vakıf üniversitesinin öğrenim ücretine yaptığı aşırı zam karşısında, tüketici hukuku ve eğitim hakkı ilkeleri gereğince yeniden değerlendirme oranıyla sınırlama kararı.

Vakıf üniversitesinin öğrenim ücretine yaptığı aşırı zam karşısında, tüketici hukuku ve eğitim hakkı ilkeleri gereğince yeniden değerlendirme oranıyla sınırlama kararı.

Özet: Vakıf üniversitesinin 2023-2024 eğitim dönemi için öğrenim ücretini %100 oranında artırması üzerine, davacı öğrenci velisi tarafından eğitim hakkının zedelenmesi ve taahhüt ihlali iddiasıyla açılan davada, ilk derece mahkemesi, belirlenen ücret artışının eşit işlem ilkesine, Tüketicinin Korunması Kanununa ve Anayasal eğitim hakkına aykırı olduğuna hükmederek, 2023-2024 eğitim öğretim yılı için öğrenim ücreti artışının o yılki yeniden değerleme oranı olan %58,46yı geçemeyeceğine karar vermiş; bu kararın istinaf edilmesi üzerine bölge adliye mahkemesi de, vakıf üniversitelerinin ücret belirleme yetkisinin Tüketicinin Korunması Kanunu, Borçlar Kanunu ve İnsan Hakları Sözleşmesi hükümleri doğrultusunda kullanılması gerektiğini belirtmiştir.

3. Hukuk Dairesi ████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 18. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2024/... E., █████████ K.

İLK DERECE MAHKEMESİ: ... 6. Tüketici Mahkemesi

SAYISI : ████████ E., ████████ K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; müvekkilinin, davalı ... bünyesinde bulunan devam eden eğitimi dolayısıyla, 2022-2023 yılı eğitim dönemi için öğrenim ücretini 27.500,00 TL olarak taksitler halinde ödediğini, gelecek 2023-2024 yılı eğitim dönemi için davalı ... öğrenim ücretini %100 oranında üzerinde zam yapmak suretiyle 55.500,00 TL olarak belirlediğini, bu durumun müvekkilinin eğitim hakkının zedelenmesine yol açtığı gibi davalı ... sözleşme kurulması aşamasında vermiş olduğu taahhüdün ihlali niteliğinde olduğunu ileri sürerek; 2023-2024 eğitim dönemi için alınması gereken öğrenim ücretinin davalı tarafından belirlenen tutar yerine, TÜİK tarafından 2023 yılı Mayıs ayı Yİ-TÜFE’si olarak ilan edilen %39,59 oranı veya 2023 yılı on iki aylık ortalama olan %63,72 zam oranı uygulanmak suretiyle belirlenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun (2547 sayılı Kanun) Ek 9. maddesi ve Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği’nin (Yönetmelik) 20. maddesi ile öğrencilerden alınacak ücretlerin ... Mütevelli Heyeti tarafından tespit edileceğinin düzenlendiğini, davalı ... Ön Lisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği'nin “Öğrenim Ücreti” başlıklı 7. maddesinin “Öğrenciler, her eğitim-öğretim yılında, Mütevelli Heyeti tarafından belirlenen miktarda öğrenim ücretini öderler.'' düzenlemesini içerdiğini, bu yasal düzenlemelerin verdiği yetkiye istinaden Mütevelli Heyetinin 2023-2024 Eğitim Öğretim yılına ilişkin öğrenim ücretlerini tespit ettiğini, müvekkili ... 2022-2023 eğitim yılında tüm öğrencilerinin eğitim ücretlerine ekonomik şartlara rağmen %30 oranında zam yaptığını, yıllar arasındaki toplam enflasyon oranları, ekonomik dalgalanmalar, döviz kurundaki artış, asgari ücrete yapılan zamlar, artan idari ve akademik personel maliyetleri ile enerji maliyetleri ve diğer maliyetler, eğitim bedelinin yıllık olarak belirlenmesi ve ... devamlılığı sağlamak için istihdam etmesi gereken akademik ve idari personel ve fiziki koşullar düşünüldüğünde, yapılan ücret artışının yerinde olduğunu belirterek, davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; ... mütevelli heyeti tarafından kararlaştırılan ücretin eşit işlem koşullarına aykırılık taşıdığı, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un (6502 sayılı Kanun) 5. maddesi kapsamında haksız şart oluşturduğu, ayrıca Anayasa'nın 42. ve 130. maddelerine göre eğitim ve öğretim hakkını kısıtlar nitelikte olduğu, her ne kadar 2547 sayılı Kanun'un Ek-9. maddesine göre Vakıf Yüksek Öğretim Kurumları Yönetmeliğinin 20. maddesi kapsamında öğrencilerden alınacak ücretlerin ... mütevelli heyeti tarafından tespit edileceği hükmü yer almakta ise de; bu hükmün kesin bir bir kural olmayıp eğitim ve öğretim hakkını engeller nitelikle olmaması gerektiği ve ayrıca günün ekonomik şartları yanında sosyal ve kültürel ve anayasal ilkelerin de dikkate alınması gerektiği ve 25.11.2023 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'ne göre yeniden değerleme oranının, 2023 yılı için %58,46 olarak tespit edildiği, bunun sonucunda 2023-2024 eğitim öğretim yılı için kararlaştırılacak ücretin en fazla %58,46 yeniden değerlendirme oranında artırılabileceği gerekçesiyle, davanın kabulüne, 2023-2024 eğitim ve öğretim yılı için davalı tarafından davacıdan alınacak eğitim ve öğretim ücretinin 2023-2024 yılı için belirlenen yeniden değerlendirme oranı olan %58,46 oranını geçemeyecek şekilde belirlenebileceğinin tespitine, bu oranı geçecek şekilde eğitim ve öğretim ücreti alınamayacağının tespitine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; vakıf üniversitelerinde öğrenim ücretlerinin mütevelli heyeti tarafından belirleneceğinin Yönetmeliğin 20. maddesinde düzenlendiği, ancak davalı ... Mütevelli Heyetince öğrenim ücreti belirlenirken; 6502 sayılı Kanunun 5. maddesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 20. maddesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne ek 1 Nolu Protokolün 2. maddesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının gözetilmesi gerektiği, ilk kayıt yılı öğrenim ücretinin bir tüketici olan öğrenci ile eğitim hizmeti sunucusu olan davalı ... arasında sözleşme serbestisi hükümlerine göre belirlendiği, ne var ki sonraki yılların öğrenim ücretinin belirlenmesinde ise sözleşme serbestisi hükümlerinin uygulanmadığı, diğer bir anlatımla davacı öğrencinin sonraki yılların öğrenim ücretinin belirlenmesinde irade ve tasarrufunun bulunmadığı, Yönetmelik hükmü uyarınca sonraki yılların öğrenim ücretinin belirlenmesinde tek yetkili olarak ... Mütevelli Heyetinin yetkili kılınmasının haksız şart niteliğinde olup genel işlem koşuluna açıkça aykırı olduğu, daha önce üniversiteye kayıt yaptırmış öğrencilerin sonraki eğitim öğretim yıllarındaki kayıt yenileme ücretlerine ilişkin olarak 2024 yılında Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından ''... ilk kayıt esnasında öğrenciye taahhüt edilmiş eğitim öğretim ücret artış oranları aşılmamalı ancak her halükarda yapılacak artışlarda en çok TÜFE 'deki 12 aylık ortalama oranı esas alınmalı ve bu kapsamdaki güncellemeler resmi internet sitelerinden duyurulmalı (...) İlan edilen eğitim ve öğretim ücretlerinde TÜFE üzerinden resmi güncelleme oranları dışında herhangi bir ilave değişiklik yapılmamalı ve alınacak bu yöndeki kararlar uygun zamanda ve elverişli araçlarla öğrencilerle paylaşılmalı...'' şeklinde açıklama yapıldığı, hukuk güvenliği ilkesine ve kazanılmış haklara uygun olarak; 2023-2024 eğitim ve öğretim yılı artırım oranının, davalı Vakıf Yüksek Öğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerine göre ilk kayıt sırasında tüketici konumundaki davacı öğrenci tarafından öngörülebilir üst sınır olan TÜİK tarafından kayıt yenileme dönemi/ayı (Nisan ayı) yıllık TÜFE ortalaması %67,20 oranında kullanılması gerektiği, bu suretle muarazanın giderilmesinin hak ve nesafete uygun olacağı gerekçesiyle; davalının istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden YÖK tarafından davalı Üniversiteye gönderilen tebliğ ve kılavuz hükümlerine göre davanın kısmen kabulü ile 2023-2024 öğretim yılı için davacı hakkında uygulanacak kayıt yenileme arttırım oranının, 2022-2023 öğretim yılı için belirlenen ücret üzerinden TÜİK Nisan 20 23... ayın TÜFE ortalaması %67,20 oranında arttırılmak suretiyle muarazanın giderilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde taraf vekilleri temyiz başvurusunda bulunmuşlardır.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davacı vekili; terditli olarak açılan davada diğer talebin reddedilmesi nedeniyle davalı lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesi gerektiğini belirterek, kararın bozulmasını istemiştir.

2. Davalı vekili; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 26. maddesi gereğinin yerine getirilemediğini, davacının 20 23... ayın TÜFE ortalaması %67,20 oranının uygulanması ile ilgili talebinin bulunmadığını, davacı tarafından dava türünün hatalı olarak belirlendiğini, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından da dava türü olarak hukuki nitelemenin doğru yapılmadığını, eldeki davanın uyarlama davası olup, talebin Mahkemenin taraflar arasındaki hukuki ilişkiye ve mütevelli heyeti kararına müdahalesi ve kararın günün ekonomik koşullarına göre uyarlanması davası olduğunu, ... Kanundan aldığı yetki ile öğrenim ücretlerini belirlemesinin haksız şart olmadığını, ... mütevelli heyetine tanınan öğrenim ücretini belirleme yetkisinin Kanundan kaynaklandığını, öğrencinin davalı Üniversitesinin vakıf üniversitesi olup eğitimin ücretli olduğunu, mütevelli heyet kararı ile ücretin her yıl belirlendiğini bilerek kayıt yaptırdığını, davacının bu sözleşmeyi kurarken eğitim karşılığında ödeme yapma taahhüdünü serbest iradesiyle ve sözleşme özgürlüğü çerçevesinde seçtiğini, mütevelli heyetinin 2023-2024 öğretim yılı ücretlerine yaptığı zammın, ÖSYM kılavuzunda belirtildiği ve taahhüt ettiği şekilde öğrenci ücretlerine yansıttığını, Yükseköğretim gören öğrencinin 6502 sayılı Kanun kapsamında tüketici olarak kabul edilmemesi gerektiğini, Bölge Adliye Mahkemesi gerekçe kısmında YÖK'ün tavsiye niteliğindeki kararını dayanarak gerekçe oluşturduğunu, müvekkili ... öğrenciye ilk kayıt esnasında öğrenim ücretinin artışı konusunda verilmiş bir taahhüdünün bulunmadığını, ... mütevelli heyeti tarafından 10.04.2023 tarihinde karar alınarak devam eden öğrenciler için eğitim ücreti belirlemesi yapıldığını, mütevelli heyet kararının alınma tarihinde Nisan TÜFE oranlarının henüz açıklanmadığını, buna rağmen Bölge Adliye Mahkemesinin oluşmayan bir veriyi dikkate alarak hüküm oluşturmasının anlaşılamadığını, belirlenen zam oranının ülkede yaşanan enflasyon oranını doğru yansıtmadığını ileri sürerek, kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davalı ... tarafından █████████ yılı öğretim ücreti hususunda yaratıldığı ileri sürülen muarazanın giderilmesi istemine ilişkindir.

Bu aşamada, davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerinin incelenmesinde yarar bulunmaktadır.

2547 sayılı Kanunun Ek 2. maddesi uyarınca, vakıfların; kazanç amacına yönelik olmamak şartıyla ve mali ve idari hususlar dışında, akademik çalışmalar, öğretim elemanlarının sağlanması ve güvenlik yönlerinden bu Kanunda gösterilen esas ve usullere uymak kaydıyla, Yükseköğretim kurumları kurabileceği,

Ek 6. maddesinde; ... tarafından kurulacak olan yükseköğretim kurumunun, vakıf tüzel kişiliği dışında ayrı bir tüzel kişiliğe sahip olacağı ve bu kurumun gelirlerinin, geçici olarak dahi hiç bir suretle vakıf mamelekine veya hesaplarına intikal edemeyeceği,

Ek 9. maddesinin ikinci fıkrasında; öğrencilerden alınacak ücretlerin mütevelli heyeti tarafından tespit edileceği,

Ek 10. maddesinde; bu kurumların mali, idari ve ekonomik konularda Yükseköğretim Kurulunun gözetim ve denetimine tabi bulunduğu, hüküm altına alınmıştır.

Açıklanan bu hükümlerle; ... tarafından kurulacak üniversitelerde eğitim gören öğrencilerin öğrenim ücretlerinin mütevelli heyeti tarafından belirleneceği, bu belirlemenin kazanç amacına yönelik olamayacağı, öğrenim ücretleri nedeniyle elde edilen gelirin sadece ... giderlerini karşılamakta kullanılacağı, söz konusu gelirin geçici olarak dahi vakfın mal varlığına intikal edemeyeceği düzenlenmiştir.

YÖK tarafından 17.07.2024 tarihinde vakıf üniversitelerine gönderilen, ''Eğitim Öğretim Ücreti Artış Oranları Hakkında Yükseköğretim Kurulu Kararında''; ''Anayasa'nın 130. maddesinin ikinci fıkrası ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun Ek 2. maddesi vakıf yükseköğretim kurumlarının kazanç amacına yönelik kurulamayacakları hükmünü amirdir. Bilindiği gibi idarenin ve eğitim politikamızın da temel ilkelerinden olan hukuki güvenlik, belirlilik ve öngörülebilirlik ilkeleri öğrenim ücretlerinin belirlenmesinde de esas olmalıdır. Bu durum öğrencilerimizin ve pek tabii ailelerinin eğitim ve bütçe planlamalarını sağlıklı bir şekilde yapabilmeleri açısından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 10.07.2024 tarihli toplantısında; vakıf yükseköğretim kurumlarının eğitim-öğretim ücretlerini belirlerken,

1) Ücretlerin dönemsel değil, yıllık ve tayin edilmiş bir miktar olarak tespit edilmesine,

2) Ücretlerin tercih ve/veya yatay geçiş dönemlerinden önce net bir miktar olarak ve her bir adayın kolayca ulaşabileceği şekilde ilan edilmesine,

3) İlk kayıt esnasında öğrenciye taahhüt edilmiş eğitim-öğretim ücreti artış oranlarının aşılmamasına ancak her halükarda yapılacak artışlarda en çok Tüketici Fiyat Endeksindeki (TÜFE) on iki aylık ortalama oranın esas alınmasına ve bu kapsamdaki güncellemelerin resmi internet sitelerinden duyurulmasına,

4) Kayıt döneminden sonra her ne ad altında olursa olsun açıkça ilan edilmemiş ilave/beklenmedik ücret ve ücret artışı talebinde bulunulmamasına,

5) İlan edilen eğitim-öğretim ücretlerinde TÜFE üzerinden resmi güncelleme oranları dışında herhangi bir ilave değişiklik yapılmamasına ve alacakları bu yöndeki kararları uygun zamanda ve elverişli araçlarla tüm öğrencilerle paylaşmalarına '' dikkat edilmesi istenilmiştir.

Bu aşamadan sonra, 19.12.2025 tarihli ve 33112 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7566 sayılı Kanunun 12. maddesi ile yukarıda yer verilen 2547 sayılı Kanunun Ek 9. maddesinin ikinci fıkrasına; ''Ancak hazırlık sınıfına ve/veya birinci sınıfa yerleştirme yılı dışındaki öğrenim ücretleri, cari yıl haziran ayı yıllık üretici fiyat endeksi artışı ile cari yıl haziran ayı yıllık tüketici fiyat endeksi artışı ortalaması da dikkate alınarak Yükseköğretim Kurulunun tespit edeceği esaslara göre belirlenir.'' hükmü eklenmiştir.

Anılan madde gerekçesi ise şöyledir; ''Vakıf yükseköğretim kurumlarında öğrencilerden alınacak ücretleri belirleme yetkisi mütevelli heyete aittir. Zamanla aday ve ara sınıf öğrencileri için ilan edilen ücretlerin kapsamı ve bağlayıcılığı konusunda sorunlara yol açan uygulamalar ortaya çıkmış ve öğrenci şikâyetleri artmıştır. Bilindiği gibi Anayasa (m. 130/2) gereği ..., kazanç amacına yönelik olmamak şartı ile ... kurabilir. Madde ile bu kapsamda fiyat güncellemesine ilişkin kuralların belirlenmesi amaçlanmaktadır.''

Söz konusu düzenleme, "kanunların geriye yürümezliği ilkesi" uyarınca yürürlüğe girdiği tarihten önceki olaylara uygulanamayacak ise de, kanun koyucunun; yukarıda yer verilen YÖK Yürütme Kurulu kararında da işaret edilen hususların giderilmesi amacıyla, öğrenim ücretlerinin; ekonomik etkenlerden üretici ve tüketici fiyat endeksleri esas alınmak suretiyle belirlenmesini amaçladığını gözden uzak tutmamak gerekir.

Yapılan bu açıklamalar ışığında, temyiz sebepleri de dikkate alınarak uyuşmazlık değerlendiğinde; Bölge Adliye Mahkemesinin, somut olayın özelliklerini gözeterek, adil bir sonuca ulaşmak için ekonomik etkenlerden tüketici fiyat endeksini esas almak suretiyle yaptığı uyarlamanın, üniversiteye yerleştirme yılı sonrasındaki dönemlere ilişkin öğrenim ücretlerinde tüketici aleyhine olan belirsizliği giderdiği, bu şekilde belirlenen ücretin hak ve nesafete uygun olduğu, davacı tarafça talep edilen oranın üzerinde artış oranının belirlendiği anlaşılmakla, taraf vekillerinin temyiz itirazlarının reddi ile kararın onanmasına karar verilmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanunun 370/1 maddesi uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

09.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.