istanbul bölge adliye mahkemesinin, bir fuar standı tasarımının telif hakkı ihlali ve bedelsiz kullanım iddiasıyla açılmış maddi tazminat davasına ilişkin istinaf kararı.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesinin, bir fuar standı tasarımının telif hakkı ihlali ve bedelsiz kullanım iddiasıyla açılmış maddi tazminat davasına ilişkin istinaf kararı.

Özet: Davacının, davalıya özel olarak tasarladığı fuar standının telif hakkının kendisine ait olduğunu ve taraflar arasında anlaşma sağlanmamasına rağmen davalının bu tasarımı izinsiz kullanarak üçüncü bir mimara imal ettirmesiyle telif haklarını ihlal ettiğini iddia ederek, Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun ilgili maddeleri uyarınca fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000 TL maddi tazminat talep ettiği; davalının ise, davacının herhangi bir özgün tasarım yapmadığını, sunduğu görsellerin kamuya açık kaynaklardan alındığını, tasarıma ilişkin bir sözleşme veya teslimat olmadığını, söz konusu tasarımın tescilli olmayıp kamusal alanda yaygın olarak kullanıldığını ve yenilik veya ayırt edici özellik taşımadığını savunarak davanın reddini istediği anlaşılmaktadır.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

44. HUKUK DAİRESİ

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F M A H K E M E S İ K A R A R I

DOSYA NO: ████████

KARAR NO: ████████

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : Bakırköy 2. Fikri Ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi

TARİHİ: █████/2024

NUMARASI: 2023/5 E. - 2024/2 K.

DAVANIN KONUSU: Fikir Ve Sanat Eseri (Maddi Tazminat İstemli)

İSTİNAF KARAR TARİHİ: █████/2026

Yukarıda yazılı ilk derece mahkemesi kararına karşı, istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine yapılan inceleme sonucunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Tarafların İddia ve Savunmaları:

DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin stant tasarımı ve imalatı yapan bir şirket olduğunu, davalı yan ile 07-11 Kasım ...... tarihli ... Fuarında kullanılması amacıyla, müvekkili şirket ile standın tasarımı ve imalatı hakkında görüşmelere başladığını, imal edilen bu standın telif hakkına konu bir eser olduğunu ve teklifte bu telife konu eserin temsil hakkının (FSEK m. 24) da ... fuarı ile sınırlı olmak üzere davalıya devredildiğini, hazırlanan fuar standına ait ... formatındaki görüntülerin, proje renderı, tüm teknik detayları, ölçü, renk ve kullanılan malzemelerin nicelik ve niteliklerini gösterir detayların e-mail aracılığıyla davalı şirkete iletildiğini, müvekkili şirket tarafından gönderilen teklif metninde, ... tasarımının telif hakkının müvekkili şirkete ait olduğunun yazılı olarak da ifade edildiğini, telif hakkının müvekkili şirkete ait olduğunun davalının da kabulünde olduğunu, tasarlanan fuar stant tasarımı nezdinde taraflarca anlaşma sağlanamamışsa da, taraflarından hiçbir icazet alınmaksızın veya telif bedeli ödemeksizin başkaca bir mimara imal ettirmek üzere, ilgili fuarda kullanıldığının tespit edildiğini, tasarımın, "telif bedeli" ödenmeksizin, kullanılmasının mümkün olmadığını, stand tasarımının bedeli, davalı yana gönderilen teklif metninin, Fiyat İçeriği başlığının 21. maddesinde, tasarım ve imal süreci ve atölye hizmeti adı altında 60.000,00 TL olarak belirlendiğini, 5846 Sayılı kanunun 68. maddesinde de, eser sahipliğinin ihlali hakkında sözleşme yapılmış olması halinde üç katı tazminat talep edilebileceğinden, işbu tazminat bedelinin hesaplanmasını talep ettiklerini, bunun mümkün olmaması halinde ise, aynı kanunun, 70. maddesinin 2. fıkrası kapsamında tazminat hesaplaması yapılmasını talep ettiklerini, açıklanan nedenlerle, 5846 Sayılı Kanunun 68. maddesi gereği, fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla, ihlalden işleyecek yasal faiziyle birlikte rayiç bedelin üç katı tutarında olan şimdilik 10.000,00 TL maddi tazminata, bunun mümkün olmaması halinde 5846 Sayılı Kanunun 70. maddesinin 2. fıkrası gereği, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, ihlalden işleyecek yasal faiziyle birlikte 10.000,00 TL maddi tazminata, bunun da mümkün olmaması halinde 6102 Sayılı Kanunun 55. maddesi kapsamında fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, ilhalden işleyecek yasal faiziyle birlikte 10.000,00 TL maddi tazminata, karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davaya konu olayda davacının yaptığı herhangi bir tasarım veya çizimin söz konusu olmadığını, davacının dosyaya sunduğu görsellerin, tasarım dahi olmayıp kamuya açık internet portallarından edinilmiş ve sanki müvekkiline yapılmış özel bir tasarım gibi sunulduğunu, kabul anlamına gelmemekle birlikte, davacının sunduğu görsellerin herhangi bir tasarım veya çizim olmadığını, davacının iddia ettiği gibi müvekkilinin fuar standı için sıfırdan bir tasarım üretilmesi ve çizilmesi ve bunun uygulanmasının söz konusu olmadığını, davaya konu "...'ı' ile ilgili olarak davacı ile davalı müvekkili arasında herhangi bir sözleşme bulunmadığı gibi davacı tarafından iddia edildiği gibi müvekkiline herhangi bir çizim-fikir eseri-tasarım işi yapılmadığını veya böyle bir tasarım veya çizim teslim ve devir edilmediğini, davacının hiçbir mülkiyet belgesi ve tescil belgesi sunmadan afaki ve soyut ifadelerle davalı müvekkilinin hiçbir imza ve kabul beyanını da içermeyen, kendisi tarafından tek taraflı olarak hazırlandığı sabit olan "teklif" belgesinde görülen fotoğraflarla davaya konu fuar standının tasarım ve çiziminin kendisine ait olduğunu iddia ettiğini, davacının dosyaya sunduğu teklif metni dahi incelendiğinde ücretlendirmenin, tasarım ve çizimle ilgili sınai mülkiyete ilişkin olmadığı, standart imalat-boya-profil kurulum/söküm-taşıma-masa sandalye- kiralama gibi inşai ve imalat işlerine ilişkin olduğu açıkça görüldüğünü, davacının fuar standı alanında ticari faaliyette bulunduğu da değerlendirildiğinde kendisine ait olduğunu iddia ettiği stand'ı ve benzerlerini daha önce bizatihi kamuya sunduğu ve sattığı / uyguladığı sabit olduğunu, davacının sunduğu, stand tasarımı- çizimi ve uygulamasının davacı adına tescilli olmadığı gibi kamuya malolmuş/ anonim halini almış birçok uluslararası fuarlarda bizzat ve benzerleri kullanılmış ve kullanılmakta olan hiçbir yenilik ve ayırt edici özelliği bulunmayan görseller olduğunu, davacının dosyaya sunduğu görsellerle, ...tarafından fiilen uygulanan stand'ın farklı olduğunu, açıklanan nedenlerle haksız ve mesnetsiz davanın usulden ve esastan reddine, karar verilmesini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı ile; "Davacının davasının REDDİNE, , karar verilmiştir.

İleri Sürülen İstinaf Sebepleri:

Davacı vekili tarafından süresinde istinaf yoluna başvurulmuş olup, istinaf dilekçesinde özetle; davalı ile 2022 yılındaki ... fuarı için stant tasarımı üzerine görüşmeler yapıldığını ve teklif aşamasında tasarımın FSEK kapsamında telif hakkına konu bir eser olduğunun belirtildiğini, taraflar arasında anlaşma sağlanamamasına rağmen davalının ilgili tasarımı izin almadan ve bedel ödemeden başka bir mimara imal ettirerek fuarda kullandığını, ilk derece mahkemesinin bilirkişi raporuna dayanarak tasarımlar arasında belirgin farklar bulunduğu gerekçesiyle red kararı verdiğini ancak görseller incelendiğinde tasarımın esaslı unsurlarının, ölçülerinin ve yazı stillerinin aynı olduğunu, yalnızca banko ve malzeme yerlerinde basit değişiklikler yapıldığını, stant tasarımının sahibinin hususiyetini yansıtan estetik bir gayeyle oluşturulmuş bir güzel sanat eseri olduğunu, mahkemenin eser niteliğine ilişkin dar bir yorumla hareket ettiğini, tasarım eser kabul edilmese dahi görsellerdeki benzerliğin haksız rekabet ve iltibas oluşturduğunu, bilirkişinin teknik bakış açısıyla yaptığı değerlendirmenin aksine Yargıtay kriterleri uyarınca ortalama tüketici nezdinde karıştırılma ihtimalinin esas alınması gerektiğini, müvekkilinin sektördeki özgünlüğünün ve tasarım hakkının ihlal edildiğini belirterek; yerel mahkeme kararının kaldırılmasını, davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE:

Dava, fuar standı tasarımına tecavüz nedeniyle maddi tazminat istemine ilişkindir.

Davacı vekili, fuar standı tasarımı ve üretimi alanında faaliyet gösterdiğini, davalı şirket ile stand tasarımı yapılması için görüşme yapıldığını ve hazırladığı tasarımın tüm detaylarıyla davalıya iletildiğini söz konusu tasarımın eser niteliğinde olduğunu, davalıya fuarla sınırlı temsil hakkı tanındığını ancak taraflar arasında anlaşma sağlanamamasına rağmen davalının bu tasarımı izinsiz şekilde üçüncü bir kişiye uygulatıp fuarda kullandığını ileri sürerek FSEK m.68 uyarınca rayiç bedelin üç katı üzerinden, bu mümkün olmazsa m.70 kapsamında ya da haksız rekabet hükümlerine göre 10.000,00 TL maddi tazminata karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili ise, davacıya ait özgün bir tasarım bulunmadığını, davacının sunduğu görsellerin sektörde yaygın kullanılan ve özgünlük içermeyen örnekler olduğunu taraflar arasında herhangi bir sözleşme kurulmadığını, tasarımın hazırlanıp teslim edilmediğini ileri sürülerek davanın reddini talep etmiştir.

Mahkemece , FSEK kapsamında eser hakkı ihlalinin ve SMK kapsamında tasarım hakkı ihlalinin ispatlanamadığı ve haksız rekabet şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. Karara karşı davacı vekili istinaf yoluna başvurmuştur.

█████/2023 tarihli bilirkişi raporunda ; "Dava dilekçesi ekinde yer alan 11.08.2022 tarihli teklifte yer alan tasarım görselleri ile Dava dilekçesi ekinde yer alan Fuar Standı uygulama görselleri arasında bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimde belirgin farklılıklar bulunduğu, bu sebep ile farklı olarak algılandıkları,dolayısıyla SMK m.81/1 a kapsamında ortada benzerlik arz eden tasarımlar bulunmadığı için tescilsiz tasarım hakkının ihlaline ait şartların mevcut olmadığı, bağlantılı olarak TTK m.55/1a-4kapsamında haksız rekabete ilişkin şartların mevcut olmadığı, somut olayda standların, FSEK md.1/B bağlamında hususiyet taşımadıklarından bahisle eser korumasından yararlanamayacağı -ayrıca yukarıda da belirtildiği üzere standlar arasında da belirgin farklılıklar bulunduğu- ve bu itibarla mali haklara tecavüzden söz edilemeyeceği, bu yaklaşımın kabulü durumunda FSEK md. 68 uyarınca da bir hesaplama yapılamayacağı, Mahkeme tarafından, yukarıdaki yaklaşımlar kabul edilmeyip, tecavüzün varlığına karar verilmesi halinde, davacı tarafından, davalı tarafa verilen fiyat teklifi ve ... nun marka ve tasarım lisans bedeli hesabı için emsal dosyalara gönderdiği genel görüşü üzerinden yapılan hesaba göre, davacı tarafın stant tasarımından kaynaklı yoksun kaldığı muhtemel kazancının 11.700,00 TL. olarak hesap edildiği" belirtilmiştir.

5846 Sayılı FSEK 1/B-a bendi gereğince, bir ürünün eser olarak korunması için Kanunda sayılan eser kategorilerinden birine dahil olması (objektif unsur) ve sahibinin hususiyetini taşıması (subjektif unsur) gerektiği, hususiyetin hem şekli hem de içerik itibarıyla bulunması gerektiği, özel niteliğe sahip yeni bir düşünce yaratıcılığı oluşturmayan ürünlerin ise eser vasfında korunmayacağı kabul edilmektedir.

FSEK Madde 4'e göre güzel sanat eserleri, estetik değere sahip olan ve görsel olarak ifade edilen eserlerdir. FSEK Madde 4/son kapsamında tasarımların eser olarak korunması için sahibinin hususiyetini taşıyan estetik değere sahip güzel sanat eseri olması gerekir. Tasarımının estetik ve özgün nitelik taşıması koşulu ile 5846 sayılı FSEK m.4/son kapsamında güzel sanat eseri, ancak estetik vasfı bulunmamakla birlikte teknik vasıfta olup hususiyet içeriyorsa FSEK m.2/3 kapsamında korunabileceği anlaşılmaktadır.

Bir fikri ürünün FSEK anlamında, "eser" sıfatını kazanıp kazanmadığı ve buna bağlı olarak korumadan yararlanıp yararlanmayacağının tayini ve tasarıma ilişkin hususlar hukuki bilgi ile çözümlenmesi mümkün olmayan , teknik değerlendirme gerektiren konulardır.

Somut olayda,gerekçeli ve denetime elverişli bilirkişi raporu ile tespit edildiği üzere, davacının kendisine ait olduğunu beyan ettiği stand tasarımının eser vasfında olmadığı , FSEK kapsamında eser korumasından yararlanamayacağı, ayrıca davacı tasarımının tescilli tasarım olmadığı, davalı tarafından kullanılan tasarım ile davacı tasarımı arasında tasarımları oluşturan ögelerin oran ve yüzey görselleri ile sergileme ünitelerinin konstrüksiyonlarının, iç tasarımlarının ve ürün yerleşimleri arasında belirgin farklılıklar bulunduğu, koruma şartı olarak davalı ürününün davacı tasarımı ile kopyalama düzeyinde bir benzerliğinin bulunmadığı, tasarımların bilinçli tüketici nezdinde bütüncül izlenimde benzer olarak algılanmayacağı, bu nedenle tescilsiz tasarıma tecavüz koşullarının bulunmadığ anlaşılmıştır. Diğer yandan TTK m.54 ve devamı hükümleri uyarınca haksız rekabetin varlığından söz edilebilmesi için tasarımların benzerliği yanında davacının tescilsiz tasarımının kendisiyle özdeşleşmiş olması, işletmesel kaynak göstergesi haline gelmesi bu suretle , piyasada ayırt edici nitelik kazanması gerektiği halde bu hususlar somut delillerle ispatlanmadığından davalı kullanımının haksız rekabet teşkil etmeyeceği kanaatine varılmıştır.

Sonuç olarak, dosya kapsamında iddia ve savunmaya, saptanan dava niteliğine ve toplanıp değerlendirilen delillere ilişkin kararda gösterilen yasal ve yeterli gerekçeye göre kurulan hükümde bir isabetsizlik bulunmadığı, davacı vekilinin, istinaf başvuru sebeplerinin yerinde olmadığı sonucuna varılmış, davacı vekilinin istinaf talebinin, 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-b/1. maddesi gereğince esastan reddine karar verilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna varılarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1- Usûl ve yasaya uygun ........ Fikri Ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi'nin .../███████ tarih ve 2023/... E., 2024/... K. sayılı kararına karşı davacı vekili tarafından yapılan istinaf talebinin 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-b/1. maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,

2- 492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 732,00 TL maktu istinaf karar ve ilam harcından peşin yatırılan 427,60 TL harcın mahsubu ile bakiye 304,40 TL harcın davacıdan tahsiliyle Hazineye gelir kaydedilmesine,

3- Davacı tarafça istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

4- İncelemenin duruşmasız olarak yapılması sebebiyle taraflar yararına vekalet ücreti tayinine yer olmadığına,

5- Taraflarca yatırılan gider avansından harcanmayan kısmın karar kesinleştiğinde iadesine,

6- Karar tebliği, harç tahsil müzekkeresi düzenlenmesi, harç ve avans iadesi işlemlerinin İlk derece Mahkemesince yerine getirilmesine,

6100 Sayılı HMK'nın 353/1-b/1. maddesi gereğince, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda ve 6100 Sayılı HMK'nın 362/1-a maddesi gereğince, miktar itibariyle kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verildi. █████/2026