... /429 Esas ve ████████ Karar sayılı kararı ile bozmaya uyularak yapılan yargılama sonucu toplanan kanıtlara göre ve bilirkişi raporu doğrultusunda, ilk ihalede davalı yükleniciden sonraki en düşük teklifi veren şirkete ihalenin verilmesi halinde ödenmesi gereken bedel kaçırılan fırsat olup bu da; ilk ihalede davalı ... . İth. İhr. Firmasının teklifi olup, teklif fiyatı KDV hariç 8.152,00 TL iken sonraki düşük fiyat KDV hariç 8.350,00 TL olarak ... Ltd. Şti. tarafından verilen teklif fiyatı olduğu, dava konusu olayda fesih diye bir husus bulunmamakta olup, ilk ihale sonrası yapılan işin zamanla randıman vermemesi ve bir süre sonra da sistemde tamamen arıza meydan gelmesi sonucu ikinci ihalenin ilk ihaleden 11... gün sonra 27.05.2014 tarihinde yapıldığı, ikinci ihalede yapılacak olan işin kapsamının çok daha farklı ve detay içerdiği, ilk ihalede Kompresör ve Drayer dışındaki malzemelerin sarf malzemeleri oldukları anlaşılmakla birlikte, ikinci ihalede sarf malzemeleri belirtilmeyip yapılacak iş kapsamının çok daha fazla ve de değişik malzemeleri ve işlemleri kapsadığı, Yargıtay bozma ilamı ile "İkinci ihalenin makul süre içerisinde ve ilk ihale ile aynı koşulda yapılmış olduğunun anlaşılması halinde: gereken bedelin hesaplattırılarak“ zarar hesabı yapılması istenmiş olup, olayda 2. ihalenin makul süre içinde yapılmadığı gibi 1. ihale ile tamamen farklı malzemeleri içermekte olduğu anlaşılmakla ve ilk tekliften sonra davalı tarafından davacıya işin yapım bedeli olan KDV dahil 9.619,36 TL'nin 26.06.2013 tarihinde iade edilmesinden sonra sözleşmeden dönüldüğü düşünüldüğünde; ikinci ihalenin de 15 Temmuz 2013 gibi yapılabileceği, ... Sanayi Ticaret Ltd. Şti.den alınan 24.02.2014 tarihli teklifin makul ve tutarının da 37.897,44 TL olduğu dikkate alındığında, döviz olarak 2013 Temmuz 15 gibi bu karşılığı Dolar kuru şeklinde 15 Temmuz 2013'e taşındığında; 24.02.2014 tarihinde 37.897,44 TL'nin dolar karşılığı 1 Dolar = 2,1878 TL olmakla 17.322,16 Dolar, ihalenin yapılabileceği 15.07.2013 tarihinde 17.322,16 TL karşılığının ise 1 Dolar = 1,9473 TL olmakla = (17.322,16 $xl,9473 TL/$) = 33.731,44 TL olduğu, bu durumda iş sahibinin kaçırdığı fırsatın ise (37.897,44 TL - 33.731,44 TL) = 4.166,00 TL olduğu gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkemenin, 02.11.2021 tarihli kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine dairece 21.02.2023 ve Esas ... Karar sayılı tarihli kararı ile bozmaya uyulmasına rağmen bozma ilamının yerine getirilmediği hükme esas alınmaya elverişli olmayan raporun hükme esas alındığı, yeni bir bilirkişi heyetinden rapor alınarak menfi zararın hesaplanma yöntemi ile hesaplanma yapılması gerektiği gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

4.Mahkemesinin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile yeni bir heyetten alınan rapor doğrultusunda davalının fark tutardan sorumlu olduğu gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne, 8.114,20 Euro'nun KDV'si ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde:

a. Tüm zararının tahsiline karar verilmesi gerektiğini,

b.Faizin başlangıç tarihinin dava tarihinden itibaren değil zarar tarihinde itibaren başlaması gerektiğini beyan etmektedir.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde:

a.Davacıdan tahsil ettiği tutarın iade edildiğini aradan 8 ay geçmesine rağmen davanın açılmasının makul sürede olmadığını,

b. Kurumu zarara uğratma kastının bulunmadığını beyan etmektedir.”

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, eser sözleşmesinden kaynaklanan zararın tahsili istemine ilişkindir.

1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı vekilinin tüm, davalı vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Daha önceki bozma ilamlarında, davacının 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerinden olan 125. maddesi gereğince olumsuz (menfi) zararını talep edebileceği, zararın hesaplanmasında yüklenicinin yapamadığı imalâtın ilk ihalede yükleniciden sonraki en düşük teklifi veren şirkete verilmiş olması halinde ödenmesi gereken bedelin (kaçırılan fırsat) hesaplattırılıp, fesih tarihinden itibaren dava dışı ikinci yükleniciye kalan işin verildiği ikinci ihalenin makul süre içerisinde yapılıp yapılmadığının, ikinci ihale ile birinci ihalenin aynı özellikleri taşıyıp taşımadığının özellikle imalâtın konusu ve niteliklerinin farklı olup olmadığının, ilk ihaleye dahil olmayan bir imalâtın ikinci ihaleye ilave imalât olarak dahil edilip edilmediğinin belirlenmesi, ikinci ihalenin makul süre içinde ve ilk ihale ile aynı koşul ve özelliklerde yapılması halinde olması gereken bedelin hesaplattırılarak bulunacak rakam ile kaçırılan fırsat olarak ilk ihalede yükleniciden sonra en düşük fiyatı veren teklif sahibine iş verilmesi halinde onarımın yapılması için o teklif sahibine ödenmesi gereken bedel arasındaki farkın menfi zarar olarak hesaplanmasından ibaret olduğu belirtilmiştir. Mahkemece her ne kadar bozmaya uyulduğu belirtilerek karar verilmiş ise de; somut olayda birinci ihalenin TL para cinsinden yapıldığı, yukarıda kaçırılan fırsat olarak belirtilen hesap yöntemindeki ikinci ihalenin birinci ihale ile aynı özellikte olması gerektiği zararın karşılanabilmesi için ikinci ihale ile birinci ihale arasındaki farkın da yine TL üzerinden kabul edilmesi gerektiği, ayrıca daha önce bozmaya uyularak verilen kararlarda TL üzerinden hüküm kurulduğu ve bozma ilamlarına göre bu hususun bozma kapsamı dışında kalarak kesinleştiği ve usuli kazanılmış hakkın oluştuğu da sabit olmakla Mahkemece aynı koşullarda yapılan ihale bedeli olarak yapılan bilirkişi hesabında KDV dahil 28.044,44 TL üzerinden takibin devamına ve davanın kısmen kabulüne karar verilmesi gerekirken bu miktarın Euro para birimine çevrilerek kısmen kabul kararı verilmiş olması bozmayı gerektirir.

Ne var ki, yapılan yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3/2. maddesinin atfı ile uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 438/7. maddesi uyarınca hükmün aşağıdaki şekilde düzeltilerek onanması gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Davacı vekilinin tüm, davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Davalı vekilinin mahkeme kararına yönelik temyiz itirazının kabulü ile mahkeme kararının, hüküm fıkrasının (1),(2),(3),(4) ve (5) numaralı bentlerinin çıkartılarak yerine “1-Davanın kısmen kabulüne 28.044,00 TL'nin dava tarihi olan █████/2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine fazlaya ilişkin istemin reddine,” "2- Alınması gerekli 1.915,69 TL karar ve ilam harcının davalıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,", "3-Davacı tarafından yapılan 4.700 TL bilirkişi ücreti, 532,40 TL yargılama gideri olmak üzere toplam 5.282,40 TL'nin davanın kabul red oranına göre 1.426,24 TL'sinin davacıdan tahsili ile davalıya ödenmesine, 3.856,16 TL'sinin ise davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine" "4- Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden Av. As. Üc. Tarifesi gereğince 28.044,00 TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine," "5-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden Av. As. Üc. Tarifesi gereğince 4.193,00 TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine," ibaresinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının talep halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,

Kararın taraflara tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,29.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.