maden ruhsatı devir sözleşmesi kaynaklı ödenmeyen bedel ve cezai şart alacağına ilişkin, sözleşme ihlali ve tarafların husumet ehliyeti tartışmalarını içeren temyiz incelemesi.

Maden ruhsatı devir sözleşmesi kaynaklı ödenmeyen bedel ve cezai şart alacağına ilişkin, sözleşme ihlali ve tarafların husumet ehliyeti tartışmalarını içeren temyiz incelemesi.

Özet: Davacılar vekili tarafından, maden arama ve işletme ruhsatlarının devri karşılığında kararlaştırılan ancak ödenmeyen ... bedeli ile sözleşme ihlali sebebiyle cezai şartın tahsili talebiyle açılan davada, davalılar mevcut sözleşmelerin önceki anlaşmaları geçersiz kıldığını, bazı tarafların husumet ehliyeti olmadığını ve bürokratik engeller nedeniyle maden işletilemediği için ödeme yapmanın imkansızlaştığını savunurken; ilk derece mahkemesi bazı taraflar yönünden husumet eksikliği tespit ederek sözleşmelerin birbirini ilga etmeyip devamı niteliğinde olduğunu belirlemiştir.

3. Hukuk Dairesi █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi

SAYISI : █████████ E., ████████ K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 6. Sulh Hukuk Mahkemesi

SAYISI : ███████ E., ████████ K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekili tarafından duruşma istemli temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 03.03.2026 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.

Belli edilen günde gelen davacılar vekili Avukat ... ile davalılar vekili Avukat ...’ın sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra, işin incelenerek karara bağlanması için uygun görülen saat 14.00'te Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili; davalılar ile müvekkilleri arasında maden arama ruhsatlarının devredilmesi ve ... bedeli ödenmesi hususunda 06.02.2007 tarihli sözleşmenin imzalandığını, akabinde 20.04.2007 tarihinde ... erişim numaralı arama ruhsatı ile ... erişim numaralı maden işletme ruhsatının davalılara devredilmesi ve davalıların 01.01.2012 tarihinden itibaren başlamak kaydıyla ... bedeli ödemesini ve ... bedeli ödemesinin 01.01.2033 tarihine kadar devam etmesi hususlarını içeren sözleşme ve tadil sözleşmesinin düzenlendiğini, sözleşmelerin birbirlerini tamamlayarak davacıların ve davalıların taraf olma iradelerin ortaya koyduğunu, ilk sözleşmenin müvekkilleri ile davalılardan ... San. ve Tic. Ltd Şti (...) arasında 06.02.2007 tarihinde düzenlendiğini, 20.04.2007 tarihli sözleşmede davalı ...’in de imzası bulunduğunu, müvekkillerinin ruhsatların devrini ...’ye yaparak sözleşmeden doğan yükümlülüklerini ve edimlerini yerine getirdiklerini, davalıların ruhsatların devir bedelini ödediklerini ancak 01.01.2012 tarihinden itibaren ödenmesi gereken ... bedelini ödemediklerini, davalıların sözleşmenin ihlali sebebiyle belirlenen cezai şart bedelinden de sorumlu olduklarını ileri sürerek; şimdilik 1.865.000,00 TL ... bedelinin ve sözleşmenin ihlalinden kaynaklanan 435.000,00 TL tutarında cezai şart bedelinin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar vekili; taraflar arasında 06.02.2007 tarihinde maden ruhsatlarının devri hususunda sözleşme düzenlendiğini ancak sonra bu sözleşmenin tadil edildiğini, daha sonra tarafların aralarında anlaşarak iki sözleşmeyi de mülga ettiğini ve 20.04.2007 tarihinde yeni bir sözleşme düzenlendiklerini, müvekkillerden ...'nin ruhsatları devraldığını ve devir işlemi için ödenmesi gereken toplam 4.900.000 USD bedelini ödediğini, müvekkili ... ilgili madeni işletebilmek gerekli girişimlerde bulunmuş ise de günümüze kadar hukuksal ve bürokratik prosedür nedeniyle üretim yapılamadığını, 2007 yılında devralmış olduğu madeni işletememiş olduğundan dava konusu edimini yerine getirmesinin teknik olarak ve hukuken imkansız hale geldiğini, taraflar arasında yürürlükte olan son sözleşmenin 20.04.2007 tarihli sözleşme olduğunu ve bu sözleşmenin taraflarının ... ve Petrol Ürünleri Madencilik Pazarlama Nakliye San. ve Tic. Ltd. Şti. (...) ile ... olduğunu, davacılardan ...’in bir sıfatının olmadığını, müvekkili...’in da devralan olmadığı ve sözleşme gereği üzerine düşen bir edim de olmadığını savunarak, müvekkili... ve davacı ...’in 20.04.2007 tarihli sözleşmenin tarafı ve devreden/devralan olmaması sebebiyle davalı ... ve davacı ... yönünden husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine, kendisinden kaynaklı olmayan hukuksal, teknik ve bürokratik nedenlerle müvekkilinin edimini yerine getirememiş olması nedeniyle, alınması gerekli izinler alındıktan ve üretime geçildikten sonra ... ödeneceği şeklinde sözleşmenin uyarlanmasına, bu talep kabul edilmediği takdirde kendisinden kaynaklı olmayan nedenlerle müvekkilinin edimini yerine getirememiş olması nedeniyle geçici hukuki imkansızlık oluştuğu ve 20.04.2007 tarihli sözleşmede cezai şart miktarı belirlenmediğinden davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; taraflar arasında 06.02.2007 tarihli "sözleşmedir” başlıklı, 20.04.2007 tarihli "sözleşmedir”başlıklı, yine 20.04.2007 tarihli "tadil sözleşmesi” başlıklı 3 ayrı sözleşme imzalandığı, bu sözleşmelerin tümünde davacı ... ve davalı ... tarafken, davacılardan ...’in 06.02.2007 tarihli ilk sözleşmede ve 20.04.2007 tarihli tadil sözleşmesinde, davalılardan...’in sadece 20.04.2007 tarihli sözleşmede imzasının bulunduğu, bu sebeplerle ana sözleşmede imzası bulunmayan davacı ... ile davalı ...’in husumet ehliyeti bulunmadığı, davacı ... ve davalı ... arasında imzalanan ... sözleşmesi yönünden, ek olarak yapılan sözleşmelerin ana sözleşmeyi ilga etmediği, devamı ve tadil niteliğinde olduğunu, maden üretimi yapabilmek için işletme ruhsatı almanın yeterli olmadığı, 3213 sayılı Maden Kanunu'na göre; çevresel etki değerlendirmesi kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile ... kayıtlarına işlenmiş olan diğer alanlar ile ilgili diğer izinlerin alınması zorunluğu bulunduğu, maden sahasının ... yöntemiyle işlettirilebilmesi için gerekli maden işletme izninin davalı ... tarafından idari merci kararları, mevzuat değişikleri sebebiyle alınamadığı, bu işletme izninin alınmamasında davalı tarafın bir kusuru bulunmadığı, sözleşmenin "Devralan, bu sahalardan █████/2012 yılından başlayarak çıkaracağı ilk 35.000.000 TON linyit'ten devredene her yıl çıkarılan miktar karşılığı ton başına 1 USD rödovans ödeyecek olup miktar toplamda 35.000.000 TON' u geçemez ve her yıl en az 1.500.000 ton çıkarılacak olup süre █████/2033 de bitecektir." şeklindeki hükmünün lafzının doğrudan çıkarılacak madene atıf yapması sebebiyle, sözleşmenin ifa edilebilmesi için maden çıkarılması gerektiği, bu sebeplerle davalının geçici ifa imkansızlığı içerisinde bulunduğu, davalının geçici ifa imkansızlığında bir kusurunun bulunmadığı, davacının davalıdan kaynaklanmayan geçici ifa imkansızlığı süresi içinde ... bedeli, gecikme tazminatı ve cezai şart bedeli talep edemeyeceği gerekçesiyle; davacılardan ... yönünden davanın aktif husumet yokluğu sebebiyle reddine, davalılardan... yönünden davanın pasif husumet yokluğu sebebiyle reddine, davalı şirket yönünden davanın reddine karar verilmiş; karara karşı davacılar vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayılı belirtilen kararıyla; ana sözleşmede imzası bulunmayan davacı ... ile davalı ...'in husumet ehliyeti bulunmadığından husumet yokluğu nedeniyle ret kararı verilmesinin yerinde olduğu, taraflarca sözleşmenin düzenlendiği tarihte madenden kömür çıkarılması için gerekli işletme izninin mevcut olmadığı, söz konusu izinlerin alınabilmesi için 5 yıllık süre öngörülerek ... bedelinin beş yılın sonundan itibaren ödeneceğinin kararlaştırıldığı, davalı tarafından maden işletme izninin; idari merci kararları, mevzuat değişikleri sebebiyle alınamadığı, işletme izninin alınmamasında davalı tarafın bir kusurunun bulunmadığı, davacının davalıdan kaynaklanmayan geçici ifa imkansızlığı süresi içinde ... bedeli, gecikme tazminatı ve cezai şart bedeli talep edemeyeceği, davanın davalı şirket yönünden reddi kararının yerinde olduğu gerekçesiyle, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davacılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacılar vekili; taraflar arasında düzenlenen sözleşmelerin birbirini tamamlar nitelikte olduğunu, tek bir sözleşmenin geçerli sayılmasının husumet açısından hatalı değerlendirme yapılmasına neden olduğunu, ... sözleşmesi kapsamında ödemenin başlayacağı 01.01.2012 tarihinden önce ruhsat alanlarında kömür madeni faaliyetine başlamak için yasal işlemlerin tamamlandığını, hukuki bir imkansızlığın söz konusu olmadığını, davalıların tamamen termik santral kurma istekleri nedeniyle kömür çıkartma hususunu kusurlu bir şekilde ötelediğini, bir diğer deyişle davalıların bilinçli olarak kömür çıkartmaması ve ... sözleşmesi kapsamındaki edimlerini ifa etmemesinin söz konusu olduğunu, davalıların sunduğu ve dosyaya kazandırılan tüm izin taleplerinin termik santral iznine ilişkin olduğunu, davalıların linyit üretimini birlikte başlatmak istedikleri termik santrali kurmak için gerekli faaliyetlerde bulunmadıklarını, sahada linyit çıkartmak için termik santral kurulumunun şart olmadığını, linyitin çıkartılmasının termik santral kurulum şartına bağlanmaksızın asgari üretim taahhüdü verildiğini, taraflar arasında mutabık kalınarak davalılara izin ve onay işlemlerini tamamlayabilmeleri için sözleşmenin imzalanmasından itibaren beş yıl gibi uzun bir süre verildiğini, tacir olan davalının işin yapılması için gerekli olan izin ve onayların neler olduğunu, söz konusu izin ve onayların nereden, nasıl, ne kadar sürede alınabileceğini bilmesinin beklendiğini, borçlunun tacir sıfatı dikkate alınarak ifaya engel olan geçici imkansızlık olgusunu öngörmemiş olmasının onu sorumluktan kurtarmayacağını ileri sürerek; kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, ... alacağı ve cezai şart istemine ilişkindir.

1.Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillere göre; davacılar vekilinin sair temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2.Taraflar arasında düzenlenen 06.02.2007 tarihli sözleşmenin taraflar başlıklı (1.) maddesinde davacılar ... ve ... devredenler, ... devralan olarak ifade edilmiştir. 20.04.2007 tarihli, 06.02.2007 tarihli sözleşmenin tadili için imzalanan sözleşmede de, aynı tarafların imzası bulunmaktadır. 20.04.2007 tarihli sözleşmenin taraflar başlıklı (1.) maddesinde devreden sıfatıyla..., devralan sıfatıyla ... gösterilmiş, sözleşme davacılardan ..., davalılar ... ile ... tarafından imzalanmıştır. 20.04.2007 tarihli sözleşmede, ilk sözleşmeden farklı olarak davacı ...’in ismine yer verilmemiş olup, hangi sıfatla sözleşmeyi imzaladığına ilişkin bir ifade bulunmaksızın davalı ...’in de imzası yer almaktadır. 20.04.2007 tarihli sözleşmenin konusu ve maden ruhsatları, 06.02.2007 tarihli ilk sözleşme ile aynı olup, bu sözleşme ile ilk sözleşmenin bazı hükümleri değiştirilmiş ise de, sözleşmenin feshine ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır. Davacı ..., 06.02.2007 tarihli sözleşmeye devreden sıfatıyla taraf olup, bu sözleşme feshedilmediğine göre, açılan davada aktif husumet ehliyeti bulunmaktadır. Bu nedenle davacı ... yönünden, davanın aktif husumetten reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.

3. Taraflar arasında düzenlenen sözleşmelerde, sözleşmelere konu maden ruhsatlarının davalı şirkete devri, davalının ise devir bedeli ile ... bedeli ödemesi kararlaştırılmıştır. Sözleşmeye uygun olarak maden ruhsatlarının davalı şirkete devredildiği ve devir bedelinin ödendiği uyuşmazlık konusu değildir. Mahkemece alınan bilirkişi raporunda, madencilik faaliyetine kiracıdan kaynaklanmayan sebeplerle başlanamadığı belirtilmiş, davacılar vekili rapora itirazında, ... raporu için süre uzatımının davalının termik santral projesi nedeniyle söz konusu olduğunu, 01.01.2012 tarihinden önce ruhsat alanlarında kömür madeni faaliyetine başlamak için yasal işlemlerin tamamlandığını, termik santral kurulumundaki süreç ve işlemler nedeniyle kömür üretimine başlanmadığını ileri sürmüş, itiraz üzerine alınan diğer bilirkişi raporunda da davalının işletmeye geçebilmek için her türlü girişimde bulunduğu ve bu konuda büyük çaba sarf ettiği halde, prosedürel sıkıntılar nedeniyle işletme ruhsatı alınamadığından işletmeye başlanılamadığını beyan edilmiş, ancak davacıların itirazları yönünden bir değerlendirme yapılmamıştır. Yine alınan son bilirkişi raporunda; sözleşmeye konu sahada linyit kömürü çıkarılması için gereken maden işletme izninin, idari merci kararları ve mevzuat değişikliği sebebiyle alınamadığı, davalının ... bedeli ödeme yükümlülüğü yönünden geçici ifa imkansızlığı hali bulunduğu ifade edilmiştir. Sözleşmeye konu maden ruhsatlarına konu maden sahalarının başka maden sahaları ile birleştirilerek yeni maden ruhsatları düzenlendiği, maden ruhsatlarının termik santral projesine dahil edildiği, dosya kapsamından anlaşılmaktadır. Mahkemece, bilirkişi raporları hükme esas alınarak davalının kusuru olmaksızın işletme izni alınamadığı gerekçesiyle davanın reddini karar verilmiş ise de, değerlendirmenin sadece sözleşmeye konu maden ruhsat alanları yönünden yapılıp yapılmadığı açıklığa kavuşturulmamış, davacının bu yöndeki itirazları karşılanmamıştır.

Bu itibarla, İlk Derece Mahkemesince; sadece ... sözleşmesine konu maden ruhsatları yönünden, termik santrale ilişkin şartların dikkate alınmalarının davalı şirketin sözleşmede belirlenen şekilde linyit çıkarmak için gerekli başvurularını yapıp yapmadığı, 01.01.2012 tarihini itibariyle üretime geçilmesinin mümkün olup olmadığı üzerinden durulması ve ulaşılarak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirmeyle yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Davacıların sair temyiz itirazlarının reddine,

2.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 373/1 maddesi uyarınca ORTADAN KALDIRILMASINA,

3. İlk Derece Mahkemesi kararının aynı Kanunun 371. maddesi uyarınca davacılar yararına BOZULMASINA,

40.000,00 TL Yargıtay duruşması vekalet ücretinin davalı şirketten alınıp davacılara verilmesine,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edenlere iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

03.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.