istanbul bölge adliye mahkemesi, ticari satış alacağından kaynaklanan itirazın iptali davasında, davalının ticari defter sunmamasına dayalı ilk derece kararının istinaf incelemesi.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi, ticari satış alacağından kaynaklanan itirazın iptali davasında, davalının ticari defter sunmamasına dayalı ilk derece kararının istinaf incelemesi.

Özet: Bir ilk derece mahkemesi, davacı şirketin ticari satıştan kaynaklanan alacağının tahsili amacıyla başlattığı icra takibine davalı şirketin itirazının iptali talebiyle açılan davada, davalının ticari defterlerini sunmaması ve bilirkişi incelemesine olanak tanımaması üzerine, mahkemece resen atanan bilirkişinin davacı defterlerinin usulüne uygun olduğunu ve alacağın varlığını tespit etmesiyle davanın kabulüne ve icra inkar tazminatına karar vermiş; davalı ise, malları teslim almadığını, faturanın kesin delil olmadığını ve kendi defterlerinin incelenmesi halinde borçlu olmadığının anlaşılacağını iddia ederek bu kararı istinaf etmiştir.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

43. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO: ████████

KARAR NO: █████████

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : İSTANBUL ANADOLU 11. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ: █████/2022

NUMARASI: ████████ Esas - ████████ Karar

DAVA: İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ: █████/2026

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davalı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davalı şirket ile müvekkili olan davacı şirkettin mal alım satım konusunda anlaştıklarını, sözleşmeden kaynaklanan gerekli edimlerin davacı tarafından yerine getirildiğini ancak davalı şirketin sözleşmenin asli edimini yerine getirmeyerek cari hesaptan kaynaklı borcunu ödemediğini, bu nedenle borçlu aleyhine İstanbul .... İcra Müdürlüğünün .....E. Sayılı Dosyası ile icra takibine geçildiğini, ödeme emrinin tebliği üzerine borçlu/davalının takibe, borca, faize ve tüm ferilerine itirazlarda bulunduğunu, itirazın haksız olduğunu, arabuluculuk yoluna gidildiğini ancak anlaşma sağlanamadığını ileri sürerek icra takip dosyasına yapılan itirazın iptaline, takibin devamına, davalı aleyhine %20 den az olmamak kaydı ile icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP:

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı itirazları olduğunu, davacı tarafından dava dilekçesinde belirtilen ve takibe konu sözde fatura alacağının dayanağı malların müvekkili olan şirket tarafından alınmadığını ve söz konusu faturaya dayanak bu malların tesliminin yapılmadığını, müvekkili olan davalının ticari defterlerinde bu borca ilişkin herhangi bir kayıt da bulunmadığını savunarak davanın reddine, %20 kötü niyet tazminatına hükmedilmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI :

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, " , ... Davacı tarafından taraflar arasındaki alım-satım ilişkisine dayalı alacak iddiasında bulunulduğu, davalı tarafından borca ve fer'ilerine ilişkin icra takibine itirazda bulunulduğu, öninceleme duruşmasına taraf vekillerince iştirak edildiği ve taraflara uyuşmazlık yıllarına ilişkin ticari defter ve kayıtların sunulmasına ilişkin 6100 sayılı HMK 222. Madde ihtaratının yapıldığı, davalı tarafından kök rapor düzenlenmesi aşamasında ticari defter sunulmadığı ve █████/2022 tarihli celsede dile getirdiği beyanları kapsamında yerinde inceleme talebinde bulundukları görüldüğünden davalı ticari defterleri incelenmesi bakımından ek rapor alınmasına karar verildiği, ancak davalı tarafından yerinde inceleme için ticari defter ve kayıtların ek rapor alınması aşamasında da sunulmadığı, Mahkememiz █████/2022 tarihli celse ... numaralı ara kararı gereği davalı tarafa verilen süre içerisinde mücbir sebep iddiasının belgelenmediği, Mahkememiz ara kararında yapılan ihtarat gereği davalı tarafın bilirkişi deliline dayanmaktan vazgeçilmiş sayılması gerektiği, Mahkememizce re'sen alınan bilirkişi raporu ile davacı taraf ticari defterlerinin usulüne uygun şekilde tutulduğu ve delil niteliği bulunduğu ile davacı taraf ticari defter ve kayıtlarına göre davacının takip konusu alacağı bulunduğunun tespit edildiği, alınan raporun denetime ve hüküm kurmaya elverişli olduğu anlaşılmakla Mahkememizce benimsendiği, dosya kapsamında aksi yönde başkaca bir delilin bulunmadığı, alacak likid ve belirlenebilir olduğundan kabul edilen alacak üzerinden %20 tutarında icra inkar tazminatına karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılarak davanın kabulüne," karar verilmiştir.

Bu karara karşı davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ :

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacı tarafından dava dilekçesinde belirtilen ve takibe konu sözde fatura alacağının dayanağı mallar müvekkil şirket tarafından alınmamış ve söz konusu faturaya dayanak bu malların teslimi yapılmadığını, davalının ticari defterlerinde, bu borca ilişkin herhangi bir kayıt da bulunmadığını, dosyanın bilirkişiye tevdii ile ticari defterler üzerinden yapılacak incelemeler neticesinde davalının borçlu bulunmadığının kanıtlanacağını, faturanın kesin delil mahiyetinde olmadığını, herkesçe düzenlenebileceğini, bu faturalara istinaden taraflarca imzalanmış herhangi bir sözleşmenin de dosyaya sunulamadığını, davalının borçlu bulunmadığının sabit olduğunu, yasal düzenlemeler karşısında davacının geçmişe yönelik olarak alacağının bulunduğu iddiasıyla kesmiş olduğu faturaların yasal bir dayanağının bulunmadığını, davacı tarafın, haksız ve kötü niyetli olması sebebi ile hakkında ve aleyhinde kötü niyet tazminatına hükmedilmesi gerektiğini beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE :

Dava, ticari satım sözleşmesinden kaynaklanan açık hesap alacağının tahsili istemiyle başlatılan icra takibine vaki itirazın iptali davasıdır.

İlk derece mahkemesince dosyaya toplanan deliller ile davanın kabulüne karar verilmiş, karara karşı davalı vekili tarafından yukarıda yazılı sebepler ile istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İstinafa gelen uyuşmazlık temelde; delillerin takdirinde hata edilip edilmediği noktasındadır.

Davacı tarafından davalı hakkında, İstanbul ... İcra müdürlüğünün ... esas sayılı takip dosyası ile "cari hesap fatura alacağı" borcun sebebi gösterilerek 25.378,51 TL alacağın tahsili istemiyle ilamsız takip başlatıldığı, borçlunun borca itirazı üzerine takibin durduğu ve itirazın iptaline ilişkin eldeki davanın açıldığı görülmektedir.

Davacı tarafça davalıya satılıp teslim edilen mallar nedeniyle alacaklı oluğu iddia edilmektedir.

Davalı taraf ticari ilişki bulunmadığı, kendisine mal teslim edilmediğini savunmaktadır.

Temel E-Fatura, faturanın göndericiden direkt olarak alıcıya ulaşmasını amaçlayan E-Fatura türüdür. Faturayı alacak olan kişi, faturada herhangi bir teknik problem olmadığı sürece faturayı kabul etmek zorundadır. Alıcılar, Temel E-Faturaları reddetme hakkına sahip değildir. Temel faturaya itiraz ancak diğer usuller ile ( noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemi) gibi yapılması gerekir. Somut uyuşmazlıkta davacının düzenlediği faturaların " temel fatura" senaryosuna göre düzenlendiği, faturalarının elektronik olarak davalıya ulaştığı, ancak davalı tarafça faturalara itiraz edildiğine dair herhangi bir iddia ve delilin sunulmadığı görülmektedir.

Kural olarak salt faturanın düzenlenmiş olması, dayanağı kanıtlanamayan faturaların düzenleyenin defterlerinde kayıtlı olması ve faturaya itiraz edilmemiş olması tek başına akdi ilişkinin kanıtı olamaz. (Yargıtay HGK'nun █████/2018 Tarih, ███████-915 Esas ve █████████ Karar Sayılı İlamı). Başka bir ifadeyle dava konusu faturaya konu sözleşmesel ilişkinin varlığı ile edimin ifa edildiğinin HMK'nın 200 ve devamı maddeleri uyarınca yazılı delillerle ispatlanması gereklidir. Zira fatura, sözleşmenin infaz aşamasına ilişkin vesikalardan olup sözleşmesel ilişkinin ve edimin ifasının ispatında başkaca delillerle desteklenmediği sürece delil niteliğini haiz olmaz. Türk Medeni Kanunu’nun 6. Maddesi; “Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür” hükmünü içermektedir. Yine HMK’nın 190/1. maddesine göre ise, ispat yükü, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Öte yandan ispat yüküyle ilgili kanunda açık bir hüküm bulunması halinde öncelikle ona bakılmalıdır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu(HMK)'nun 222. maddesine göre, Ticari defterlerin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır. Ayrıca ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir. Diğer tarafın 2.fıkra hükmüne uygun olarak tutulan ticari defterlerinin ilgili hususta hiç bir kayıt içermemesi halinde ticari defterler sahibi leline delil olarak kullanılamaz. Maddede sayılan şartların birlikte bulunması halinde ticari defterler kesin delillerdendir ve aksi ancak senet veya diğer kesin deliller ile ispatlanabilir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu(TTK)'nun 21/2. maddesinde, bir fatura alan kişinin aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde, faturanın içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılacağı düzenlenmiştir. Faturaya sekiz günlük süre içinde itiraz edilmemişse, TTK. m 21/2'ye göre, itiraz etmeyen kimse, fatura içeriğini kabul etmiş sayılır. Ancak sekiz gün içinde itiraza uğramayan fatura, taraflar arasında, aksi iddia ve ispat edilemeyen bir delil, geçici bir zaman için de olsa borçluyu sorumlu kılan bir ödeme emri de sayılmaz. İtiraza uğramayan fatura, içeriğinin aksi ispat edilebilir ticari bir belgedir. Ayrıca adına fatura düzenlenen, bu faturayı ticari defterlerine itirazsız olarak kaydetmişse, bu kayıt, fatura konusu sözleşmenin ve bu sözleşmedeki işin yapıldığı anlamına gelir. Borçlu taraf, faturaları ticari defterine işlemişse, borcun doğmadığını veya borcu ödediğini ispatlamak zorundadır. Zira, davalının kendi ticari defterlerindeki kayıtlar aleyhine delil teşkil edecek olup, bu ticari defter kayıtlarının aksinin aynı nitelikte yazılı delil ile ispatlanması gerekmektedir.

Somut olayda: ilk derece mahkemesince tarafların ticari defterleri üzerinde inceleme yapılmasına karar verildiği, davalı vekilinin hazır bulunduğu duruşmada ticari defterlerin sunulması için kesin süre verildiği, taraf vekillerince yerinde inceleme talebinde bulunulduğu, ancak inceleme için davalı vekilince bir çok kereler telefon ve e-mail yolu ile iletişim kurulmaya çalışılıp kurulamadığı davalının defterlerini ibraz etmediği gibi yerinde inceleme için bilirkişi tarafından belirtilen gün hazır olmadıkları, yeni gün belirlenmesi için iletişime geçirmesine rağmen bir dönüş sağlanmadığı, bu nedenle kök raporun sadece davacı kayıtları üzerinde yapılan inceleme ile hazırlandığı anlaşılmaktadır. Davalı tarafın █████/2022 tarihli celsesinde rapora karşı itirazlarını yinelediklerini, süresi içinde yerinde inceleme talebini içeren beyanlarını Mahkemeye ilettiklerini, ancak müvekkillerinin mücbir sebep dolayısıyla, teknik aksaklık olduğunu daha sonradan bildirdiklerini, müvekkillerine ulaşamadıklarını, bu durumun ellerinde olmayan sebepler ile gerçekleştiğini, davalı müvekkili şirket defterlerinin yerinde incelenerek ek rapor alınması talebinde bulunduğu, ilk derece mahkemesince

1-) Davalı vekili tarafından süresi içerisinde yerinde inceleme talep ettiği ve mücbir sebebe dayandığı görülmekle, davalı vekilinin mücbir sebep iddiasının belgelemek kaydı ile ek rapor ücretini davalı tarafından karşılanmak üzere, davalı tarafa ait ticari defter ve kayıtlarının uyuşmazlık noktaları bakımından incelenerek ve kök raporda tespit edilen davacı defter kayıtları da dikkate alınarak rapor tanzim edilmek üzere dosyanın daha önce rapor sunan bilirkişiye tevdiine, bilirkişiye ek rapor ücreti olarak 750-TL ücret takdirine, ücretin davalı tarafından iş bu duruşma tarihinden başlamak üzere 2 haftalık kesin süre içerisinde Mahkeme veznesine yatırılmasına,2 -İş bu celse 1 nolu ara karar gereklerinin verilen süre ve yerine getirilmesi istenen hususlar bakımından (mücbir sebep iddiasını belgeleme ve ek rapor ücretini yatırmak) tam olarak yerine getirilmemesi halinde davalı tarafın bilirkişi deliline dayanmaktan vazgeçmiş sayılacağının ihtarına (huzurda davalı vekiline ihtar edildi)..." şeklinde ara karar kurulduğu, █████/2022 tarihli ek raporda özetle;''...Ek rapor düzenlemek için dosya teslim alındıktan sonra yine müteaddit defalar davalı vekili ile telefon ve e-posta üzerinden iletişime geçildiği, ancak yerinde inceleme yapabilmek için tarafına olumlu bir dönüş hala yapıl(a)madığı, bu nedenle davalının ticari defterlerinin incelenmesinin mümkün olmadığı...'' şeklinde rapor sunulduğu görülmektedir.

Bu durumda davalı tarafın usulüne uygun ihtara rağmen ticari defterlerini ibrazdan kaçındığı sabittir. Davacının 2019 ve 2020 yılı ticari defterlerinin sahibi ve halefleri lehine delil olma niteliğine bulunan defterleri üzerinde yapılan inceleme sonucu; davacının davalı adına toplam 110.378,51 TL tutarlı fatura düzenlediği, davalının yaptığı 85.000 TL tutarlı ödemenin mahsubu ile takip tarihi itibarıyla 25.378,51 TL alacağı bulunduğu tespit edilmiştir.

Davacının ticari defterlerinin usulüne uygun ve birbirini doğrular nitelikte tutulduğu, davalı tarafın ticari defterlerin ibrazından kaçındığı anlaşılmakla 6100 sayılı HMK 220/3 maddesi gereği sahibi ve halefleri lehine delil olma niteliğine sahip davacı ticari defterleri ile davacının takip tarihi itibarıyla davalıdan 25.378,51TL alacağı bulunduğu ispatlanmış olmakla ilk derce mahkemesince davanın kabulüne dair verilen kararda bir isabetsizlik bulunmamaktadır.

İcra inkar tazminatına hükmedilebilmesi için takibe konu alacağın likit olması zorunludur. Her uyuşmazlığın kendine özgü özelliklerine göre değişmekle birlikte, bir uyuşmazlıkta alacağın likit olup olmadığı belirlenirken alacak ve onun borçlusu birlikte değerlendirilmelidir. Buna göre, likit bir alacaktan söz edilebilmesi için ya alacağın gerçek miktarının belli ve sabit olması ya da borçlusu tarafından belirlenebilmesi için bütün unsurların bilinmesi veya bilinmesinin gerekmekte olması; böylece, borçlunun borç tutarını tahkik ve tayin etmesinin mümkün bulunması; başka bir ifadeyle, borçlunun yalnız başına ne kadar borçlu olduğunu tespit edebilir durumda olması gerekir. Gerek borç ve gerekse borçlu bakımından, bu koşullar mevcut olduğunda ortada likit bir alacak bulunduğu kabul edilmelidir.

Eldeki davada, faturaya dayalı alacak likit (belirlenebilir) olup, hüküm altına alınan miktar üzerinden davacı yararına icra inkar tazminatına hükmedilmesinin şartları oluşmuş bulunmakla davalının bu yöne ilişen istinaf talebi yerinde değildir.

Açıklanan nedenlerle HMK'nın 355. Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda, ilk derece mahkemesi kararında bir isabetsizlik görülmediğinden davalı tarafın istinaf talebinin reddine ilişkin aşağıdaki şeklide karar verilmiştir.

HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle:

1-Davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,

2-Davalı tarafından başvuru sırasında peşin olarak yatırılan 435,40 TL harcın, alınması gerekli olan 1.733,60 TL harçtan mahsubu ile bakiye 1.298,20 TL istinaf karar harcının davalıdan alınarak hazineye irat kaydına,

3-Davalı tarafından istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,

Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, HMK'nın 362(1)a maddesi uyarınca kesin olarak oy birliğiyle karar verildi. █████/2026