Danıştay 9. Daire, beklenmeyen fiyat artışları ile erken tasfiye edilen kentsel dönüşüm ihale sözleşmesinde hükmünden yararlanılmayan damga vergilerinin iadesi kararı.
Özet: Beklenmedik fiyat artışları yüzünden yasal olarak erken tasfiye edilen bir inşaat ihalesi için ödenen ihale karar pulu ve sözleşme damga vergisinin kullanılmayan kısmının iadesi talebinin idarece reddedilmesi üzerine açılan davada, Bölge İdare Mahkemesi, yüklenicinin kusuru bulunmadığı anlaşılan yasal fesih hakkının kullanılması ve Anayasa Mahkemesinin sözleşme damga vergisi iadesine ilişkin iptal kararı doğrultusunda, söz konusu vergilerin iadesi gerektiğine hükmederek idarenin ret işlemini hukuka aykırı bulmuştur.
T.C.
D A N I Ş T A Y DOKUZUNCU DAİRE Esas No : █████████Karar No : █████████TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ...Başkanlığı-...VEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVACI) : ... İnşaat Ticaret Ltd. Şti.VEKİLİ : Av....İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin... tarih ve E:... K:... sayılı kararının, aleyhe olan kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ:Dava konusu istem: Davacı şirkete T.C Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından ihale edilen "Rize İli, Merkez İlçesi, Hayrat Mahallesi, 283 Adet Konut, 14 Adet Dükkan İnşaatı ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi" işi nedeniyle ödenen ihale karar pulu ve sözleşme damga vergisinin, ihalenin 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun Geçici 4. maddesi uyarınca süresinden önce tasfiye edilmesi nedeniyle hükmünden yararlanılmayan kısmına isabet eden toplam 710.071,77-TL'nin iadesi talebiyle yapılan düzeltme-şikayet başvurusunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali ile ödenen tutarın faiziyle iadesi istemine ilişkindir.Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Danıştay Dokuzuncu Dairesince verilen bozma kararına uyarak dosyanın yeniden incelenmesi suretiyle; dava konusu düzeltme şikayet başvurusunun reddine dair işlemin, ihale kararı damga vergisine ilişkin kısmı bakımından; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na █████/2019 tarih ve ███████ madde ile eklenen "Sözleşmelerin tasfiyesi veya devri" başlıklı Geçici Madde 4 ile █████/2018 tarihinden önce 4734 sayılı Kanuna göre ihalesi yapılan (3 üncü maddesindeki istisnalar dâhil) ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla devam eden sözleşmelerin, imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi nedeniyle, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki 60 gün içinde yüklenicinin idareye yazılı olarak başvurması kaydıyla, Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınarak idarenin onayına bağlı olarak feshedilip tasfiye edilebileceği veya devredilebileceği düzenlenmiş olup olayda davacı, imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi nedeniyle, kanun ile getirilen bu haktan faydalanmak üzere başvurmuş ve Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınarak idarenin onayı ile sözleşme feshedilerek tasfiye edilmiştir. İhalenin yapılması ve sözleşmenin imzalanması ile vergiyi doğuran olay ortaya çıkmışsa da işin tasfiye edilmesinde davacı şirkete yüklenebilecek bir kusurun bulunmadığı, öngörülemeyen durumların ortaya çıkması nedeniyle ihalenin feshini talep etmek durumunda kaldığı, davacının kanunun tanıdığı bir haktan yararlanması sonucu ihalenin iptal edilmesi nedeniyle ihale kararının hükmünden yararlanılmayan kısmının uygulanma imkanı kalmadığı, dayanaksız hale geldiği sonucuna ulaşıldığından Yasa'nın tanıdığı imkandan yararlanarak ve yasa ve yasa altı düzenlemelerle getirilen yükümlülükleri yerine getirip gerekli prosedürleri tamamlayıp Maliye Bakanlığı iznini de alarak yaptığı başvuru sonucunda idarece ihaleye konu işin tasfiyesi nedeniyle söz konusu işe ilişkin ihale damga vergisinin hükmünden yararlanılmayan kısmının iadesi gerektiği, dava konusu düzeltme şikayet başvurusunun reddine dair işlemin, sözleşme damga vergisine ilişkin kısmı bakımından; dava konusu işlemin dayanağını oluşturan ihalenin iptal edilmesi halinde sözleşmenin düzenlenmiş olması durumunda sözleşmeye ilişkin damga vergisi ret ve iade edilmeyeceğine ilişkin kuralın Anayasa Mahkemesinin anılan kararıyla iptal edildiği ve bu kararın da Resmi Gazete'de yayımlandığı, Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal edilen yasal düzenlemelerden önce benzer konularda çıkan damga vergisi ihtilaflarında verilen ve müstekar hale gelen içtihatlar da gözetilerek ve ihalesi iptal edilen ya da tasfiyesi ile işi sonlandırılan işe ilişkin olarak düzenlenen sözleşmelerden doğan damga vergisinin hükmünden yararlanılmayan kısmının iade edilmesine yasal bir engel bulunmadığından dava konusu işlemin bu kısmında da hukuka uyarlık görülmediği, öte yandan; Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nca ihale edilen .../... ihale kayıt numaralı "Rize İli Merkez İlçesi Hayrat Mahallesi 283 Adet Konut, 14 Adet Dükkan İnşaatları İle Altyapı ve Çevre Düzenleme İşi" uhdesinde kalan davacı şirket tarafından, sözleşme bedeli üzerinden ihtirazi kayıtla beyan edilen toplam 755.890,76-TL tutarındaki ihale kararı ve sözleşme damga vergisinin iadesine ilişkin olarak açılan davada; Rize İli Merkez Hayrat Mahallesinin kentsel dönüşüm ve gelişim alanı olarak imar planında düzenlendiği, davacı tarafından üstlenilen yapım işinin 5393 sayılı Belediye Kanununun 73. maddesi kapsamında bulunan kentsel dönüşüm ve gelişim alanı içerisinde olduğu hususunda ihtilaf bulunmadığı, yapılan işin kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanında yer alması ve 5393 sayılı Kanun'un 73. maddesinde öngörülen koşulların gerçekleşmesi nedeniyle, 755.890,76-TL tutarındaki damga vergisine ilişkin dava konusu tahakkuk işleminin 3/4'üne isabet eden kısmında hukuka uyarlık, dörtte birine isabet eden kısmında ise hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne kısmen reddine; dava konusu 755.890,76-₺ tutarındaki ihale karar pulu ve sözleşme damga vergisi tahakkukunun 3/4'üne tekabül eden kısmının iptaline ve davacıya iadesine ilişkin ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Danıştay 9. Dairesi'nin █████/2024 tarih ve E:████████, K:████████ sayılı kararı ile onanarak kesinleştiğinden; işbu davada dava konusu işlemin 3/4'üne tekabül eden kısım bakımından iptal yönündeki kesin hüküm nedeniyle davanın kısmen bu gerekçeyle reddine, dava konusu işlemin 1/4'üne tekabül eden kısım bakımından ise davanın kabulüne karar verilmesi gerektiği, hukuka aykırı olarak davacıdan tahsil edilen 710.071,77-TL verginin 1/4'ünün tahsil tarihinden düzeltme fişinin tebliğ tarihine kadar geçen süre için, 6183 sayılı Kanuna göre belirlenen tecil faizi oranında işleyecek faiziyle birlikte davacı şirkete iadesine hükmedilmesi gerektiği, dava konusu işlemin 3/4'üne tekabül eden kısmı bakımından ise kesin hüküm nedeniyle davanın reddine karar verildiğinden anılan kısma yönelik faiz isteminin de reddi gerektiği gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun dava konusu işlemin (710.071,77-TL'nin) 3/4'üne tekabül eden kısmı bakımından yukarıda belirtilen gerekçeyle reddine, davacının istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile Vergi Mahkemesi kararının 710.071,77-TL'nin 1/4'üne tekabül eden kısmının kaldırılarak işin esasına geçilerek dava konusu işlemin (710.071,77-TL'nin) 1/4'ü bakımından davanın kabulüne ve 710.071,77-TL'nin 1/4'ünün tahsil tarihinden düzeltme fişinin tebliğ tarihine kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanun'a göre belirlenecek tecil faiziyle davacı şirkete iadesine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Damga vergisinde vergiyi doğuran olayın kağıdın düzenlendiği an gerçekleştiği, vergi hatasının bulunmadığı, davacı iddialarının hukuki yorum gerektirdiği, hukuki yorum yapılan konularda düzeltme şikayet yoluyla hukuki ve yorum tekniklerine dayalı iddialarda bulunulamayacağı iddialarıyla kararın aleyhe olan kısmının bozulması istenilmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Yasal dayanaktan yoksun olan temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Bölge idare mahkemesi kararının 34.364,242-TL'lik kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE:MADDİ OLAY: Davacı şirkete T.C Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından ihale edilen "Rize İli, Merkez İlçesi, Hayrat Mahallesi, 283 Adet Konut, 14 Adet Dükkan İnşaatı ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi" işi nedeniyle ödenen ihale karar pulu ve sözleşme damga vergisinin, ihalenin tasfiye edilmesi nedeniyle hükmünden yararlanılmayan kısmına isabet eden toplam 710.071,77-TL'nin iadesi talebiyle yapılan düzeltme-şikayet başvurusunun reddine ilişkin... tarih ve ... sayılı işlemin iptali ile ödenen tutarın faiziyle iadesi istenilmektedir.İLGİLİ MEVZUAT VE HUKUKİ DEĞERLENDİRMEDosyanın incelenmesinden, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nca █████/2018 tarihinde ihalesi gerçekleştirilen "Rize İli, Merkez İlçesi, Hayrat Mahallesi, 283 Adet Konut, 14 Adet Dükkan İnşaatı ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi" işinin davacı uhdesinde kaldığı, davacı şirket ile idare arasında █████/2018 tarihinde sözleşme imzalandığı, 49.828.000,00-TL tutarındaki işe ilişkin sözleşme bedeli üzerinden tahakkuk eden toplam 755.890,76-TL tutarındaki ihale kararı ve sözleşmeye ait damga vergisinin ödendiği, imzalanan sözleşmenin 4735 sayılı Kanun'un geçici 4'üncü maddesi kapsamına alınarak tasfiyenin gerçekleştirilmesi üzerine sözleşmenin sona ermesi nedeniyle ihalenin gerçekleşen kısmına isabet eden toplam 45.818,99-TL tutarındaki ihale kararı bedeli ve damga vergisinin mahsubu talebiyle bakiye kalan damga vergisinin iadesi istemiyle yapılan düzeltme ve şikayet başvurusunun davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı işlemi ile reddedildiği, aynı zamanda davacı şirket tarafından dava konusu ihaleye ilişkin olarak sözleşme bedeli üzerinden ihtirazi kayıtla beyan edilen toplam 755.890,76-TL tutarındaki ihale kararı ve sözleşme damga vergisinin iadesine ilişkin olarak açılan davada; Rize İli Merkez Hayrat Mahallesinin kentsel dönüşüm ve gelişim alanı olarak imar planında düzenlendiği, davacı tarafından üstlenilen yapım işinin 5393 sayılı Belediye Kanununun 73. maddesi kapsamında bulunan kentsel dönüşüm ve gelişim alanı içerisinde olduğu hususunda ihtilaf bulunmadığı, yapılan işin kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanında yer alması ve 5393 sayılı Kanun'un 73. maddesinde öngörülen koşulların gerçekleşmesi nedeniyle, 755.890,76-TL tutarındaki damga vergisine ilişkin dava konusu tahakkuk işleminin 3/4'üne isabet eden kısmında hukuka uyarlık, dörtte birine isabet eden kısmında ise hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne dava konusu 755.890,76-₺ tutarındaki ihale karar pulu ve sözleşme damga vergisi tahakkukunun 3/4'üne tekabül eden kısmının iptaline ve davacıya iadesine ilişkin ... Bölge İdare Mahkemesi.... Vergi Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Danıştay Dokuzuncu Dairesi'nin █████/2024 tarih ve E:████████, K:████████ sayılı kararı ile onanarak kesinleştiği, bu dava konusunun ise ihalenin 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun Geçici 4. maddesi uyarınca süresinden önce tasfiye edilmesi nedeniyle ihale karar pulu ve sözleşme damga vergisinin hükmünden yararlanılmayan kısmına isabet eden toplam 710.071,77-TL'nin iadesi talebiyle yapılan düzeltme-şikayet başvurusunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali ile ödenen tutarın faiziyle iadesi istemine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Bölge İdare Mahkemesince dava konusu işlemin (710.071,77-TL'nin) 3/4'üne tekabül eden kısım bakımından iptal yönündeki kesin hüküm nedeniyle bu kısım bakımından gerekçeli reddi ile 5393 sayılı Kanun'un 73. maddesinde öngörülen koşulların gerçekleşmesi nedeniyle, dava konusu işlemin 3/4'üne isabet eden kısmının davacıya mahkeme kararı ile iadesine hükmedildiğinden davanın bu kısım bakımından reddedildiği, davacının istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile Vergi Mahkemesi kararının 710.071,77-TL'nin 1/4'üne tekabül eden kısmının kaldırılarak işin esasına geçilerek bu kısım bakımından davanın kabulüne ve 710.071,77-TL'nin 1/4'ünün tahsil tarihinden düzeltme fişinin tebliğ tarihine kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanun'a göre belirlenecek tecil faiziyle davacı şirkete iadesine karar verildiği, 710.071,77-TL'nin 1/4'üne tekabül eden miktarın 177.517,942-TL olduğu, 5393 sayılı Kanun kapsamında istisna olduğu gerekçesiyle kesinleşen mahkeme kararı ile iadesine hükmedilen 755.890,76-TL damga vergisinin 3/4'üne denk gelen tutarın 566.918,070-TL olduğu ve iş bu davada dava konusu miktarın ise ihalenin tasfiye edilmesi nedeniyle hakediş ödemelerine denk gelen ve ihalenin hükmünden yararlanılan 45.818.99-TL'lik kısmı düşüldükten sonra kalan 710.071,77-TL'nin iadesine ilişkin olduğu, mahkeme kararı ile iadesine hükmedilen 755.890,76-TL'nin 3/4'üne tekabül eden 566.918,070-TL ile bu dosyada Bölge İdare Mahkemesince iadesine hükmedilen 710.071,77-TL'nin 1/4'üne tekabül eden 177.517,94-TL'nin toplamı 744.436,01-TL olup 34.364,242-TL'nin(744.436,01-TL-710.071,77-TL) fazladan iadesine karar verildiğinden bu kısım bakımından davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesinde hukuka uyarlık bulunmayıp kararın bu kısmının bozulması gerekmektedir.KARAR SONUCU:Açıklanan nedenlerle;1.Davalının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,2.... Bölge İdare Mahkemesi .... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:...sayılı kararının...-TL'lik kısmının BOZULMASINA, kalan kısmının ONANMASINA,3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi .... Vergi Dava Dairesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.