vakıf üniversitesi öğrenim ücretlerindeki %195lik fahiş artışın tüketici sözleşmelerinde haksız şart teşkil etmesi ve yök kararları doğrultusunda tüfe oranlarıyla sınırlandırılmasına ilişkin mahkeme içtihadı.

Vakıf üniversitesi öğrenim ücretlerindeki %195lik fahiş artışın tüketici sözleşmelerinde haksız şart teşkil etmesi ve YÖK kararları doğrultusunda TÜFE oranlarıyla sınırlandırılmasına ilişkin mahkeme içtihadı.

Özet: Davacı öğrencinin, davalı üniversitenin 2023/2024 kayıt yenileme ücretine uyguladığı %195i aşan fahiş zamma itirazı üzerine, ilk derece mahkemesi bu artışı %58,46 yeniden değerleme oranıyla sınırlarken, istinaf mahkemesi, mütevelli heyetinin sonraki yılların öğrenim ücretini tek taraflı belirleme yetkisini tüketiciyi koruma kanunu kapsamında haksız şart olarak değerlendirmiş; YÖKün açıklamalarını ve hukuk güvenliği ilkesini dikkate alarak, eğitim ücreti artışının davacı öğrenci için öngörülebilir üst sınır olan TÜİKin kayıt yenileme dönemi yıllık TÜFE ortalaması %67,20 oranında kullanılması gerektiği sonucuna varmıştır.

3. Hukuk Dairesi ████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 18. Hukuk Dairesi

SAYISI : █████████ E., █████████ K.

İLK DERECE MAHKEMESİ: Bakırköy 6. Tüketici Mahkemesi

SAYISI : ████████ E., ████████ K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; müvekkilinin davalı Üniversitenin bünyesinde devam eden eğitimi dolayısıyla █████████ yılı programlarına kayıtlarını yenilemek için %195'i aşan haksız zam talep ettiğini ileri sürerek; █████████ kayıt yenileme ücretinin TÜİK'in 2023 yılı Ağustos ayı için on iki aylık ortalama değişim oranı olarak belirlediği %56,28 oranında zam oranın belirlenmesine ve belirlenen oranın █████████ kayıt yenileme ücretinin bir önceki dönem ödediği ücretin üzerine eklenerek karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; uyuşmazlığa bakmakla görevli mahkemenin idare mahkemesi olduğunu, arabuluculuk başvurusuna konu edilmeyen taleplerin usulden reddi gerektiğini, müvekkili Kurumun öğrenim ücretlerini yasal mevzuat uyarınca hukuka uygun olduğunu belirterek, davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; █████████ eğitim öğretim yılı için █████████ eğitim öğretim yılındaki 30.000,00 TL'lik ücretin 153.125,00 TL olarak kararlaştırıldığı, kararlaştırılan ücretin eşit işlem koşullarına aykırılık taşıdığı, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un (6502 sayılı Kanun) kapsamında haksız şart oluşturduğu, Anayasa'nın 42. ve 130. maddelerine göre eğitim ve öğretim hakkını kısıtlar nitelikte olduğu, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun (2547 sayılı Kanun) Ek 9. maddesine göre öğrencilerden alınacak ücretlerin üniversite mütevelli heyeti tarafından tespit edileceği hükmünün yer aldığı, █████████ eğitim öğretim yılı için kararlaştırılacak ücretin en fazla %58,46 yeniden değerlendirme oranında artırılabileceği gerekçesiyle; davanın kabulüne, █████████ eğitim ve öğretim yılı için davalı tarafından davacıdan alınacak eğitim ve öğretim ücretinin █████████ yılı için belirlenen yeniden değerlendirme oranı olan %58,46 oranını geçemeyecek şekilde belirlenebileceğinin tespitine, bu oranı geçecek şekilde eğitim ve öğretim ücreti alınamayacağının tespitine,karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; vakıf üniversitelerinde öğrenim ücretlerinin mütevelli heyeti tarafından belirleneceğinin Yönetmeliğin 20. maddesinde düzenlendiği, ancak davalı Üniversitenin Mütevelli Heyetince öğrenim ücreti belirlenirken; 6502 sayılı Kanunun 5. maddesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 20. maddesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne ek 1 Nolu Protokolün 2. maddesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının gözetilmesi gerektiği, ilk kayıt yılı öğrenim ücretinin bir tüketici olan öğrenci ile eğitim hizmeti sunucusu olan davalı Üniversite arasında sözleşme serbestisi hükümlerine göre belirlendiği, ne var ki sonraki yılların öğrenim ücretinin belirlenmesinde ise sözleşme serbestisi hükümlerinin uygulanmadığı, diğer bir anlatımla davacı öğrencinin sonraki yılların öğrenim ücretinin belirlenmesinde irade ve tasarrufunun bulunmadığı, Yönetmelik hükmü uyarınca sonraki yılların öğrenim ücretinin belirlenmesinde tek yetkili olarak Üniversite Mütevelli Heyetinin yetkili kılınmasının haksız şart niteliğinde olup genel işlem koşuluna açıkça aykırı olduğu, daha önce üniversiteye kayıt yaptırmış öğrencilerin sonraki eğitim öğretim yıllarındaki kayıt yenileme ücretlerine ilişkin olarak 2024 yılında Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından ''... ilk kayıt esnasında öğrenciye taahhüt edilmiş eğitim öğretim ücret artış oranları aşılmamalı ancak her halükarda yapılacak artışlarda en çok TÜFE 'deki 12 aylık ortalama oranı esas alınmalı ve bu kapsamdaki güncellemeler resmi internet sitelerinden duyurulmalı (...) İlan edilen eğitim ve öğretim ücretlerinde TÜFE üzerinden resmi güncelleme oranları dışında herhangi bir ilave değişiklik yapılmamalı ve alınacak bu yöndeki kararlar uygun zamanda ve elverişli araçlarla öğrencilerle paylaşılmalı...'' şeklinde açıklama yapıldığı, hukuk güvenliği ilkesine ve kazanılmış haklara uygun olarak; 2023-2024 eğitim ve öğretim yılı artırım oranının, davalı Vakıf Yüksek Öğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerine göre ilk kayıt sırasında tüketici konumundaki davacı öğrenci tarafından öngörülebilir üst sınır olan TÜİK tarafından kayıt yenileme dönemi/ayı (Nisan ayı) yıllık TÜFE ortalaması %67,20 oranında kullanılması gerektiği, bu suretle muarazanın giderilmesinin hak ve nesafete uygun olacağı gerekçesiyle; davalının istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden YÖK tarafından davalı Üniversiteye gönderilen tebliğ ve kılavuz hükümlerine göre davanın kısmen kabulü ile 2023-2024 öğretim yılı için davacı hakkında uygulanacak kayıt yenileme arttırım oranının, 2022-2023 öğretim yılı için belirlenen ücret üzerinden TÜİK Nisan 20 23... ayın TÜFE ortalaması %67,20 oranında arttırılmak suretiyle muarazanın giderilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili temyiz başvurusunda bulunmuşlardır.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; müvekkil Kurumun kamu tüzel kişiliğine sahip bir vakıf üniversitesi olması nedeniyle davaya bakmakla görevli mahkemenin idare mahkemesi olduğunu, İlk Derece Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi kararında davacı öğrencinin taleplerinin dikkate alındığını, müvekkili Kurumun gelir-gider durumunun dikkate alınmadığını, müvekkili Kurumun eğitim faaliyetlerini aksatmadan ve aynı kalitede devam ettirebilmek adına yeni dönem eğitim ücretlerinde hakkaniyete uygun bir artışa gittiğini, İlk Derece Mahkemesince hükmün ilk celsede verildiğini, istinaf aşamasında uyuşmazlığa ilişkin inceleme yapılmadığını, delillerinin toplanmadığını, bilirkişi incemesi yapılmadığını, müvekkili Kurum tarafından belirlenen ücretin öğrenciden alınması zorunlu olduğunu, yargı kararı ile ücrete müdahalede bulunulmasının Kurumun faaliyetlerinin aksamasına sebebiyet vereceğini, ilgili mütalaanın dosyaya sunulmuş olmasına rağmen Mahkemece mütalaanın dikkate alınmadığını, Kurumun öğrenim ücretlerini ilgili mevzuat uyarınca hukuka, hakkaniyet ve öngörülebilirlik ilkesine uygun olarak belirlendiğini ileri sürerek; kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davalı Üniversite tarafından █████████ yılı öğretim ücreti hususunda yaratıldığı ileri sürülen muarazanın giderilmesi istemine ilişkindir.

Bu aşamada, davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerinin incelenmesinde yarar bulunmaktadır.

2547 sayılı Kanunun Ek 2. maddesi uyarınca, vakıfların; kazanç amacına yönelik olmamak şartıyla ve mali ve idari hususlar dışında, akademik çalışmalar, öğretim elemanlarının sağlanması ve güvenlik yönlerinden bu Kanunda gösterilen esas ve usullere uymak kaydıyla, Yükseköğretim kurumları kurabileceği,

Ek 6. maddesinde; vakıflar tarafından kurulacak olan yükseköğretim kurumunun, vakıf tüzel kişiliği dışında ayrı bir tüzel kişiliğe sahip olacağı ve bu kurumun gelirlerinin, geçici olarak dahi hiç bir suretle vakıf mamelekine veya hesaplarına intikal edemeyeceği,

Ek 9. maddesinin ikinci fıkrasında; öğrencilerden alınacak ücretlerin mütevelli heyeti tarafından tespit edileceği,

Ek 10. maddesinde; bu kurumların mali, idari ve ekonomik konularda Yükseköğretim Kurulunun gözetim ve denetimine tabi bulunduğu, hüküm altına alınmıştır.

Açıklanan bu hükümlerle; vakıflar tarafından kurulacak üniversitelerde eğitim gören öğrencilerin öğrenim ücretlerinin mütevelli heyeti tarafından belirleneceği, bu belirlemenin kazanç amacına yönelik olamayacağı, öğrenim ücretleri nedeniyle elde edilen gelirin sadece üniversitenin giderlerini karşılamakta kullanılacağı, söz konusu gelirin geçici olarak dahi vakfın mal varlığına intikal edemeyeceği düzenlenmiştir.

YÖK tarafından 17.07.2024 tarihinde vakıf üniversitelerine gönderilen, ''Eğitim Öğretim Ücreti Artış Oranları Hakkında Yükseköğretim Kurulu Kararında''; ''Anayasa'nın 130. maddesinin ikinci fıkrası ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun Ek 2. maddesi vakıf yükseköğretim kurumlarının kazanç amacına yönelik kurulamayacakları hükmünü amirdir. Bilindiği gibi idarenin ve eğitim politikamızın da temel ilkelerinden olan hukuki güvenlik, belirlilik ve öngörülebilirlik ilkeleri öğrenim ücretlerinin belirlenmesinde de esas olmalıdır. Bu durum öğrencilerimizin ve pek tabii ailelerinin eğitim ve bütçe planlamalarını sağlıklı bir şekilde yapabilmeleri açısından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 10.07.2024 tarihli toplantısında; vakıf yükseköğretim kurumlarının eğitim-öğretim ücretlerini belirlerken,

1) Ücretlerin dönemsel değil, yıllık ve tayin edilmiş bir miktar olarak tespit edilmesine,

2) Ücretlerin tercih ve/veya yatay geçiş dönemlerinden önce net bir miktar olarak ve her bir adayın kolayca ulaşabileceği şekilde ilan edilmesine,

3) İlk kayıt esnasında öğrenciye taahhüt edilmiş eğitim-öğretim ücreti artış oranlarının aşılmamasına ancak her halükarda yapılacak artışlarda en çok Tüketici Fiyat Endeksindeki (TÜFE) on iki aylık ortalama oranın esas alınmasına ve bu kapsamdaki güncellemelerin resmi internet sitelerinden duyurulmasına,

4) Kayıt döneminden sonra her ne ad altında olursa olsun açıkça ilan edilmemiş ilave/beklenmedik ücret ve ücret artışı talebinde bulunulmamasına,

5) İlan edilen eğitim-öğretim ücretlerinde TÜFE üzerinden resmi güncelleme oranları dışında herhangi bir ilave değişiklik yapılmamasına ve alacakları bu yöndeki kararları uygun zamanda ve elverişli araçlarla tüm öğrencilerle paylaşmalarına '' dikkat edilmesi istenilmiştir.

Bu aşamadan sonra, 19.12.2025 tarihli ve 33112 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7566 sayılı Kanunun 12. maddesi ile yukarıda yer verilen 2547 sayılı Kanunun Ek 9. maddesinin ikinci fıkrasına; ''Ancak hazırlık sınıfına ve/veya birinci sınıfa yerleştirme yılı dışındaki öğrenim ücretleri, cari yıl haziran ayı yıllık üretici fiyat endeksi artışı ile cari yıl haziran ayı yıllık tüketici fiyat endeksi artışı ortalaması da dikkate alınarak Yükseköğretim Kurulunun tespit edeceği esaslara göre belirlenir.'' hükmü eklenmiştir.

Anılan madde gerekçesi ise şöyledir; ''Vakıf yükseköğretim kurumlarında öğrencilerden alınacak ücretleri belirleme yetkisi mütevelli heyete aittir. Zamanla aday ve ara sınıf öğrencileri için ilan edilen ücretlerin kapsamı ve bağlayıcılığı konusunda sorunlara yol açan uygulamalar ortaya çıkmış ve öğrenci şikâyetleri artmıştır. Bilindiği gibi Anayasa (m. 130/2) gereği vakıflar, kazanç amacına yönelik olmamak şartı ile üniversite kurabilir. Madde ile bu kapsamda fiyat güncellemesine ilişkin kuralların belirlenmesi amaçlanmaktadır.''

Söz konusu düzenleme, "kanunların geriye yürümezliği ilkesi" uyarınca yürürlüğe girdiği tarihten önceki olaylara uygulanamayacak ise de, kanun koyucunun; yukarıda yer verilen YÖK Yürütme Kurulu kararında da işaret edilen hususların giderilmesi amacıyla, öğrenim ücretlerinin; ekonomik etkenlerden üretici ve tüketici fiyat endeksleri esas alınmak suretiyle belirlenmesini amaçladığını gözden uzak tutmamak gerekir.

Yapılan bu açıklamalar ışığında, temyiz sebepleri de dikkate alınarak uyuşmazlık değerlendiğinde; Bölge Adliye Mahkemesinin, somut olayın özelliklerini gözeterek, adil bir sonuca ulaşmak için ekonomik etkenlerden tüketici fiyat endeksini esas almak suretiyle yaptığı uyarlamanın, üniversiteye yerleştirme yılı sonrasındaki dönemlere ilişkin öğrenim ücretlerinde tüketici aleyhine olan belirsizliği giderdiği, bu şekilde belirlenen ücretin hak ve nesafete uygun olduğu anlaşılmakla, davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile kararın onanmasına karar verilmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370/1 maddesi uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

02.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.