Danıştay 4. Daire, tescilli kültür varlığına bitişik ruhsatsız yapıların yıkımında, Koruma Kurulunun kararının hukuki gerekliliğini temyizen değerlendiriyor.
Özet: İstanbulda, tescilli bir kültürel miras yapısına bitişik parseldeki ruhsatsız imalatların yıkımına ve yıkım masraflarının tahsiline yönelik belediye işlemlerinin iptali istenmiştir. İlk derece mahkemesi ve bölge idare mahkemesi, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu uyarınca, tescilli yapıya komşu parselde yapılacak yıkım gibi müdahalelerin Koruma Bölge Kurulunun izni ve kararı doğrultusunda gerçekleştirilmesi gerektiğini, aksi halde idari işlemlerin yetki ve usulde paralellik ilkesine aykırı olacağını belirterek davacının talebini kabul etmiştir. Davalı belediye ise, aykırılıkların tespit edildiğini ve işlemin hukuka uygun olduğunu ileri sürerek mahkeme kararlarının bozulmasını talep etmektedir.
T.C.
D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : █████████Karar No : █████████ TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye BaşkanlığıVEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVACI) : ...VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: İstanbul ili, Beşiktaş ilçesi, ... Mahallesi, ... Sokak,... ada, ... sayılı parselde yer alan yapıda, onaylı projesine aykırı imalatların tespit edilmesine yönelik ... tarih ve ... sayılı yapı tatil tutanağına dayanılarak, tespit edilen aykırılıkların 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13. maddesinin (d) fıkrası uyarınca yıkımına ilişkin ... tarih ve ...-... sayılı Encümen Kararı ile bu karar uyarınca aykırılıkların 15 gün içerisinde giderilmediği takdirde yıkım işleminin idarelerince yapılarak yıkım masraflarının %20 fazlasıyla davacıdan tahsil edileceğini bildiren ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 7., 8. 9. ve 57. maddeleri ile Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nun █████/2017 tarih ve 681 sayılı İlke Kararı'ndan bahisle, tescilli bir esere komşu parselde gerçekleştirilecek inşai faaliyetler gibi yıkıma ilişkin eylemlerin de Koruma Kuruluna iletilmesi ve Koruma Kurulunun kararı doğrultusunda yapının geleceğinin belirlenmesinin isabetli olacağı, koruma kurullarının ruhsat ve eki projesine aykırılığı yapı tatil tutanağına bağlanmış tescilli esere komşu parsele ilişkin vereceği kararların ilgili idareler açısından bağlayıcı nitelik taşıyacağına değinilerek, davaya konu yapının 2. grup korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilli olan ...'na ait yapının bitişiğinde olduğu, bu nedenle dava konusu taşınmaz hakkında Koruma Bölge Kurulundan izinsiz olarak yıkım işlemi tescilli bir eserin onaylı projesine aykırı şekilde gerçekleştirilen inşai faaliyetlerin tespit edilmesi durumunda bu tespite ilişkin bilgi ve belgelerin değerlendirilmek üzere Koruma Kuruluna iletilmesi ve Koruma Kurulunun kararı doğrultusunda yapının yıkımının gerçekleştirilmesinin yukarıda yer verilen mevzuata uygun olacağı yetki ve usulde paralellik ilkesi gereğince koruma kurullarının ruhsat ve eki projesine aykırılığı yapı tatil tutanağına bağlanmış tescilli esere komşu parsele ilişkin vereceği kararların davalı idare açısından bağlayıcı nitelik taşıdığı, bu durumda, tescilli yapıya bitişik konumda bulunan dava konusu yapının yıkılması durumunda tescilli yapının da bu yıkımdan etkilenmesinin kaçınılmaz olacağı, yukarıda yer verilen ilke kararı uyarınca yapının geleceği ile ilgili kararın da Koruma Kurulunca alınması gerektiği halde davalı idare tarafından yapıların ve imalatların 2863 sayılı Kanun hükümlerine aykırı olarak ruhsatsız olduğu kabul edilerek Koruma Kurulunun izni ve bilgisi olmadan tesis edilen dava konusu işlemlerin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Dava konusu işlemin dayanağı olan yapı tatil tutanağında imara aykırılıkların ayrıntılı şekilde ölçüleri verilerek tespit edildiği, dava konusu işlemin usul ve hukuka uygun tesis edildiği, aykırılıkların meri mevzuat ve plan gereği ruhsata bağlanmasının mümkün olmadığı hususları belirtilerek İdare Dava Dairesi Kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedirKARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.TETKİK HÂKİMİ : ...DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE :2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 9. maddesinde, "Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde koruma bölge kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarında inşaî ve fizikî müdahalede bulunulamaz, bunlar yeniden kullanıma açılamaz veya kullanımları değiştirilemez. Esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kısmen veya tamamen yıkma, yakma, kazı veya benzeri işler inşaî ve fizikî müdahale sayılır.", 10. maddesinde; "Her kimin mülkiyetinde veya idaresinde olursa olsun, taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almak, aldırmak ve bunların her türlü denetimini yapmak veya kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler ve valiliklere yaptırmak, Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir."; 16. maddesinde, "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile bunların korunma alanlarında ruhsatsız olarak inşaat yapmak yasaktır. Buralarda ruhsatsız olarak yapılacak inşaatlar ile, koruma amaçlı imar planlarında, plana; sit'lerde, sit şartlarına aykırı olarak inşa edilen yapılar hakkında imar mevzuatına göre işlem yapılır."; koruma kurullarının görevleri ile ilgili 57. maddesinde, "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarına ilişkin uygulamaya yönelik kararlar almak."; 61. maddesinde, "Kamu kurum ve kuruluşları ve belediyeler ile gerçek ve tüzel kişiler, koruma yüksek kurulu ve koruma bölge kurullarının kararlarına uymak zorundadır." hükümleri yer almaktadır. 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun "Yapının denetimi" başlıklı, 11. maddesinde; "Boğaziçi Alanındaki yapılar, kazı izni verildiği günden itibaren Boğaziçi İmar Müdürlüğünce inşaat ruhsatına ve eklerine ve bu Kanunla belirlenen esaslara göre denetlenir.Boğaziçi İmar Müdürlüğü, denetleme sırasında inşaat ruhsatı ve eklerine ve bu Kanunla belirlenen imar mevzuatına aykırılıkları bir tutanakla tespit eder. Tutanak tanziminde mal sahibi veya müteahhit veya fenni mesulün bulunması esastır. Bunların bulunmamaları halinde inşaatta çalışan herhangi bir kişinin bulunması da yeterlidir. Terkedilmiş bir inşaatta tutanak, Boğaziçi İmar Müdürlüğünce görevlendirilecek asgari üç görevli tarafından tanzim edilir.İnşaat ruhsatı ve eklerine ve imar mevzuatına aykırılığı tespit edilen yapılar için, tutanak tanzimi ile birlikte inşaat mühürlenir. Yapının mühürlendiğini belirten belge ve levhalar yapının muhtelif cephelerine asılır. Bu suretle durum mal sahibine veya müteahhide veya fenni mesule tebliğ edilmiş sayılır.Tanzim edilen tutanak ve yapının mühürlendiğini belirten belge, bir kroki ile birlikte derhal Boğaziçi İmar Müdürlüğüne gönderilir.Mal sahibi veya müteahhit inşaat ruhsatı ve eklerini denetlemeye hazır bir şekilde inşaat mahallinde bulundurmakla yükümlüdürler. ...", "Kullanılan yapının denetimi" başlıklı 12. maddesinde; "Kullanma izni verilen yapıların, Boğaziçi İmar Müdürlüğünce tespit edilecek önceliklere göre ve bir program dahilinde, projelerine ve imar mevzuatına uygunluğu denetlenir. Denetleme sırasında tespit edilen aykırılıklar bu Kanunun 11 inci maddesinde belirtilen esaslara göre tespit edilir ve derhal Boğaziçi İmar Müdürlüğüne bildirilir. Tutanak tanziminde mal sahibi veya yönetici veya kiracının bulunması esastır. Terkedilmiş yapılarda tutanak Boğaziçi İmar Müdürlüğünce görevlendirilecek asgari üç görevli tarafından tanzim edilir. Yapıda imar mevzuatına aykırı olarak yapılan değişiklikler ve eklentiler, bu Kanunun 13 üncü maddesinde belirtilen esaslara göre Boğaziçi İmar Müdürlüğünce yıkılır veya yıktırılır. Kullanılan yapıların denetim esasları ve denetim elemanlarının görev ve yetkileri ve ilgili diğer hususlar İmar ve İskan Bakanlığınca hazırlanacak yönetmelikte belirtilir."; "Yıkım işleri" başlıklı 13. maddesinde; "Aşağıda belirtilen yapılar Boğaziçi İmar İdare Heyetinin kararı ve Boğaziçi İmar Müdürünün yazılı emri ile yıkılır veya yıktırılır.a) İnşaat ruhsatı olmayan yapılar,b) Yapının, inşaat ruhsatı ve eklerine ve imar mevzuatına aykırı yapılmış bölümleri,c) Boğaziçi İmar Müdürlüğünce mühürlenerek yapımı durdurulmuş yapıların mühürlendikten sonra yapılan ilaveleri,d) Yapılarda kullanma izni verildikten sonra imar mevzuatına aykırı olarak yapılan değişiklikler ve eklentileri. Bu Kanun hükümlerine göre yıkılması gereken yapılar tespit edildiğinde Boğaziçi İmar Müdürlüğünce derhal valiliğe bildirilir. Vali, Boğaziçi İmar İdare Heyetini en geç yedi gün içinde toplayarak konunun karara bağlanmasını sağlar ve kararı Boğaziçi İmar Müdürlüğüne gönderir. Yıkım emri 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine bağlı kalınmaksızın güvenlik kuvvetleri veya belediye zabıta kuvvetleri tarafından mal sahibine veya müteahhide tebliğ edilir. Bu tebligat onbeş gün içinde tamamlanır. Tebligatın bu şekilde yapılması mümkün olmadığı takdirde, yıkım emri yapı mahallinde görülebilecek bir yere onbeş gün müddetle asılır ve bu işlem bir tutanakla belirlenir. Bu suretle durum mal sahibi veya müteahhide tebliğ edilmiş sayılır. Tebligatın tamamlanmasından itibaren onbeş gün içinde yapı, mal sahibi veya müteahhit tarafından yıkılmadığında, yıkım işlemi Boğaziçi İmar Müdürlüğünce yerine getirilir ve yıkım masrafları %20 fazlası ile mal sahibi veya müteahitten tahsil edilir." hükümleri yer almaktadır. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; kamu kurum ve kuruluşları ve belediyeler ile gerçek ve tüzel kişilerin koruma bölge kurulu kararlarına uymak zorunda olduklarının kurala bağlandığı; bu nedenle, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile bunların korunma alanlarında izinsiz ve ruhsatsız olarak yapılmış bir yapı hakkında ilgili koruma kurulunca yıkım kararı alınarak gereği için ilgili belediyesine bildirilmesi durumunda, koruma kurulu kararının gereğini yerine getirerek yapıyı yıkmak zorunda olan belediyenin bu konuda bağlı yetkisinin bulunduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte; korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile bunların korunma alanlarında ruhsatsız olarak inşaat yapmak yasak olduğundan, buralarda ruhsatsız olarak yapılacak inşaatlar ile; koruma amaçlı imar planlarında, plana; sitlerde, sit şartlarına aykırı olarak inşa edilen yapılar hakkında, imar mevzuatına göre işlem yapılacağına yönelik açık yasal düzenleme uyarınca, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile bunların korunma alanlarında inşa edilen ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu uyarınca "boğaziçi alanı"nda kalan ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar hakkında; ilgili koruma bölge kurulu tarafından yıkıma yönelik tesis edilmiş herhangi bir işlemin bulunmaması durumunda; 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 11. ve 12. maddeleri uyarınca yetkili belediye görevlileri tarafından doğrudan yapı tatil tutanağı düzenlenmesine ve buna dayalı olarak aynı Kanun'un 13. maddesi uyarınca yetkili belediye encümeni tarafından doğrudan yapının projesine uygun hale getirilmesine ve/veya yıkımına yönelik karar alınmasına hukuken bir engel bulunmadığı sonucuna varılmaktadır. Dosyanın incelenmesinden; davalı idare elemanları tarafından "İstanbul ili, Beşiktaş ilçesi, ... Mahallesi, ... Sokak,... ada, ... sayılı parselde yer alan taşınmaz" üzerinde yer alan ... tarihli ... sayılı yapı kullanma izin belgesi ve ... tarih ve ... sayılı tadilat ruhsatına sahip yapıda yapılan denetimde, "BK+ZK+1NK+ÇK'dan oluşan yapıda binanın çatı katında yaklaşık 4,50m*7,00m ebatlarında yeni üstü kapalı ilave alan yapıldığının tespiti edildiği, ruhsat eki onaylı projede Adalı Fettah Sokağı'na bakan bina cephesinde doluluk boşluk oranlarının değiştiğinin tespit edildiği"ne dair 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca ... tarih ve ... sayılı 1 Numaralı yapı tatil tutanağı düzenlenmesi, akabinde de davalı idare tarafından anılan yapı tatil tutanağı ile tespit edilen aykırılıkların yıkımına ilişkin ... tarih ve ...-... sayılı encümen kararının alınması ile yıkımın 15 gün içinde gerçekleştirilmediği takdirde idarelerince gerçekleştirilerek yıkım masraflarının %20 fazlasıyla davacıdan tahsil edileceğinin bildirimine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin tesis edilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.İdare Mahkemesince, davaya konu yapının 2. grup korunması gereken kültür varlığı tescilli esere bitişik yapı niteliğinde olduğu ve bu tür yapılarda kültür ve tabiat varlıklarını koruma kurulu kararı olmadan işlem tesis edilemeyeceği gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiş ve İdare Dava Dairesince de bu karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolunda karar verilmişse de, yukarıda da belirtildiği üzere, ruhsatsız olduğu veya ruhsata aykırı imalatlar içerdiği 2960 sayılı Boğaziçi Kanununa uygun olarak tespit edilmiş yapılar hakkında, ilgili koruma bölge kurulu tarafından alınmış herhangi bir yıkım kararının olmaması durumunda, ilgili belediyesince işlem tesis edilebileceği sonucuna ulaşıldığından, dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, dayanak işlem olan ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununun 11. maddesine uygun olarak yapıya asılmakla tebliğ edilen, ruhsata aykırılıkların neler olduğunun ayrıntılı olarak tespit edildiği, aykırılıkların nerelerde olduğunun ve ölçümlerinin detaylı şekilde krokiledirildiği ve fotoğraflarla da desteklendiği ... tarihli ... sıra numaralı yapı tatil tutanağının bu haliyle yıkım işlemi yönünden yeterli tespit içerdiği ve yıkıma yönelik encümen kararı yönünden dayanak teşkil edebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Bu durumda, yıkım işleminin yapıya ilişkin ve yapıyı esas alan nitelikte olduğu dikkate alındığında, usulüne uygun olarak düzenlenen yapı tatil tutanağına dayalı olarak tesis edilen yıkıma dair encümen kararı ile bu karar uyarınca aykırılıkların 15 gün içerisinde giderilmediği takdirde yıkım işleminin idarelerince yapılarak yıkım masraflarının %20 fazlasıyla davacıdan tahsil edileceğini bildiren dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık, işlemlerin iptali yolunda verilen Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu İdare Dava Dairesi kararında ise, hukuki isabet görülmemiştir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;1. Temyiz isteminin kabulüne,2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.