Danıştay, imar planı onay hizmeti için Bakanlıkça döner sermaye aracılığıyla alınan bedelleri kamu hizmeti kapsamında hukuka aykırı bularak iadesine karar verdi.
Özet: Davacı şirketin, İstanbuldaki taşınmazlarına yönelik 1/5000 nazım ve 1/1000 uygulama imar planı tekliflerinin onaylanması için Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca tahsil edilen 5.005.000 TL başvuru ve inceleme hizmet bedelinin yasal faiziyle iadesi ile dayanağı olan döner sermaye birim fiyat listesi hükümlerinin iptali istemiyle açtığı davada, Danıştay Altıncı Dairesi, bakanlığın imar planı onaylama işlemlerinin idarenin kamu hizmeti kapsamında yapması zorunlu asli görevlerinden olduğunu, bu hizmetler için Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri veya diğer yasal düzenlemelerde herhangi bir ücret talep etme yetkisinin bulunmadığını ve döner sermaye işletmesi kapsamında gelir elde edilebilecek ticari bir hizmet niteliğinde olmadığını belirterek, söz konusu bedellerin hukuka aykırı tahsil edildiğine hükmetmiştir.
T.C.
D A N I Ş T A YİDARİ DAVA DAİRELERİ KURULUEsas No : █████████Karar No : █████████ TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı UETS Kodu: 35756-96577-39570 (E-Tebligat)VEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVACI) : ... İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret AŞ VEKİLİ : Av. ... UETS Kodu: 16775-77482-40916 (E-Tebligat)İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin █████/2025 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: İstanbul ili, Şişli ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel, ... ada, ... parsel ve ... ada, 18 parsel sayılı taşınmazlara yönelik 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tekliflerinin onaylanması için Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca tahsil edilen 5.000,00-TL başvuru bedeli ve 5.000.000,00-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olmak üzere toplamda 5.005.000,00-TL'nin yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin davalı idarenin ... tarih ve E... sayılı işleminin ve söz konusu işlemin dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin "644 Sayılı KHK'nin 2 (H) Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller" başlığı altında "Açıklamalar" kısmının 11. maddesi ile "Arazi Kullanım Türü Bedelleri" başlığı altındaki "Merkezi İş Alanı, Finans Merkezi, Rezidans Vb." kullanımlara yönelik düzenlenen (1321-II-406) sıra sayılı maddesinin iptali ile 5.005.000,00-TL'nin yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istenilmiştir.Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin █████/2025 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararıyla;1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, davalı Bakanlığın asli görevleri arasında sayılan yetkilerini kullanarak işlem tesis etmesi halinde davalı idareye herhangi bir bedel talep etme yetkisi tanınmadığı gibi anılan Bakanlığın yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenlemeye de yer verilmediği, anılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planları ve değişikliklerine ilişkin olarak ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valilikçe Bakanlığa teklifte bulunulması üzerine tesis edilmiş işlemlerde ücret alınması mümkün olmakla birlikte, davacı tarafından sunulan planların onaylanmasının anılan düzenleme kapsamında gerçekleştirilmediğinin görüldüğü,4736 sayılı Kanun'un 1. maddesinde sayılan kurum ve kuruluşlar tarafından üretilen "ticari" mal ve hizmetler için ücretsiz ve indirimli tarife uygulanmasını yasaklayan anılan maddenin ise imar planlarının onaylanmasına ilişkin işlemlerin kamu hizmeti niteliğinde olması ve Bakanlığın asli görevleri arasında yer alması sebebiyle uygulanmasına ve dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2023 Yılı Birim Fiyat Listesinin bu işlemin dayanağı olan hükümlerinin 4736 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesine de imkan bulunmadığı,Diğer yandan; █████/2011 tarih ve 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 28. maddesine dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde; "Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek" Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulunun görevleri arasında sayıldığı, söz konusu düzenlemenin, döner sermaye işletmesi tarafından bir mal ve hizmetin üretilmesi veya bir iş yapılması durumunda, bunun karşılığı olarak bir tarife, ücret veya birim fiyat belirlemek konusunda Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kuruluna yetki verdiği,Ancak, her tür ve ölçekteki fiziki planlara ve bunların uygulanmasına yönelik temel ilke, strateji ve standartları belirlemek ve bunların uygulanmasını sağlamak, Bakanlar Kurulunca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı her tür ve ölçekte çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon işlemini ve değişikliklerini resen yapmak, yaptırmak idarenin kamu hizmeti kapsamında yapması zorunlu olan asli görevleri arasında yer aldığından, bu işlemlerin döner sermaye işletmesi geliri elde edilebilecek hizmetler kapsamında olmadığı,Ayrıca; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 102. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinde; "Cumhurbaşkanınca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı, milli güvenliğe dair tesisler, askeri yasak bölgeler, 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun hükümleri çerçevesinde yapılacak binalar, genel sığınak alanları, özel güvenlik bölgeleri, enerji ve telekomünikasyon tesisleri ile ilgili altyapı, üstyapı ve iletim hatları, yanıcı, parlayıcı ve patlayıcı madde üretim tesisleri ve depoları, akaryakıt ve sıvılaştırılmış petrol gazı istasyonları gibi alanlar ile ilgili her tür ve ölçekteki planların yapılmasına ilişkin esasları belirlemek, bunlara ilişkin her tür ve ölçekteki harita, etüt, plan ve parselasyon planlarını gerektiğinde yapmak, yaptırmak ve resen onaylamak. Planlamaya ilişkin iş ve işlemlerde, bakanlıklar, mahalli idareler ve meslek kuruluşları arasında koordinasyonu sağlamak, planlama sürecinin iyileştirilmesini ve geliştirilmesini temin etmek" Çevre ve Şehircilik Bakanlığının asli görevleri arasında sayıldığı, anılan Bakanlığın, yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenlemenin de bulunmadığı,Devletin sunduğu asli ve sürekli kamu hizmetlerinin, yasal düzenlemelerde aksi belirtilmedikçe ücretsiz olduğu açık olduğuna göre, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının yürüttüğü asli ve sürekli nitelikteki kamu hizmetleri için de aksi yönde bir yasal düzenleme olmadıkça ücret alınamayacağı,Bu durumda; davacı şirket tarafından █████/2013 ve █████/2013 tarihlerinde ödenen plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde ve dayanağı olan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin "644 Sayılı KHK'nin 2 (H) Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller" başlığı altında "Açıklamalar" kısmının 11. maddesi ile "Arazi Kullanım Türü Bedelleri" başlığı altındaki "Merkezi İş Alanı, Finans Merkezi, Rezidans Vb." kullanımlara yönelik düzenlenen (1321-II-406) sıra sayılı maddesinde hukuka uyarlık görülmediği,Bu itibarla, hukuka aykırılığı tespit edilen bu işleme dayanılarak davalı idarece davacıdan tahsil edilen 5.005.000,00-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin davacıya ödenmesi gerektiği sonucuna varıldığı gerekçesiyle,Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin "644 Sayılı KHK'nin 2 (H) Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller" başlığı altında "Açıklamalar" kısmının 11. maddesi ile "Arazi Kullanım Türü Bedelleri" başlığı altındaki "Merkezi İş Alanı, Finans Merkezi, Rezidans Vb." kullanımlara yönelik düzenlenen (1321-II-406) sıra sayılı maddesinin ve █████/2019 tarih ve E.8345 sayılı işlemin iptaline, 5.005.000,00-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin başvuru tarihi olan █████/2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, Bakanlıklarına iletilen plan tekliflerinin sonuçlandırılabilmesi için söz konusu ücretlerin alındığı, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun olduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE:MADDİ OLAY : İstanbul ili, Şişli ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel, ... ada, ... parsel ve ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlara yönelik 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tekilflerinin onaylanması için Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca talep edilen 5.000,00-TL başvuru bedeli ve 5.000.000,00-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olmak üzere toplamda 5.005.000,00-TL davacı tarafından █████/2013 tarihinde ödenmiştir.Davacı tarafından, başvuru bedeli ve plan inceleme ve işlem bedeli olarak istenilen bedel ödendikten sonra █████/2018 tarihinde davalı idareye başvurularak ödediği 5.005.000,00-TL'nin iadesi istenilmiş, davacının bu başvurusuna davalı idarece cevap verilmemesi üzerine davacı tarafından 2. kez █████/2019 tarihinde davalı idareye başvurularak ödediği 5.005.000,00-TL'nin yasal faiziyle birlikte iadesi istenilmiş, bu talebin ... tarih ve E... sayılı işlem ile reddi üzerine █████/2019 tarihinde temyizen incelenen dava açılmıştır.İLGİLİ MEVZUAT :2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasında, "Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür." hükmüne, 12. maddesinde ise, "İlgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştayda ve idare ve vergi mahkemelerinde doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma hakları saklıdır." hükmüne yer verilmiştir.Bu hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden; bir idari işlem nedeniyle herhangi bir hakkı ihlal edilen kimsenin, zararının tazmini istemiyle doğrudan doğruya açacağı tam yargı davasını 60 günlük genel dava açma süresi içerisinde açması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.Öte yandan, idari işlemden kaynaklı zararın tazmini istemiyle açılacak davalara ilişkin olarak İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesinde ayrı ve özel bir düzenleme yapılmış olması karşısında, kişilerin; haklarında iptal davasına konu olabilecek bir işlem tesisi için idareye başvuru yolunu düzenleyen anılan Kanun'un 10. maddesindeki düzenlemenin idari işlemden kaynaklanan zararın davalı idarece ödenmesi istemiyle açılacak tam yargı davaları ile bir ilgisinin bulunmadığı açıktır.HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Davacı şirket tarafından yapılan başvuru bedeli ve plan inceleme ve işlem hizmet bedeli ödemesi, Bakanlığa sunulan imar planı tekliflerinin onaylanması için Bakanlıkça talep edilmesi nedeniyle yapılan bir ödeme olup davacı şirketin bu ödemeden kaynaklı zararının bir idari işlemden kaynaklı olduğunun kabulü gerekmektedir.Görülmekte olan davada tazmini istenen zarar, idari işlemden kaynaklanan bir zarar olarak kabul edileceğine göre dava açma süresinin de yukarıda yer verilen İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesine göre hesaplanması gerekmektedir.Bu durumda, davacı şirket tarafından başvuru bedeli ve plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin ödendiği █████/2013 tarihinden itibaren 60 günlük genel dava açma süresi içerisinde dava açılması gerekirken, █████/2019 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine olanak bulunmamaktadır. İdari işlemden kaynaklı zararın tazmini istemiyle İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 10. maddesine dayanılarak başvuru yapılması hukuken mümkün olmadığından, davacının ödediği faizle birlikte 5.005.000,00-TL'nin kendisine iadesi istemiyle yaptığı █████/2018 ve █████/2019 tarihli başvuruların █████/2019 tarih ve E.8345 sayılı işlem ile reddi üzerine yeni bir dava açma süresinin işlemeye başlayacağından da söz edilemez.Ayrıca bu başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin "644 Sayılı KHK'nin 2 (H) Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller" başlığı altında "Açıklamalar" kısmının 11. maddesi ile "Arazi Kullanım Türü Bedelleri" başlığı altındaki "Merkezi İş Alanı, Finans Merkezi, Rezidans Vb." kullanımlara yönelik düzenlenen (1321-II-406) sıra sayılı maddesinin uygulama işlemi sayılması mümkün olmadığından birim fiyat listesi yönünden de açılan davada süre aşımı bulunmaktadır.Bu itibarla, iptal ve kabule ilişkin temyize konu Daire kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU:Açıklanan nedenlerle;1. Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne;2. Dava konusu işlemlerin iptaline,...-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin başvuru tarihi olan █████/2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu █████/2025 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararının BOZULMASINA,3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Danıştay Altıncı Dairesine gönderilmesine, 4. Kesin olarak, █████/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi. KARŞI OYX- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.