Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, Ukrayna savaşı etkisindeki öğrencilerin yatay geçiş başvurularında kesin işlem ve Yükseköğretim Genel Kurulu kontenjan düzenlemesinin hukuka uygunluğunu temyizen değerlendirdi.
Özet: Davacı, Ukrayna-Rusya savaşı nedeniyle yükseköğretim kurumlarına yatay geçiş veya özel öğrenci olarak devam etme koşullarını düzenleyen Yükseköğretim Genel Kurulu kararının belirli maddelerinin iptali ile yatay geçiş başvurusunun reddine ilişkin bireysel işlemin iptali istemiyle açtığı davada, alt mahkemenin, davacının online sistemde başvurusunun bulunmaması nedeniyle bireysel işlemin iptali talebini kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olmaması gerekçesiyle reddetmesi ve Genel Kurul kararının yatay geçiş kontenjanlarının belirlenmesindeki takdir yetkisini üniversitelere bırakmasıyla ilgili 5. maddesine yönelik iddiaları değerlendirmeye başlaması yönündeki kararının bozulmasını talep etmektedir.
T.C.
D A N I Ş T A YİDARİ DAVA DAİRELERİ KURULUEsas No : █████████Karar No : █████████ TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ... Kurulu VEKİLİ : Av. ... 2-... Üniversitesi VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : Danıştay Sekizinci Dairesinin █████/2025 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: Davacının yatay geçiş başvurusunun reddine ilişkin işlem ile Ukrayna-Rusya savaşı nedeniyle Ukrayna’daki yükseköğretim kurumlarında eğitim gören Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı öğrenciler ile yabancı uyruklu öğrencilerin ülkemizdeki yükseköğretim kurumlarına yatay geçişlerine veya özel öğrenci olarak eğitimlerine devam etmelerine ilişkin Yükseköğretim Genel Kurulunun █████/2022 tarihli kararının "Yatay Geçiş" başlıklı I. bölümünün 5., 9. ve 12. maddelerinin iptali istenilmiştir.Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin █████/2025 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararıyla; Dava konusu bireysel işlem yönünden; 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, iptal davalarının, idari işlemler hakkında, yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlandığı, Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasının (d) bendinde, dava dilekçelerinin idarî davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı yönünden inceleneceği; 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise kesin ve yürütülmesi zorunlu olmayan işleme karşı açılan davalarda davanın reddine karar verileceği kuralının yer aldığı,Buna göre, idari yargıda, dava konusu oluşturma açısından idari işlemlerin kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte bulunması gerektiği, buradaki kesinlik kavramının işlemin uygulanmaya hazır, tamam, yani nihai bir işlem niteliğinde olduğunu, bir başka makamın onayına tabi olmadan doğrudan uygulanabilirliğini gösterdiği, yürütülmesinin zorunlu olması yani icrailik vasfı ile de kamu gücünün üçüncü kişiler üzerinde, doğrudan doğruya çeşitli hukuki sonuçlar doğurmak suretiyle etkisini göstermesi olarak ifade edildiği,Dairelerince █████/2024 tarihinde verilen ara kararı ile davalı Üniversiteden, davacının yatay geçiş başvurusunun bulunup bulunmadığının tespiti amacıyla yatay geçiş başvurularının alınması için oluşturulan online sistemdeki log kayıtlarının gönderilmesinin istenildiği, davalı idarece verilen cevapta yatay geçiş online başvuru sisteminde davacının yatay geçiş başvurusuna dair herhangi bir kayıt bulunmadığı belirtilerek log kaydı arama ekran görüntüsünün dosyaya sunulduğunun görüldüğü,Bu durumda, yatay geçiş başvurularının yapılması amacıyla davalı Üniversitece oluşturulan online sistemde, davacının herhangi bir yatay geçiş başvurusunun bulunmadığı, olmayan bir başvuru sonucunda da herhangi bir işlem tesis edilmesi mümkün görünmediğinden, davanın bireysel işlemin iptali isteminin, dava konusu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem bulunmaması nedeniyle idari yargı yerince incelenmesine hukuki olanak bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı, Dava konusu Yükseköğretim Genel Kurulunun █████/2022 tarihli kararı yönünden;Anayasa'nın 130. maddesi ile 131. maddesinin 1. fıkrasına, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 5. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendine, 7. maddesinin 1. fıkrasının (e) ve (ı) bentleri ile 45. maddesinin (a) ve (b) bentlerine, Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik'in ek 2. maddesine yer verilerek,"Yatay Geçiş" başlıklı I. bölümün 5. maddesi yönünden; Madde ile Ukrayna-Rusya savaşı sebebiyle yapılacak yatay geçiş başvuru kontenjanlarının yükseköğretim kurumlarınca belirleneceğine ve belirlenecek kontenjanların ortaöğretimini ülkemizde tamamlayan öğrenciler için bir diploma programında sınıf ayrımı gözetilmeksizin toplamda 40’ı, ortaöğretiminin tamamını yurt dışında okuyanlar ile yabancı uyruklu öğrenciler için ise 20’yi geçemeyeceğine ilişkin düzenlemenin yapıldığı, yükseköğretim kurumlarınca belirlenecek kontenjanlara ilişkin asgari bir sayı sınırlaması yapılmayıp belirlenecek kontenjanların azami sınırının belirlendiğinin görüldüğü,Davacı tarafından, Yükseköğretim Kurulunca yükseköğretim kurumlarının hangi esaslara göre kontenjan belirleyip belirlemeyeceği veya hangi kritere göre sayı belirleyeceğine ilişkin bir düzenleme yapılmaksızın takdir yetkisinin yükseköğretim kurumlarına bırakılmasının belirlilik ilkesine aykırı olduğunun ileri sürüldüğü,Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik'in 14. maddesinde, yurt dışı yükseköğretim kurumlarından yurt içi yükseköğretim kurumlarına yapılacak yatay geçişlerde belirlenecek kontenjanlara yükseköğretim kurumlarının senatolarınca karar verileceğinin düzenlendiği, yükseköğretim kurumlarının eğitim olanakları (bina, sınıf, laboratuvar, öğretim elemanı vb.) birbirinden farklı olduğundan dönem ortasında yapılmasına karar verilen Ukrayna-Rusya savaşı sebebiyle yatay geçişlerde belirlenecek kontenjanların yükseköğretim kurumlarınca belirlenmesinin bu kurumlarda yürütülen eğitim ve öğretimin aksamaması açısından önem taşıdığı,Bu kapsamda, Yükseköğretim Kurulunca alınan ve Ukrayna-Rusya savaşı sebebiyle yapılacak yatay geçiş kontenjanlarının yükseköğretim kurumlarınca belirleneceğine dair maddede üst hukuk normlarına aykırılık bulunmadığı,Diğer taraftan davacı tarafından kontenjanların nasıl belirleneceğinin muğlak olduğu ileri sürülse de, yükseköğretim kurumlarınca eğitim olanakları ve yürütülecek eğitim öğretim faaliyetleri göz önüne alınarak kontenjanlar belirleneceğinden, bu konuda yükseköğretim kurumlarına belli bir sayıda kontenjan açma zorunluluğu getirilmesine de hukuken olanak bulunmadığı,"Yatay Geçiş" başlıklı I. bölümün 9. maddesi yönünden;Kararın 9. maddesinde; "2021-2022 eğitim ve öğretim yılı güz dönemi ve öncesinde Ukrayna’daki tanınan bir yükseköğretim kurumuna kayıt yaptırmış olan ve yatay geçiş için belirlenen şartları sağlayan öğrencilerin, 11-15 Nisan 2022 Cuma günü mesai bitimine kadar yatay geçiş için gerekli belgelerle beraber ilgili yükseköğretim kurumlarına başvuru yapmaları gerekmektedir. Yükseköğretim kurumları yatay geçiş başvurularını değerlendirerek duyurusunu yaptıkları kontenjanın yarısı kadar yedek adayla birlikte 20.04.2022 tarihi mesai saati bitimine kadar internet sayfalarında ilan edeceklerdir. 21-22 Nisan 2022 tarihi mesai saati bitimine kadar asil adayların kayıtları yapılacaktır. Boş kontenjan kalması durumunda, yedek aday listesi yükseköğretim kurumlarının internet sayfalarında 23 Nisan 2022 günü ilan edilerek yedek aday kayıtları, 25 Nisan 2022 Pazartesi günü mesai saati bitimine yapılacaktır. Her ne sebeple olursa olsun ilan edilen tarihlerde ilgili programlara kayıt yaptırmayan adaylar bu haklarından vazgeçmiş sayılacaktır." düzenlemesine yer verildiği, Davacı tarafından, dava konusu düzenlemenin yükseköğretim kurumlarının katı uygulamalarına sebebiyet verdiğinin, öğrencilerin transkript, öğrenci belgesi gibi belgeleri savaş sebebiyle sunma imkanının bulunmadığının, düzenlemenin öğrencilerin yatay geçiş başvurusunda bulunmasını engellediğinin, madde ile belirlenen sürelerin makul olmadığının ileri sürüldüğü,Davalı idarece, olağan yatay geçiş sürecinden farklı olarak Ukrayna'daki savaş sebebiyle yatay geçiş hakkının bahar döneminin ortasında kullandırıldığı ve bu öğrencilere belli eğitim öğretim dönemlerinde yatay geçiş hakkının kullanılmasını yasaklayan Yönetmelik kuralının uygulanmadığı belirtilerek öğrenciliği kanıtlayan belgelerin sunulması şartının olası suistimalleri engellemek bakımından zorunlu olduğunun savunulduğu,Kişilerin yükseköğretim kurumlarına yapacakları yatay geçiş başvurularının değerlendirilebilmesi için öğrenci olduklarını ispatlayan belgeleri bu kurumlara sunmasının zorunluluk arz ettiği, salt savaş sebebiyle sadece beyana göre yükseköğretim kurumlarının işlem yapmasının beklenemeyeceği,Öte yandan, davacı tarafından başvuru süresinin makul olmadığı ileri sürülmüş ise de, dönem ortasında yatay geçiş imkanı tanınması sebebiyle iki ay önce başlamış olan eğitim öğretim dönemine yatay geçiş ve özel öğrencilik yoluyla kayıt yaptıracak öğrencilerin bir an önce eğitime başlaması amacıyla bu sürenin belirlendiği, belirlenen sürenin bir an önce işlem yapılarak eğitim öğretim düzeninin bozulmamasını amaçladığının anlaşıldığı,Bu durumda, savaş sebebiyle Ukrayna'da eğitim gören öğrencilerin yatay geçiş başvurularının değerlendirilmesi amacıyla yatay geçiş için gerekli belgelerle yükseköğretim kurumlarına başvurulmasını ve eğitim öğretimin aksamaması ve başvuruların bir an önce değerlendirilip sonuçlandırılması amacıyla belirli bir süre belirlenmesini öngören düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı,"Yatay Geçiş" başlıklı I. bölümün 12. maddesi yönünden;Kararın 12. maddesinde; "Yükseköğretim kurumları, olası suiistimalleri önlemek bakımından, öğrencilerin yatay geçiş başvurularında ibraz etmesi gereken ancak olağanüstü şartlar nedeniyle ibraz edilemeyen ve kişinin öğrenciliğini kanıtlayan belgeleri (öğrenci belgesi, transkript belgesi, pasaport, emniyetten alınan giriş-çıkış kayıtları vs.) denetim süreçlerinde hazır bulundurulmak üzere en kısa sürede temin ve muhafaza etmekle yükümlüdür." düzenlemesine yer verildiği,Davacı tarafından, Ukrayna'da savaşın devam etmesi nedeniyle herhangi bir belgenin kısa sürede temininin mümkün olmadığının, bazı üniversitelerin binalarının savaş sebebiyle zarar gördüğünün, bu şartlar gözetilerek öğrencilerin belge temin etmesi yerine yükseköğretim kurumlarınca yazışma yoluyla belge temini yoluna gidilmesi gerektiğinin ileri sürüldüğü,Davalı idarece, öğrenciliği kanıtlayan belgelerin temin ve muhafazasının sonradan da olsa sağlanamaması halinde, binlerce öğrencinin başvurduğu süreçte kamu yararına aykırı durumların ortaya çıkabileceği, eğitim öğretim sürecinin kontrol altına alınamayıp olağanın dışında uzayacağı ve belgelerin eksik olmasının üniversiteler nezdinde 2547 sayılı Kanun gereği yapılması zorunlu denetimleri olumsuz etkileyeceğinin belirtildiği,Madde ile Ukrayna'da devam eden savaş sebebiyle yapılacak yatay geçiş başvurularında, öğrenciler tarafından sunulamayan belgelerin sonradan sunulmasına imkan tanındığı, yatay geçiş başvurusunun belirli bir süre içerisinde yapılması gerektiğinden ilgili kişilerin eğitim gördükleri okuldan belge temin etmelerinin zorluğu düşünülerek belgelerin sonradan temin edilebileceğine dair düzenleme yapıldığı, dolayısıyla yükseköğretim kurumlarına yapılacak yatay geçiş başvurularında sunulamayan öğrenciliği kanıtlayan belgelerin sonradan temin yükümlülüğünün bulunduğu, aksi takdirde ilgililerin Ukrayna'daki üniversitede gerçekten öğrenim görüp görmediğinin tespit edilememesinin olası suistimallere sebep olabileceği ve yükseköğretim kurumlarınca yapılması gerekli denetimleri de engelleyeceği,Davacı tarafından belgelerin temininin yükseköğretim kurumlarınca yazışma yolu ile yapılması gerektiği ileri sürülmüş ise de, öğrenciliğini kanıtlayan belgelerin eksiksiz şekilde sunulması yükümlülüğünün başvuruda bulunan taraflarca yerine getirilmesi gerektiği,Bu durumda, yatay geçiş başvurusunda ilgililerce sunulamayan öğrenciliğini kanıtlayacak belgelerin en kısa süre içerisinde ilgililerce temin edilmesini gerekli kılan düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçeleriyle,Yükseköğretim Genel Kurulunun █████/2022 tarihli kararının "Yatay Geçiş" başlıklı I. bölümünün 5., 9. ve 12. maddeleri yönünden davanın reddine, davacının yatay geçiş başvurusunun reddine dair işlem yönünden davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, savaş sebebiyle başka ülkelerden gelen yabancı öğrencilere şartsız ve ücretsiz yatay geçiş olanağı sağlayan davalı idarece Ukrayna'daki öğrenciler için öngörülen yatay geçiş kriterlerinin eşitlik ilkesine aykırı olduğu, Ukrayna'daki üniversitelerin ülkemizce tanınan ve denkliği olan üniversiteler olduğu, bu üniversitelerden mezun olan öğrencilerin ülkemizde mesleklerini icra etmelerini engelleyen yasal bir düzenlemenin bulunmadığı, YKS ile yükseköğretim kurumuna yerleşen öğrencilerin statüsü ile savaş mağduru olan öğrencilerin statüsünün birbirinden farklı olduğu, savaş ortamında devlet eliyle tahliye edilen öğrencilerin transkript gibi belgeleri sunma imkanının bulunmadığı, asgari şartlarda öğrenci olduğunu kanıtlayan herkesin başvurusunun kabul edilmesi gerektiği, Yönetmelik'in ek 2. maddesinin uygulandığı diğer hallerde belge temini konusunda katı kuralların belirlenmediği, öğrenciliğin tespitinin diplomatik yollarla idarece tespit edilebilmesinin mümkün olduğu, dava konusu düzenlemenin ulusal ve uluslararası hukuka aykırı olduğu; Yükseköğretim Kurulunca belirlenen başvuru şekil ve şartlarının belirleyici ve kapsayıcı olmadığı, bazı üniversitelerin yalnızca fiziki başvuruları kabul ettiği, bazılarının ise evrak eksikliği nedeniyle başvuruyu kayda dahi almadığı, üniversitelerin keyfi uygulamaları dolayısıyla dört gün içinde 81 ilde bulunan üniversitelere başvuru yapmak zorunda kalan öğrencilerin mağdur edildiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davalı idareler tarafından, Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:HUKUKİ DEĞERLENDİRME:Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,b) Hukuka aykırı karar verilmesi,c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.Dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçesi yukarıda açıklanan Danıştay Sekizinci Dairesi kararının dava konusu bireysel işlem yönünden davanın incelenmeksizin reddine ilişkin kısmı, aynı gerekçe ile Kurulumuzca da uygun bulunmuş olup temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.Düzenleyici işleme ilişkin kısma gelince;2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde, Danıştayda altmış gün olduğu kurala bağlanmıştır.Anılan Kanun'un 14. maddesinde, dava dilekçelerinin süre aşımı yönünden inceleneceği ve 15/1-b maddesinde ise bu hususta Kanun'a aykırılık görülmesi halinde davanın reddine karar verileceği düzenlenmiştir.Davacı tarafından Yükseköğretim Genel Kurulunun █████/2022 tarihli kararı ile İnönü Üniversitesi, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi, Dicle Üniversitesi ve Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesine yapılan yatay geçiş başvurularının reddine ilişkin işlemlerin iptali istemiyle █████/2022 tarihinde açılan davada, Danıştay Sekizinci Dairesince verilen dilekçe ret kararları üzerine açılan işbu davaya ait dosyanın incelenmesinden, davacının davalı İzmir Katip Çelebi Üniversitesine yatay geçiş istemiyle yaptığı bir başvurusunun bulunmadığı görülmektedir.Öte yandan; dava konusu █████/2022 tarihli Yükseköğretim Genel Kurulu kararının █████/2022 tarihinde Yükseköğretim Kurulunca ilan edildiği ve davacı tarafından bu karara istinaden 11-15 Nisan 2022 tarihleri arasında başka üniversitelere yatay geçiş başvurusunda bulunulduğu (Bu bilgiye Danıştay Sekizinci Dairesinin E:█████████ sayılı dosyasından erişilmiştir.) görülmektedir. Bu durumda, işbu davada █████/2022 tarihli Yükseköğretim Genel Kurulu kararının "Yatay Geçiş" başlıklı I. bölümünün 5., 9. ve 12. maddelerinin iptali istemiyle █████/2022 tarihinde dava açılmasını olanaklı kılan bir uygulama işlemi bulunmadığından, ilan tarihinden itibaren altmış günlük yasal dava açma süresi geçirildikten sonra açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine olanak bulunmamaktadır.Bu itibarla, davanın reddi yolundaki Daire kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiştir.KARAR SONUCU:Açıklanan nedenlerle;1. Davacının temyiz isteminin reddine,2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle kısmen incelenmeksizin reddine, kısmen esastan reddine ilişkin Danıştay Sekizinci Dairesinin temyize konu █████/2025 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararının bireysel işlem yönünden davanın incelenmeksizin reddine ilişkin kısmının ONANMASINA, 3. Anılan kararın, düzenleyici işlem yönünden davanın reddine ilişkin kısmının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA,4. Kesin olarak, █████/2025 tarihinde, düzenleyici işlem yönünden oyçokluğu, bireysel işlem yönünden oybirliği ile karar verildi. KARŞI OY X- Danıştay Sekizinci Dairesinin temyize konu █████/2025 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararının, düzenleyici işleme ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun bulunduğu ve aynen onanması gerektiği oyuyla, kararın bu kısmına katılmıyorum.