vakıf üniversitesi öğrenim ücretine yapılan fahiş zammın tüketici hakları ve eğitim özgürlüğü kapsamında değerlendirilerek, yeniden değerleme oranı ile sınırlandırılmasına ilişkin temyiz incelemesi.

Vakıf üniversitesi öğrenim ücretine yapılan fahiş zammın tüketici hakları ve eğitim özgürlüğü kapsamında değerlendirilerek, yeniden değerleme oranı ile sınırlandırılmasına ilişkin temyiz incelemesi.

Özet: Bir vakıf üniversitesinin, kayıt yenileme için öğrenciden %175i aşan oranda fahiş zam talep etmesi üzerine açılan davada, ilk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi, üniversitenin mütevelli heyetinin ücret belirleme yetkisinin mutlak olmadığını, talep edilen artışın tüketici mevzuatı kapsamında haksız şart oluşturduğunu, eğitim hakkını kısıtladığını ve geçmiş yıllardaki sözleşme serbestisinin sonraki yılların ücret belirlemesinde öğrencinin iradesini yok sayarak uygulanmayacağını belirterek, ücret artışının en fazla %58,46 yeniden değerleme oranıyla sınırlanması gerektiğine hükmetmiştir.

3. Hukuk Dairesi ████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ: ... Bölge Adliye Mahkemesi 18. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2024/... E., █████████ K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 1. Tüketici Mahkemesi

SAYISI : 2023/... E., ███████ K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; davalı ... bünyesinde devam eden eğitimi dolayısıyla 2023-2024 yılı programlarına kayıtlarını yenilemek isteyen müvekkili öğrenciden, kayıt yenilemek için gereken ücret hakkında %175'i aşan haksız zam talep ettiğini ileri sürerek; kayıt yenilemenin TÜİK'in Ağustos ayı için on iki aylık ortalama değişim oranı olarak belirlediği %56,28 oranında zam oranı ile tespit edilecek bir artış oranındaki tutarının tespit edilmesine, belirlenen oranın 2023-2024 kayıt yenileme ücretinin bir önceki dönem ödediği ücretin üzerine eklenerek tespit edilmesi şeklinde karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; öğrenim ücretinin mütevelli heyetince belirlenen idari işlem niteliğinde olduğunu, görevli mahkemenin idare mahkemesi olduğunu, ... gider artışları ve bütçe dengesi nedeniyle ücret artışının zorunlu olduğunu, öğrenim ücretinin yıllık artışının TÜFE veya başka bir oranda sınırlanmasına ilişkin bir düzenleme bulunmadığını, davacı öğrencinin ÖSYM tarafından yerleştirildiğini, tüketici mahkemesinin dava konusu talep ile ilgili olarak karar verme yetkisi bulunmadığını belirterek, davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; 2023-2024 eğitim öğretim yılı için, 2022-2023 eğitim öğretim yılındaki 37.753,00 TL'lik ücretin 94.381,88 TL olarak kararlaştırıldığı, kararlaştırılan ücretin eşit işlem koşullarına aykırılık taşıdığı, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un (6502 sayılı Kanun) 5. maddesi kapsamında haksız şart oluşturduğu, ayrıca Anayasa'nın 42. ve 130. maddelerine göre eğitim ve öğretim hakkını kısıtlar nitelikte olduğu, 2547 sayılı Kanunun Ek 9. maddesine göre öğrencilerden alınacak ücretlerin ... mütevelli heyeti tarafından tespit edileceği hükmü yer almakta ise de; bu hükmün kesin bir bir kural olmayıp eğitim ve öğretim hakkına ulaşılmasını engeller veya kısıtlar nitelikte olmaması gerektiği, günün ekonomik şartları yanında sosyal, kültürel ve anayasal ilkelerin de dikkate alınması gerektiği 2023-2024 eğitim öğretim yılı için kararlaştırılacak ücretin en fazla %58,46 yeniden değerlendirme oranında artırılabileceği gerekçesiyle; davanın kısmen kabulüne, 2023-2024 eğitim ve öğretim yılı için davalı tarafından davacıdan alınacak eğitim ve öğretim ücretinin 2023-2024 yılı için belirlenen yeniden değerlendirme oranı olan %58,46 oranını geçemeyecek şekilde belirlenebileceğinin tespitine, bu oranı geçecek şekilde eğitim ve öğretim ücreti alınamayacağının tespitine, davacının sözleşmenin yorumuna veya korunmasına ilişkin talebinin ise hukuki yarar bulunmadığından reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; vakıf üniversitelerinde öğrenim ücretlerinin mütevelli heyeti tarafından belirleneceğinin Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 20. maddesinde düzenlendiği, ancak davalı ... Mütevelli Heyetince öğrenim ücreti belirlenirken; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un (6502 sayılı Kanun) 5. maddesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 20. maddesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne ek 1 Nolu Protokolün 2. maddesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının gözetilmesi gerektiği, ilk kayıt yılı öğrenim ücretinin bir tüketici olan öğrenci ile eğitim hizmeti sunucusu olan davalı ... arasında sözleşme serbestisi hükümlerine göre belirlendiği, ne var ki sonraki yılların öğrenim ücretinin belirlenmesinde ise sözleşme serbestisi hükümlerinin uygulanmadığı, diğer bir anlatımla davacı öğrencinin sonraki yılların öğrenim ücretinin belirlenmesinde irade ve tasarrufunun bulunmadığı, Yönetmelik hükmü uyarınca sonraki yılların öğrenim ücretinin belirlenmesinde tek yetkili olarak ... Mütevelli Heyetinin yetkili kılınmasının haksız şart niteliğinde olup genel işlem koşuluna açıkça aykırı olduğu, daha önce üniversiteye kayıt yaptırmış öğrencilerin sonraki eğitim öğretim yıllarındaki kayıt yenileme ücretlerine ilişkin olarak 2024 yılında Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından ''... ilk kayıt esnasında öğrenciye taahhüt edilmiş eğitim öğretim ücret artış oranları aşılmamalı ancak her halükarda yapılacak artışlarda en çok TÜFE 'deki 12 aylık ortalama oranı esas alınmalı ve bu kapsamdaki güncellemeler resmi internet sitelerinden duyurulmalı (...) İlan edilen eğitim ve öğretim ücretlerinde TÜFE üzerinden resmi güncelleme oranları dışında herhangi bir ilave değişiklik yapılmamalı ve alınacak bu yöndeki kararlar uygun zamanda ve elverişli araçlarla öğrencilerle paylaşılmalı...'' şeklinde açıklama yapıldığı, hukuk güvenliği ilkesine ve kazanılmış haklara uygun olarak; 2023-2024 eğitim ve öğretim yılı artırım oranının, davalı Vakıf Yüksek Öğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerine göre ilk kayıt sırasında tüketici konumundaki davacı öğrenci tarafından öngörülebilir üst sınır olan TÜİK tarafından kayıt yenileme dönemi/ayı (Nisan ayı) yıllık TÜFE ortalaması %67,20 oranında kullanılması gerektiği, bu suretle muarazanın giderilmesinin hak ve nesafete uygun olacağı gerekçesiyle; davalının istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden YÖK tarafından davalı Üniversiteye gönderilen tebliğ ve kılavuz hükümlerine göre davanın kısmen kabulü ile 2023-2024 öğretim yılı için davacı hakkında uygulanacak kayıt yenileme arttırım oranının, 2022-2023 öğretim yılı için belirlenen ücret üzerinden TÜİK Nisan 20 23... ayın TÜFE ortalaması %67,20 oranında arttırılmak suretiyle muarazanın giderilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde taraf vekilleri temyiz başvurusunda bulunmuşlardır.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davacı vekili; taleplerinin kabul edildiğini ve üniversitece belirlenen zam miktarının TÜİK oranlarına düşürüldüğünü, hukuka aykırı davrandığı belirlenen davalı lehine hükmedilen vekalet ücretinin hatalı olduğunu ileri sürerek, kararın bozulmasına karar verilmesini istemiştir.

2.Davalı vekili; müvekkili Kurumun kamu tüzel kişiliğine sahip bir vakıf üniversitesi olduğunu, davaya bakmakla görevli mahkemenin idare mahkemesi olduğunu, dava tarihi itibarıyla tüketici hakem heyeti sınırı 66.000,00TL olduğunu, 59.000,00 TL dava değerine sahip davanın Mahkemece değerden reddinin gerektiğini, İlk Derece Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi kararında davacı öğrencinin taleplerinin dikkate alındığını, müvekkili Kurumun gelir-gider durumunun dikkate alınmadığını, müvekkil Kurumun eğitim faaliyetlerini aksatmadan ve aynı kalitede devam ettirebilmek adına yeni dönem eğitim ücretlerinde hakkaniyete uygun bir artışa gittiğini, İlk Derece Mahkemesince hükmün ilk celsede verildiğini, istinaf aşamasında uyuşmazlığa ilişkin inceleme yapılmadığını, delillerin toplanmadığını, bilirkişi incemesi yapılmadığını, müvekkili Kurum tarafından belirlenen ücretin öğrenciden alınması zorunlu olan ücret olduğunu, yargı kararı ile ücrete müdahalede bulunulmasının Kurumun faaliyetlerinin aksamasına sebebiyet vereceğini, Kurumun öğrenim ücretlerini ilgili mevzuat uyarınca hukuka, hakkaniyet ve öngörülebilirlik ilkesine uygun olarak belirlediğini ileri sürerek, kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davalı ... tarafından █████████ yılı öğretim ücreti hususunda yaratıldığı ileri sürülen muarazanın giderilmesi istemine ilişkindir.

Bu aşamada, davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerinin incelenmesinde yarar bulunmaktadır.

2547 sayılı Kanunun Ek 2. maddesi uyarınca, vakıfların; kazanç amacına yönelik olmamak şartıyla ve mali ve idari hususlar dışında, akademik çalışmalar, öğretim elemanlarının sağlanması ve güvenlik yönlerinden bu Kanunda gösterilen esas ve usullere uymak kaydıyla, Yükseköğretim kurumları kurabileceği,

Ek 6. maddesinde; ... tarafından kurulacak olan yükseköğretim kurumunun, vakıf tüzel kişiliği dışında ayrı bir tüzel kişiliğe sahip olacağı ve bu kurumun gelirlerinin, geçici olarak dahi hiç bir suretle vakıf mamelekine veya hesaplarına intikal edemeyeceği,

Ek 9. maddesinin ikinci fıkrasında; öğrencilerden alınacak ücretlerin mütevelli heyeti tarafından tespit edileceği,

Ek 10. maddesinde; bu kurumların mali, idari ve ekonomik konularda Yükseköğretim Kurulunun gözetim ve denetimine tabi bulunduğu,

hüküm altına alınmıştır.

Açıklanan bu hükümlerle; ... tarafından kurulacak üniversitelerde eğitim gören öğrencilerin öğrenim ücretlerinin mütevelli heyeti tarafından belirleneceği, bu belirlemenin kazanç amacına yönelik olamayacağı, öğrenim ücretleri nedeniyle elde edilen gelirin sadece ... giderlerini karşılamakta kullanılacağı, söz konusu gelirin geçici olarak dahi vakfın mal varlığına intikal edemeyeceği düzenlenmiştir.

YÖK tarafından 17.07.2024 tarihinde vakıf üniversitelerine gönderilen, ''Eğitim Öğretim Ücreti Artış Oranları Hakkında Yükseköğretim Kurulu Kararında''; ''Anayasa'nın 130. maddesinin ikinci fıkrası ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun Ek 2. maddesi vakıf yükseköğretim kurumlarının kazanç amacına yönelik kurulamayacakları hükmünü amirdir. Bilindiği gibi idarenin ve eğitim politikamızın da temel ilkelerinden olan hukuki güvenlik, belirlilik ve öngörülebilirlik ilkeleri öğrenim ücretlerinin belirlenmesinde de esas olmalıdır. Bu durum öğrencilerimizin ve pek tabii ailelerinin eğitim ve bütçe planlamalarını sağlıklı bir şekilde yapabilmeleri açısından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 10.07.2024 tarihli toplantısında; vakıf yükseköğretim kurumlarının eğitim-öğretim ücretlerini belirlerken,

1) Ücretlerin dönemsel değil, yıllık ve tayin edilmiş bir miktar olarak tespit edilmesine,

2) Ücretlerin tercih ve/veya yatay geçiş dönemlerinden önce net bir miktar olarak ve her bir adayın kolayca ulaşabileceği şekilde ilan edilmesine,

3) İlk kayıt esnasında öğrenciye taahhüt edilmiş eğitim-öğretim ücreti artış oranlarının aşılmamasına ancak her halükarda yapılacak artışlarda en çok Tüketici Fiyat Endeksindeki (TÜFE) on iki aylık ortalama oranın esas alınmasına ve bu kapsamdaki güncellemelerin resmi internet sitelerinden duyurulmasına,

4) Kayıt döneminden sonra her ne ad altında olursa olsun açıkça ilan edilmemiş ilave/beklenmedik ücret ve ücret artışı talebinde bulunulmamasına,

5) İlan edilen eğitim-öğretim ücretlerinde TÜFE üzerinden resmi güncelleme oranları dışında herhangi bir ilave değişiklik yapılmamasına ve alacakları bu yöndeki kararları uygun zamanda ve elverişli araçlarla tüm öğrencilerle paylaşmalarına '' dikkat edilmesi istenilmiştir.

Bu aşamadan sonra, 19.12.2025 tarihli ve 33112 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7566 sayılı Kanunun 12. maddesi ile yukarıda yer verilen 2547 sayılı Kanunun Ek 9. maddesinin ikinci fıkrasına; ''Ancak hazırlık sınıfına ve/veya birinci sınıfa yerleştirme yılı dışındaki öğrenim ücretleri, cari yıl haziran ayı yıllık üretici fiyat endeksi artışı ile cari yıl haziran ayı yıllık tüketici fiyat endeksi artışı ortalaması da dikkate alınarak Yükseköğretim Kurulunun tespit edeceği esaslara göre belirlenir.'' hükmü eklenmiştir.

Anılan madde gerekçesi ise şöyledir; ''Vakıf yükseköğretim kurumlarında öğrencilerden alınacak ücretleri belirleme yetkisi mütevelli heyete aittir. Zamanla aday ve ara sınıf öğrencileri için ilan edilen ücretlerin kapsamı ve bağlayıcılığı konusunda sorunlara yol açan uygulamalar ortaya çıkmış ve öğrenci şikâyetleri artmıştır. Bilindiği gibi Anayasa (m. 130/2) gereği ..., kazanç amacına yönelik olmamak şartı ile ... kurabilir. Madde ile bu kapsamda fiyat güncellemesine ilişkin kuralların belirlenmesi amaçlanmaktadır.''

Söz konusu düzenleme, "kanunların geriye yürümezliği ilkesi" uyarınca yürürlüğe girdiği tarihten önceki olaylara uygulanamayacak ise de, kanun koyucunun; yukarıda yer verilen YÖK Yürütme Kurulu kararında da işaret edilen hususların giderilmesi amacıyla, öğrenim ücretlerinin; ekonomik etkenlerden üretici ve tüketici fiyat endeksleri esas alınmak suretiyle belirlenmesini amaçladığını gözden uzak tutmamak gerekir.

Yapılan bu açıklamalar ışığında, temyiz sebepleri de dikkate alınarak uyuşmazlık değerlendiğinde; Bölge Adliye Mahkemesinin, somut olayın özelliklerini gözeterek, adil bir sonuca ulaşmak için ekonomik etkenlerden tüketici fiyat endeksini esas almak suretiyle yaptığı uyarlamanın, üniversiteye yerleştirme yılı sonrasındaki dönemlere ilişkin öğrenim ücretlerinde tüketici aleyhine olan belirsizliği giderdiği, bu şekilde belirlenen ücretin hak ve nesafete uygun olduğu, davacı tarafça talep edilen oranın üzerinde artış oranının belirlendiği anlaşılmakla, taraf vekillerinin temyiz itirazlarının reddi ile kararın onanmasına karar verilmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370/1 maddesi uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

23.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.