Bankanın rızası dışında elinden çıkan çeklerin iyi niyetli hamil korumasının istisnasını inceleyen ve menfi tespitten istirdada dönüşen kambiyo senedi davası kararı.
Özet: Davacı bankanın iradesi dışında elinden çıktığını iddia ettiği çeklere ilişkin olarak, bu çekleri elinde bulunduran davalı aleyhine, çeklerin kötü niyetle veya ağır kusurla iktisap edildiği gerekçesiyle açılan bu dava, başlangıçta çeklerin iptali ve ödeme yasağı talepleriyle ve sonrasında menfi tespit istemiyle devam etmişken, çek bedellerinin ödenmesi üzerine, bankanın ödediği paranın iadesini amaçlayan bir istirdat davasına dönüşmüş olup, davalının vefatı ve terekenin reddi sonrası atanan yasal temsilci ile sürdürülerek, bankanın çeklerin rızası dışında elinden çıktığını ve davalının bunları kötü niyetle veya ağır kusurla edindiğini ispat etmesi esasına dayanmaktadır.
T.C.
İSTANBUL15. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ ESAS NO:███████ EsasKARAR NO :████████DAVA:İstirdat (Kambiyo Senedinden Kaynaklanan)DAVA TARİHİ:█████/2015KARAR TARİHİ:█████/2026Mahkememizde görülen İstirdat ( Kambiyo Senedinden Kaynaklanan ) davasının yapılan açık yargılamasında;GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili bankanın bedellerinin tahsili amacıyla teslim edilen davaya konu üç çek ile birlikte toplam bedeli 484.838,79-TL olan 41 adet çekin müvekkilinin iradesi dışında elinden çıktığını, mevzu çeklerin iptali talebiyle ....Asliye Ticaret Mahkemesinin 2014/... Esas (Eski ....Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2014/... Esas) sayılı dosyasından dava açıldığını, dava kapsamında çeklere ilişkin olarak ödeme yasağı ve çek bedellerinin yatırılması için tevdi mahalli tayini kararları verildiğini, davalı ...'ın 15.12.2024 tarihinde ....Asliye Ticaret Mahkemesine sunmuş olduğu dilekçe ile iptal davasına çeklerden; ... Turizm, ... İşl. ve Org. Tic. Ltd. Şti tarafından ... A.Ş. ... şubesi nezdindeki hesaptan keşide edilmiş 30.08.2014 tarih ve 15.000,00-TL bedelli, ... tarafından .... ... şubesi nezdindeki hesaptan keşide edilmiş 30.11.2024 tarih ve 15.000,00-TL bedelli, ... Tic. San. A.Ş. tarafından ... A.Ş. nezdindeki hesaptan keşide edilmiş 30.11.2024 tarihve 9.000,00-TL bedelli üç adet çeke ilişkin olarak söz konusu çeklerin hamili olduğu iddiasıyla bu çekler hakkında verilen ödeme yasağı kararlarının kaldırılmasnıı talep ettiğini, mahkemece verilen ara karar ile ... aleyhine anılan çekleri istirdatı için dava açmak üzere yedi günlük süre verildiğini belirterek; söz konusu üç adet çeklerin istirdatı ile çeklerin muhatap bankalar nezdinde hesaben tahsilinin ve icra takibi yoluyla tahsilinin engellenmesini teminen gerekirse %100 teminat karşılığında ihtiyati tedbir kararı verilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalıya dava dilekçesinin tebliğ edildiği ancak davaya karşı bir cevap sunmadığı görüldü. Dava: Kambiyo Senedinden Kaynaklanan İstirdat İstemine İlişkindir. Somut uyuşmazlık; yetkili hamil olduğu iddiasıyla elindeki çeklerin rızası dışında elinde çıktığı iddiasıyla son hamile karşı menfi tespit istemine ilişkindir. Yargılama devam ederken 03.03.2020 tarihli celsede davacı vekili çeklerin bedellerinin ödendiği beyan etmekle, menfi tespit istemi istirdat davasına dönüşmüştür. Davalı ... vefat etmesi üzerine mirasçıları davaya dahil edilmişse de, birinci zümre mirasçılarının tamamı mirası reddettiklerinden ... terekesi tasfiye edilmiş ve İstanbul 13. Sulh Mahkemesi ███████ Tereke / 2026/4k. Sayılı dosya ile ... terekesine Av. ... atanmıştır. Uyap sistemine kaydı yapılmıştır.İİK. 72. maddesinde “... Takibe itiraz etmemiş veya itirazının kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek mecburiyetinde kalan şahıs, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde, umumi hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak paranın geriye alınmasını isteyebilir. Davacı istirdat davasında yalnız paranın verilmesi lazım gelmediğini ispata mecburdur.”Kambiyo senedi niteliğinde olan bono düzenlenmesine esas teşkil eden temel ilişkiden bağımsız karşı edimin ödenmesi şartına bağlanamayan kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi taahüdünü içeren mücerret (soyut) bir borç ilişkini ifade etmektedir. Bononun zorunlu şekil şartlarının yanında seçimlik şartlardan isteğe bağlı olarak, faiz bedelin nakden ya da malen alındığı veya yetkili mahkeme kayıtları da konabilir.Menfi tespit davasında kural olarak hukuki ilişkinin varlığını ispat yükü, kıymetli evrakta hak iddia eden davalı/alacaklıdadır ve alacaklı hukuki ilişkinin (borcun) varlığını kanıtlamak durumundadır.TTK'nın 792. maddesi; “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” hükmünü haiz olup anılan kanuni düzenleme bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır. Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır. Bu davada, davacının çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir. Aynı Kanunun 790.maddesinde ise "Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve bir birine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir beyaz ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır" düzenlemesi bulunmaktadır.TTK'nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder. Yine, TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir. Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hâmil korunur. Bu tür davalarda, yukarıda da belirtildiği gibi çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delille kanıtlanabilir (Yargıtay HGK'nın █████/2021, E. ███████-159, K. ████████ tarih ve sayılı kararı). Bu bilgilere göre davacı, dava konusu edilen çekin hamili iken rızası dışında elinden çıktığını ve davalının çeki iktisabında kötüniyetli veya ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlamakla yükümlüdür. Somut olayda, davalı ... dava konusu çekleri de içinde barındıracak şekilde ceza davasının görüldüğü .... Ağır Ceza Mahkemesi .... Sayılı dosyada sanık olarak yer almadığı, bu nedenle ilgili ceza dosyasının da beklenmesinin bu aşamada gerekmediği, nüfus kayıtlarına ceza dosyasında sanık olarak yargılanan ... ile akrabalık bağının da bulunmadığı, yetkili hamil davalı ...'dan önceki cirantaların yargılanması veya ciro zincirindeki imzaların sıhhatinin bulunmamasının iyi niyetli davalı ...'ı etkilemeyeceğinin de sabit oluşu karşısında, davalının kötü niyetli davrandığına dair kayıtların bulunmayışı karşısında davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; Davanın REDDİNE, Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi gereğince hesap olunan 732,00-TL nispi karar harcından davacı tarafından peşin yatırılan 666,03-TL harcın mahsubu ile bakiye 65,97-TL harcın davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına,Davalının kendisini vekil ile temsil ettirmediğinden bu konuda karar verilmesine yer olmadığına, Davalının yapmış olduğu yargılama gideri bulunmadığından bu konuda karar verilmesine yer olmadığına,Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,Yatırılan ve bakiye kalan gider avansının kararın kesinleşmesi sonrası talep halinde yatıran taraflara iadesine,Mahkememizin bu kararına karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, Mahkememize ve Mahkememize gönderilmek üzere başka yer mahkemesine dilekçe verilmek suretiyle İstanbul BAM ilgili Hukuk Dairesince incelenmek üzere istinaf yoluna başvuru hakkı bulunduğuna dair verilen karar, hazır olan davacı vekilinin yüzüne karşı davalının yokluğunda verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. █████/2026Katip ... E-imzalıdır Hakim ... E-imzalıdır