harita teknikerinin kurumlar arası geçişle vasıfsız işçi statüsüne atanması sonrası meslek kodu düzeltimi ve tazminat talebinde iş mahkemelerinin yargı yolu yetkisi uyuşmazlığına dair yüksek mahkeme değerlendirmesi.

Harita teknikerinin kurumlar arası geçişle vasıfsız işçi statüsüne atanması sonrası meslek kodu düzeltimi ve tazminat talebinde iş mahkemelerinin yargı yolu yetkisi uyuşmazlığına dair yüksek mahkeme değerlendirmesi.

Özet: Bir harita teknikeri olarak görev yaparken kurumlar arası geçişle temizlik işçisi kadrosuna atanmasının ardından meslek kodunun düzeltilmesi ve uğradığı zararların tazminini talep eden işçinin davasında, ilk derece ve istinaf mahkemelerinin yargı yolu caiz olmadığı gerekçesiyle davayı usulden reddetmesine karşın, Yargıtay; İş Mahkemeleri Kanunu ve Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunundaki hükümler çerçevesinde, iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan, özellikle meslek kodu bildirimlerinin gerçeğe aykırılığıyla ilgili uyuşmazlıkların iş mahkemelerinde görüleceği prensibini vurgulayarak, bu tür uyuşmazlıkların çözüm yerinin adli yargı olduğunu işaret etmektedir.

10. Hukuk Dairesi █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi

SAYISI : █████████ E., █████████ K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 44. İş Mahkemesi

SAYISI : ████████ E., ████████ K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin 22.08.2000 tarihinde ... Belediyesi ... ve ... Müdürlüğü’nde geçici işçi statüsüyle işe başladığını, 10.01.2008 tarihinde ise kadrolu işçi statüsüne harita teknikeri olarak alındığını, davacının ... Belediyesinde çalıştığı tüm dönem boyunca unvanının harita teknikeri olarak kayıtlara geçtiğini, 2011 yılında yapılan kurumlar arası geçiş hakkındaki torba yasa kapsamında müvekkilinin onay ve rızası olmadan ... İl ...Müdürlüğüne atandığını, ancak bu atama sırasında harita kadastro teknikeri kadrosunda atanması gerekirken Lojistik Şube Müdürlüğü ... Amirliğinde temizlik işçisi olarak görevlendirildiğini, bu görevlendirmenin müvekkili hakkında sisteme girilen yanlış bilgilerden kaynaklandığının düşünüldüğünü, müvekkilinin üniversite mezunu olduğunu ve Emniyet Müdürlüğüne atamasından sonra da fiilen harita kadastro teknikeri olarak görev yapmaya devam ettiğini, 15 yıllık meslek hayatı boyunca harita kadastro teknikeri olarak çalışmasına rağmen vasıfsız işçi statüsünde alınmasının hem sendikal haklarına, hem İş Kanununa, hem de eğitim durumuna aykırılık teşkil ettiğini, davalı idarede bir çok kadastro teknikeri kadrosunun boş olduğunu, tekniker ihtiyacı olduğunda bakanlıklardan görevlendirme talep edildiğini ve bakanlıklardan gelen teknikerler tarafından ihtiyacın kısa süreli giderildiğini, bu hususta işverenle bir çok kez şifahi görüşme yapıldığını, kendisine durumun düzeltileceğini söylenmesine rağmen herhangi bir olumlu sonuç elde edilemediğini, nihayetinde müvekkilinin 17.06.2021 tarihli dilekçe ile Kuruma başvurduğunu ve mağduriyetimin giderilmesini istediğini, ancak cevap verilmeyerek bu talebini reddedildiğini, önce İdare Mahkemesi’nde dava açılmış ise de görevsizlik kararı verildiğini, fiilen çalıştığı ve hak ettiği teknikerlik kadrosu verilmediğinden dolayı müvekkilinin hak kaybına uğradığını, geriye doğru 5 yıl boyunca uğradığı zararların tahsilini gerektiğini beyanla meslek kodunun ve görev unvanın harita teknikeri olarak değiştirilmesine, bunun mümkün olmaması halinde geriye dönük 5 yıllık zararı için 5.000,00 TL'nin tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde, zamanaşımı itirazlarının olduğunu, davacının ... İl Emniyet Müdürlüğü bünyesinde büro işçisi olarak göreve başladığını, davacının kısa süreliğine ihtiyaç nedeniyle nakil edilse de genel görevinin büro işçiliği olduğunu ve bu şekilde istihdam edildiğini, kanuna aykırılığın söz konusu olmadığını beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın HMK 114-b ve 115. maddeleri gereğince yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle usulden reddine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle;

İhtilafın çözüm yerinin Adli Yargı olduğunu beyanla usul ve yasaya aykırı kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekç

Uyuşmazlık, meslek kodunun düzeltilmesi ve tazminat istemine ilişkindir.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 5/b maddesi uyarınca ise "İdari para cezalarına itirazlar ile 5510 sayılı Kanun'un geçici 4 üncü maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzere ... Kurumu veya ... Kurumunun taraf olduğu iş ve ... mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara iş mahkemesinde bakılacağı belirtilmiştir.

5510 sayılı ...ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 101. maddesi uyarınca “Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür”.

5510 sayılı Kanun’un 102. maddesinin birinci fıkrasının (n) bendinde ise;

“Muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde, sigortalıların işyerlerinde fiilen yaptıkları işe uygun meslek adı ve kodunu, gerçeğe aykırı bildiren her bir işyeri için aylık asgari ücreti geçmemek üzere meslek adı ve kodu gerçeğe aykırı bildirilen sigortalı başına asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanacağı" hükmüne yer verilmiştir.

Çalışma hayatında işçilerin mesleklerine göre sınıflandırılması ve ... Kurumu (...) kayıtlarının doğru bir şekilde tutulması için meslek kodları kullanılır. ... meslek kodları, çalışanların hangi meslek dalında çalıştığını gösteren numaralardan oluşur. Bu kodlar, işçilerin faaliyet alanlarını tanımlamak ve işverenlerin çalışanlarını doğru bir şekilde bildirmesi için kullanılır.

İşverenlerin, çalışanların iş yerinde fiilen yapmış olduğu işe uygun meslek kodunu prim hizmet beyannamesinde gerçeğe aykırı biçimde bildirir ise idari para cezası ödemek zorunda kalacağı düzenlenmiştir. Belirtmek gerekir ki söz konusu idari para cezası işyeri bazında ve her bir beyanname dönemi için tatbik edilmekte olup uygulama 2018 yılına ait Ocak ayına ilişkin beyannamelerden itibaren zorunlu olarak uygulanmaktadır.

Meslek kodlarının girişi sırasında, sigortalının bitirmiş olduğu okuldaki mesleği veya uzmanlık alanı değil, işyerinde fiilen yapmış olduğu işe ilişkin meslek kodunun girilmesi yasal zorunluluktur.

5510 sayılı Kanun’un 59. maddesi uyarınca işveren tarafından çalışanın fiilen çalıştığı işe ait meslek adının ve kodunun gerçeğe aykırı olup olmadığı hususu ...’nın denetim ve kontrol amacıyla görevlendirmiş olduğu memurlar aracılığıyla denetlenmektedir.

Neticede 5510 sayılı Kanun’da yapılan düzenleme uyarınca işverenler, çalışanları işe alırken iş yerinde fiilen yapacakları veya yapmakta oldukları işe uygun meslek kodunu ...’ya bildirmekle yükümlü hale gelmiş olup işbu yükümlülüğü yerine getirmemeleri halinde idari para cezası yaptırımı ile karşılaşmaları söz konusudur.

Her meslek grubuna özel olarak atanan bu kodlar, işçilerin ...’ya bildirilen bilgilerini doğrulamak ve işverenlerin çalışanlarını doğru bir şekilde sınıflandırmasını sağlamak amacıyla kullanılır. Meslek kodları, çalışanların yaptığı işin niteliğini belirler ve onları doğru bir şekilde sınıflandırır, işçilerin prim, vergi ve diğer yasal kesintilerinin doğru bir şekilde hesaplanmasında önemli bir rol oynar, yapılan işin risklerini ve iş güvenliği önlemlerini belirlemek için de kullanılır ve sigortalıların yasal haklarının korunmasına yardımcı olur.

Meslek kodunun sosyal güvelik hukuku, kamu hukuku, bireysel ve toplu iş hukuku yönünden önemli etkileri vardır.

... hukuku yönünden prime esas kazancı, fiili hizmet süresi zammını ve ayrıca hizmetin geçtiği gerçek işverenin belirlenmesinde etkisi vardır. Bireysel ve toplu iş hukukunu etkileyen yönleri olsa da 2018 yılında yasal düzenleme ile denetimi ... Kurumuna verilmiş olup, uyuşmazlığın artık 5510 sayılı Kanun kapsamında kaldığı tartışmasız hale gelmiştir.

5510 sayılı Kanun'da 2018 tarihinde yapılan değişiklikle meslek kodu, işe giriş bildirgesinin önemli unsurlarından biri olmuştur. Zira bu eksiklik cezai yaptırıma bağlandığına göre hukuki yaptırımı da olmalıdır. 5510 sayılı yasal düzenleme gereğince meslek kodu düzeltilmesi istemi, sigortalı sicil kaydının düzeltimi ve geniş anlamda fiili çalışmanın varlığının araştırılması nedeni ile hizmetin tespit kapsamında değerlendirilmesi gerekir.

Sonuç olarak meslek kodunun değiştirilmesi istemi 5510 sayılı Kanun'dan kaynaklanan bir uyuşmazlık olup Kurum tarafından işlem yapılmasını gerektirdiğinden, uyuşmazlıkta 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 5/b ve 5510 sayılı ...ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 101. maddeleri uyarınca iş mahkemeleri görevlidir.

Mahkemece yukarıda yapılan açıklamalar ışığında verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olup;

a. İşin esasına girilerek karar verilmesi gerekirken, yargı yolu caiz olmadığı gerekesi ile usulden reddine karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirir.

b. Meslek kodunun değiştirilmesi isteminde ... Kurumunun da davaya dahil edilerek hüküm kurulması gerekirken aksi kabul ile hüküm kurulması bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Üye ...'ın muhalefetine karşı Başkan vekili ..., Üyeler ..., ... ve ...'ün oyları ve oy çokluğuyla

09.03.2026 tarihinde karar verildi.

KARŞI OY

Dava;davacının ... Belediyesinde “harita teknikeri” olarak çalıştığını 2011 kendi rızası olmadan davalı ... Müdürlüğüne ... İl Müdürlüğüne atandığı, yeni görev yerinde harita teknikeri olması gerekirken temizlik işçisi olarak görevlendirildiği, bu görevlendirmenin davacı hakkında sisteme yanlış bilgi girilmesinden kaynaklandığı, bu nedenle meslek kodunun düzeltilmesi olmadığı takdirde geriye dönük 5 yıllık zararı için 5000 TL nin davalıdan tahsili talebine yöneliktir. Yargılama sonunda mahkemece yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.

Temyiz incelemesini yapan Dairemizin sayın çoğunluğu tarafından davanın ... hukukunu ilgilendirdiği kabul edilmek sureyle işin esasının incelenmesi gerektiği kanaatiyle kararın öncelikle taraf teşkilinin sağlanması davaya ... dahil edilmesi, gerektiği belirterek mahkeme kararı bozulmuş ise de aşağıdaki gerekçelerle sayın çoğunluğun görüşüne iştirak edilmemiştir.

Meslek kodu; çalışanların işyerindeki mesleki pozisyonlarını belirlemek için kullanılan işveren tarafından ... bildirilen numaralardan oluşan bir sistemdir. İlk defa 5510 saylı Kanunun 102. maddesine 15.7.20 16... sayılı Kanunun 51. maddesi ile getirilmiştir. “ Muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde, sigortalıların işyerlerinde fiilen yaptıkları işe uygun meslek adı ve kodunu, gerçeğe aykırı bildiren her bir işyeri için aylık asgari ücreti geçmemek üzere meslek adı ve kodu gerçeğe aykırı bildirilen sigortalı başına asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır” şeklinde düzenlenmiştir.

Meslek kodunun ne amaçla getirildiği ne işe yaradığı hususu üzerinde durulmalıdır. Buna göre çıkan uyuşmazlıkların niteliği ve uyuşmazlığın çözümünde görevli olan yargı yeri ve mahkemeler belirlenecektir.

Bireysel iş hukuku açısından meslek kodu bildirimi işçinin yaptığı iş, çalışma koşulları, sendika açısından tabi olduğu iş kolu ve yetkili sendika tespiti için önemli olup; ... hukuku açısından ise, prime esas kazanç tespiti ile fiili hizmet zammı konusunda önemlidir. Bu ayırımı doğru belirlemek uyuşmazlığın hangi mahkeme, hangi yargılama hukuku uygulanarak hangi delillerle çözüleceği bakımından önemlidir. Sayın çoğunluk bu ayırımı yapmaksızın meslek kodunun yanlış bildirilmesinin 5510 sayılı Kanunun102. Maddesinde idari para cezasına tabi tutulmasını ... hukuku uygulaması için yeterli görmüş, hizmet tespiti davalarından uygulanan resen araştırma ilkesini uygulama yoluna gitmiştir. Bu hatalı bir değerlendirmedir. İşveren tarafından eksik veya zamanında yapılmayana bir işleme, idari para cezası uygulanması onun ... kapsamına alınmasını gerektirmez. Kaldı ki idari para cezasının iptaline yönelik davalar idari işlem olarak idari yargıda çözümlenmektedir. Bir işleme yaptırım uygulanması onu ... davasını gerektirecek bir sonuç doğurmaz. İşverenlerin Kuruma karşı sorumluluklarının belirli zamanlarda ve belirli şekilde yerine getirilmesini amaçlamaktadır.

Bireysel iş hukukunu ilgilendiren meslek kodu davalarında ise; işveren işçiyi çalıştırdığı işe uygun ücret ödememekte, işveren bu işe uygun ücret, sendikalı ise bu işe uygun toplu iş sözleşme hükümlerinin uygulanması talep edilmektedir. Bu gibi durumlarda ödenen bir ücret değil işe uygun bir ücret talebi ve meslek kodu talebi bulunmaktadır. Bu uyuşmazlıklarda verilen kararların temyiz incelemesi Dairemizin görevinde olmayıp Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin görevinde olup; yıllarca da bu şekilde uygulanmıştır.

... hukuku açısından, sadece eksik bildirilen prime esas kazançların tespitini amaçlayan meslek kodu düzeltme taleplerinde veya itibari hizmeti içeren meslek kodu düzeltme taleplerine ilişkin davalarda, işveren yanında Kurumda davaya dahil edilmek suretiyle yargılama yapılacak, temyiz incelemesi de Dairemiz tarafından yerine getirilecektir. Prime esas kazancın tespiti davasında, işveren tarafından sigortalıya yapılan ücret ödemelerinin tamamı Kuruma bildirilmeyip, eksik miktarda yapılan fiili ödemelerin gerçek miktarda olduğunun tespiti ile ücret üzerinden sigorta primi kesilmesi, dolaysıyla daha fazla aylık alınması amaçlanmaktadır. İtibari hizmete yönelik meslek kodu ise sigortalıya fazladan pirim ödeme gün sayısı kazandırmakta olup sigortalının sigortalılık durumlarını doğrudan etkilemektedir. Yoksa sadece meslek kodunun değiştirilmesi prime esas kazancın değiştirilmesini sonucunu doğurmayacaktır. Çünkü 5510 sayılı Kanunda veya başkaca bir kanunda meslek koduna göre ücret belirleneceği ve buna bağlı olarak prime esas kazanç bildirileceğine yönelik hiçbir düzenleme bulunmamaktadır.

Somut olayımızda davacı; Belediye bünyesinde harita teknikeri olarak görev yapmakta iken kanuna aykırı olarak davlı işyerine rızası dışında temizlik işçisi olarak gönderilmesi işleminin düzeltilmesi gerektiği ve buna göre meslek kodunun değiştirilmesini talep ve geçmiş günlere yönelik 5000 TL tazminat talep etmiştir. Uyuşmazlık konusu tamamen bireysel iş hukukunu ilgilendiren çalışma koşullarınını düzeltilmesine bundan kaynaklanan zararın tazminine yöneliktir. ... hukukunu doğrudan ilgilendiren bir dava olmadığından ... Kurumunun davaya dahil edilmesini gerektiren bir durum söz konusu olmadığı gibi, temyiz incelemesinin Dairemizce değil 9. Hukuk Dairesi tarafından yapılaması gerekmektedir. Sayın çoğunluk tarafından davanın sosyal güvenlikle ilgili kabul edilerek ... Kurumuna da davanın yöneltilmesi gerektiğine yönelik bozma kararına bu nedenle katılmıyorum.