Eczacıya uygulanan sözleşme feshi ve milyonluk cezai şartın iptali davasında Bölge Adliye Mahkemesi kararının Yüksek Mahkemece temyiz incelemesi.
Özet: Eczacı olan davacının, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 2007-2012 yılları arasında sahte reçete iddialarıyla uygulanan yaklaşık 2.2 milyon TL tutarındaki cezai şart ve sözleşme feshine karşı açtığı iptal davasında, ilk derece ve istinaf mahkemeleri, sahte reçete tespit edilemediği, davacının eylemlere iştirakinin sabit olmadığı ve ceza yargılamasında beraat kararları verildiği gerekçeleriyle kurumun işlemlerini hukuka aykırı bularak iptal etmiş, davalı kurum ise bilirkişi raporlarının değerlendirilmediği ve ceza kararlarının bağlayıcı olmadığı iddialarıyla kararı temyiz etmiştir.
MAHKEMESİ: ...Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi
SAYISI : ████████ E., █████████ K.İLK DERECE MAHKEMESİ: ...2. Asliye Hukuk MahkemesiSAYISI : ████████ E., ████████ K.Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I. DAVADavacı vekili; eczacı olan davacının ... Eczanesini işlettiğini, davalı Kurum tarafından gönderilen 09.10.1013 tarihli yazı ile 2012 yılı eczane Protokolü uyarınca, 2007-2012 yılları arasında gerçekleştiği iddia olunan fiiller nedeniyle davacı hakkında 11... ay fesih cezası ve 2.212.266,24 TL cezai şart uygulanacağının bildirildiğini ileri sürerek; davalı Kurum tarafından düzenlenen soruşturma raporuna dayalı olarak talep edilen ana para ve cezai şartın yasal ve haklı bir nedeni olmadığından borçlu olmadığının tespiti ile fesih kararının ve uygulanacağı bildirilen cezai şartın iptaline karar verilmesini istemiştir. II. CEVAPDavalı vekili; uygulanan fesih ve cezai şart işlemlerinin Protokole uygun olduğunu savunarak, davanın reddini dilemiştir.III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARIİlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; "dava konusu olayda sahte reçete düzenlendiğinin tespit edilemediği, davacının böyle bir eylemi gerçekleştirdiği ya da bu eylemlere iştirakının sabit olmadığı, davalı tarafça uygulanan fesih ve cezai şarta ilişkin işlemin yerinde olmadığı..." gerekçesiyle, davanın kabulü ile davalı Kurumun sözleşmenin tek taraflı feshi ve uygulanan cezai şartlara ilişkin işleminin iptali ile çekişmenin giderilmesine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.IV. İSTİNAFBölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; ceza yargılamasında, müfettiş raporunda dinlenen tanık olan hastaların ve yakınlarının genel olarak ilaçları kullandıklarını beyan ettikleri, doktorlar tarafından düzenlenen reçetelerdeki ilaçların ve ilaç kullanım raporlarının hastaların hastalığına ilişkin ilaçlar olduğunu, bahse konu doktorlar hakkında beraat kararı verildiği, eczane çalışanları ve eczacı ile doktorlar arasında iş birliği içinde reçete düzenlenmediği tespiti yapıldığı, bu haliyle 2016 dahil olmak üzere önceki Protokoller kapsamında gerek fesih işleminin gerekse cezai şart işleminin yerinde olmadığının anlaşıldığı, davanın sadece sözleşmenin feshi ile birlikte cezai şarta yönelik olduğundan nispi vekalet ücreti verilmesinde bir isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili temyiz başvurusunda bulunmuştur.V. TEMYİZA. Temyiz SebepleriDavalı vekili; bilirkişi raporlarına karşı itirazlarının değerlendirilmediğini, başmüfettişler tarafından hazırlanan raporların yerinde olduğunu, ceza mahkemesindeki kararların bağlayıcı olmadığını, davanın menfi tespit davası gibi değerlendirilerek nispi vekalet ücretinin verilmesinin de hatalı olduğunu belirterek, Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını talep etmiştir.B. Değerlendirme ve GerekçeUyuşmazlık, Sosyal Güvenlik Kurumu Kapsamındaki Kişilerin Türk Eczacıları Birliği Üyesi Eczanelerden İlaç Teminine İlişkin Protokol uyarınca, davacı aleyhine uygulanan uyarı cezası ve cezai şart işleminin iptali istemine ilişkindir.Davalı Kurum; 2007 yılına ait olup fatura edilen ve bedelleri eczaneye ödenen 147 adet reçete ile ilgili olarak Kurumun uğratıldığı zararın 63.110,48 TL olduğu ve 2007 Protokolünün (4.3.7) maddesi gereği 141 adet reçete karşılığı ödenen ve Kurum Zararı olan 63.110,48 TL'nin ödendiği tarihten işleyecek yasal faizi ile birlikte geri ödenmesinin gerektiği, yine 2007 Protokolünün cezai şartları açısından; (6.3.3) maddesinden yazılı olarak uyarılması, (6.3.13) maddesinden 158.255,60 TL cezai şart uygulanması ve yazılı olarak uyarılması, (6.3.17) maddesinden 178.634,50 TL cezai şart uygulanması ve 2 yıl sözleşmesinin feshedilmesi, (6.3.18) maddesinden 12.018,70 TL cezai şart uygulanması ve 2 yıl sözleşmesinin feshedilmesi, (6.3.23) maddesinden 431.774,70 TL cezai şart uygulanması ve 3 yıl sözleşmesinin feshedilmesi, (6.3.30) maddesinden 1 yıl sözleşmesinin feshedilmesi gerektiği; 2008 yılına ait olup fatura edilen ve bedelleri eczaneye ödenen 90 adet reçete ile ilgili 2008 Protokolünün (4.3.7) maddesi gereği 90 adet reçete karşılığında kendisine ödenen ve Kurum Zararı olan 48.183,32'nin ödendiği tarihten işleyecek yasal faizi ile birlikte geri ödenmesi gerektiği, yine 2008 Protokolünün cezai şartları açısından; (6.3.3) maddesinden 172.689,60 TL cezai şart uygulanması ve yazılı olarak uyarılması, (6.3.10) maddesinden 110.556,90 TL cezai şart uygulanması ve yazılı olarak uyanılması, (6.3.14) maddesinden 5,634,00 TL cezai şart uygulanması ve 2 yıl sözleşmesinin feshedilmesi, (6.3.15) maddesinden 5.533,35 TL cezai şart uygulanması ve 2 yıl sözleşmesinin feshedilmesi, (6.3.19) maddesinden 404,018,50 TL cezai şart uygulanması ve 2 yıl sözleşmesinin feshedilmesi, (6.3.24) maddesinden 1 yıl sözleşmesinin feshedilmesi gerektiği; 2009, 20 10... yıllarına ait olup fatura edilen ve bedelleri eczaneye ödenen 243 adet reçete ile ilgili olarak Kamunun/Kurumun uğratıldığı zarann 76.374,41 TL olduğu ve 2009 Protokolünün (4.3.6) maddesi gereği 243 adet reçete karşılığında kendisine ödenen ve Kurum Zarari olan 76.374,41 TL'nin ödendiği tarihten işleyecek yasal faizi ile birlikte geri ödemesi gerektiği, yine 2009 Protokolünün Cezai Şartları açısından; (6.3.3) maddesinden ve fillin son bir yıl içinde yazılı uyarıya rağmen tekrarlanmasından dolayı 43.249,00 TL cezai şart uygulanması ve 1 ay sözleşmesinin feshedilmesi, (6.3.10) maddesinden ve fiilin son bir yıl içinde yazılı uyarıya rağmen tekrarlanmasından dolayı 41.475,80 TL cezai şart uygulanması ve 6 ay sözleşmesinin feshedilmesi, (6.3.14) maddesinden 4.492,70 TL cezai şart uygulanması ve fiilin 2009, 20 10... yıllarına ait reçeteler ile tekrarlanmasından dolayı 2+2+2= 6 yıl sözleşmesinin feshedilmesi, (6.3.15) maddesinden 1.139,10 TL cezai şart uygulanması ve 2 yıl sözleşmesinin feshedilmesi, (6.3.19) maddesinden 520.383,30 TL cezai şart uygulanması ve fiilin hem 2009, 20 10... yılı reçetelerinden dolayı 2+2+2= 6 yıl sözleşmeşinin feshedilmesi; 2012 yılına ait olup fatura edilen ve bedelleri eczaneye ödenen 24 adet reçete ile ilgili olarak Kurumun uğratıldığı zararın 3.909,89 TL olduğu ve 2012 Sözleşmesi gereği; (5.3.8) maddesinden 453,00 TL, cezai şart uygulanması ve yazılı olarak uyarılması, (5.3.10) maddesinden 38,011,60 TL cezai şart uygulanması ve yazılı olarak uyarılması, (5.3.14) maddesinden 3 ay sözleşmesinin feshedilmesi ve gerçeğe aykırı olarak düzenlendiği tespit edilen 25.02.2008 tarihli ve 1313 sayılı İlaç Kullanım Raporuna istinaden ... Eczanesi tarafından Kuruma fatura edilen 6 adet reçeteden; 1 adedi 2008 yılı reçeteleri içinė dahil edildiğinden, 5 adet reçetenin (25.02.████████,01 TL, 08.10.████████,41TL, 07.01.████████,37 TL, 15.04.████████,58TL, 14.07.████████,79TL) ödendiği tarihten itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte tahsil edilmesi gerektiği, uyarı ve fesih süreleri ise 2007 Protokolü ve 2007 sözleşmesi gereği 3 yıl, 2008 Protokolü ve 2008 sözleşmesi gereği 2 yıl, 2009 Protokolü ve 2009, 2010, 2011 sözleşmeleri gereği 6 yıl, 2012 protokolü ve 2012 sözleşmesi gereği 3 ay olmak üzere toplam 11 yıl, 3 ay süreyle sözleşmenin feshedileceği bildirilmiştir.Taraflar arasında imzalanan 2007, 2008, 20 09... yılı "Sosyal Güvenlik Kurumu Kapsamındaki Kişilerin Türk Eczacılar Birliği Üyesi Eczanelerden İlaç Teminine İlişkin Protokol" maddeleri gereği davacı eczacıya verilen cezaların 2020 yılı Eczane Protokolü karşılığı (5.3.2), (5.3.5),(5.3.8),(5.3.10)' maddeleridir.2020 yılı Eczane Protokolünün (5.3.2.) maddesinde; " Eczacının Kuruma fatura ettiği reçetelerde (e-reçete olarak düzenlenenler hariç)bulunması gereken ve reçete muhteviyatı ilaçların reçete sahibine ya da ilacı alana teslim edildiğine ilişkin imzanın, reçete sahibine veya ilacı alana ait olmadığının denetim ile tespitinin kesinlik kazanması halinde, reçete bedelinin 2 (iki) katı tutarında cezai şart uygulanarak eczacı yazılı olarak uyarılır, tekrarı halinde reçete bedelinin 5 (beş) katı tutarında cezai şart uygulanarak sözleşme feshedilir ve 1 (bir) ay süre ile sözleşme yapılmaz. Ancak hastanın veya ilacı teslim alan kişinin ilacı aldığını beyan etmesi durumunda bu madde hükmü uygulanmaz.";(5.3.5) maddesinde; " Kurum, İl Sağlık Müdürlüğü veya Eczacı Odası tarafından eczanede yapılan denetimde, reçete sahibi veya ilacı alan kişiye teslim edilmeyen ilaçlara ait reçetelerin Kuruma fatura edildiğinin tespiti halinde ilaç bedelinin 2 (iki) katı tutarında cezai şart uygulanarak eczacı uyarılır. Tekrarı halinde ilaç bedelinin 10 (on) katı tutarında cezai şart uygulanarak sözleşmebfeshedilir ve 3 (üç) ay süre ile sözleşme yapılmaz. Ancak, Kurum tarafından yapılacak soruşturma neticesinde hastaya teslim edilmek üzere hastanın ilaç alım tarihinden itibaren 60 (altmış) günü geçmeyecek sürede ilaçların eczanede bekletildiğinin saptanması halinde bu madde hükmü uygulanmaz. " (5.3.8.) maddesinde, "Kuruma fatura edilen reçetede ya da reçete ekinde bulunması gereken belgelerde (ereçete ve/veya e-rapor olarak düzenlenenler hariç) (tıbbi bilgi ve belgeler de dahil olmak üzere) eczacı veya eczane çalışanları tarafından tahrifat yapıldığının ve Kurum zararının oluştuğunun tespiti halinde reçete bedelinin 10 (on) katı tutarında cezai şart uygulanarak eczacı uyarılır. Tekrarı halinde reçete bedelinin 20 (yirmi) katı tutarında cezai şart uygulanarak sözleşme feshedilir ve 1 (bir) yıl süreyle sözleşme yapılmaz. "; (5.3.10.) maddesinde, "Eczacı ya da eczane çalışanlarınca Kurumu zarara uğratmak amacıyla kasıtlı olarak Kuruma sahte ilaç fiyat kupürü/sahte karekod, sahte reçete veya sahte rapor fatura edildiğinin tespiti halinde reçete bedelinin 10 (on) katı tutarında cezai şart uygulanarak eczacı uyarılır. Tekrarı halinde reçete bedelinin 20 (yirmi) katı tutarında cezai şart uygulanarak sözleşme feshedilir ve 1 (bir) yıl süreyle sözleşme yapılmaz. Ancak, söz konusu sahte ilaç fiyat kupürü/sahte karekod, sahte reçete veya sahte raporun eczacı yada eczane çalışanları dışında üçüncü kişilerin dahli ile Kuruma fatura edildiğinin yapılacak araştırma ve/veya inceleme sonucunda tespit edilmesi halinde, bu madde hükmü uygulanmaz.'' şeklinde düzenleme yapılmıştır. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda; ...5. Ağır Ceza Mahkemesinin ████████ E. ve ████████ K. sayılı dosyasının karara çıktığı, sanıkların (yargılanan tüm doktorların) beraat ettiği, dosyanın kesinleşmiş olduğu, bu durumda Ağır Ceza yargılamasına konu aşağıdaki iddiaların yerinde olmadığı, “... Eczanesinin kuruma faturalandırdığı reçeteler ile ilgili olarak reçeteleri yazan iddianamede adi geçen doktorların; eczacı ve eczane çalışanları aracılığıyla hasta muayene etmeksizin eczane çalışanlarının hazırladığı listeye göre gerçeğe aykırı reçete düzenledikleri, daha önce eczaneden ilaç alan sigortalıların kimlik numaralarını esas almak suretiyle gerçeğe aykırı reçete düzenledikleri, eczanenin talebi doğrultusunda reçete üzerinde tahrifat yaptıkları, reçete sahiplerinin kendilerinde bulunmadığını beyan ettiği hastalıklara ilişkin ilaçları yazdıkları, reçete sahiplerinin kendilerinde bulunmadığını beyan ettiği hastalıklara ilişkin ilaç kullanım raporu tanzim ettikleri, tüm bunlar neticesinde haksız kazanç elde ettikleri" hususlarının sanık doktorlar tarafından yapılmadığının anlaşıldığı, ...5. Ağır Ceza Mahkemesinde yapılan yargılama sonucunda yukarıda iddianamede belirtilen suçlamalardan reçeteleri düzenleyen doktorların beraat etmeleri, haklarında yapılan suçlamalar ile ilgili olarak; doktorlar tarafından düzenlenen reçetelerdeki içinde reçete düzenlenmediği, reçetelerde yapılan düzeltmelerin tahrifat olmadığı, düzeltmelerin reçeteleri düzenleyen doktorlar tarafından yapıldığı, eczacı ile reçeteleri düzenleyen doktorların maddi çıkar içinde hareket etmediklerinin anlaşıldığı, ayrıca hastaların/hasta yakınlarının ceza yargılaması esnasında Mahkeme huzurunda verdikleri ifadelerinde de, genel olarak hastaların ilaçları aldıkları ve kullandıkları yönünde olduğunun anlaşıldığı, davalı Kurum tarafından yürütülen soruşturma sonucu hazırladığı 03.01.2013 tarihli ve 309298/SRŞ/01 sayılı Teftiş Raporu tespitleri doğrultusunda, davacı eczanenin davalı Kurum ile imzaladıkları Protokol hükümlerinde karşılık gelen cezai şartların ...5. Ağır Ceza Mahkemesinde yapılan yargılama sonucunda iddianamede belirtilen suçlamalardan reçeteleri düzenleyen doktorların beraat etmeleri, yani haklarında yapılan suçlamalar ile ilgili olarak doktorlar tarafından düzenlenen reçetelerdeki ilaçların ve ilaç kullanım raporlarının hastaların hastalığına ilişkin ilaçlar olduğunu, gerçeğe aykırı reçete düzenlenmediğini, eczacı veya eczane çalışanları tarafından doktor ile işbirliği içinde reçete düzenlenmediğini, reçetelerde yapılan düzeltmelerin tahrifat olmadığını, düzeltmelerin reçeteleri düzenleyen doktorlar tarafından yapıldığını, eczacı ... ile reçeteleri düzenleyen doktorların maddi çıkar içinde hareket etmedikleri anlaşıldığı, bilirkişi heyetince ceza yargılaması esnasında alman hasta/hasta yakınları ifadelerinde reçetelerindeki ilaçları aldıkları ve kullandıkları yönünde olması, doktorların savunmalarında hastaları muayene etmeden reçete/rapor düzenlemediklerini, istisnai olarak evde bakım hizmetleri çerçevesinde yatalak raporlu hastaların reçetelerini sürekli kullandıkları ilaçlar yönünde düzenledikleri yönünde olması, ceza yargılaması sonucu doktorlar üzerine atılı suçlamalardan beraat etmeleri, dava konusu ... Eczanesi hakkında Kurum tarafından 2007-2012 yılları arasında kuruma fatura ettiği reçeteler ile ilgili ilgili protokol hükümleri doğrultusunda uygulanan toplam 11... ay fesih cezası ve 2.212.266,24 TL cezai şart işleminin yerinde olmadığı rapor edilmiştir. Ceza yargılamasında dinlenen reçete sahibi F.K. ''Ben bana söylenen olayı hatırlamıyorum. Ara sıra ...'ya mauyene olmaya Yaşam hastanesine gittim. ...da bulunan ...Devlet hastanesine ve araştırma hastanesine muayene olmaya gitmedim. Bana gösterilen reçeteyi hatırlamıyorum. Ben muayene olduğumu da hatırlamıyorum. Ben ... devlet hastanesinde genelde muayene oluyorum. Benim olay nedeni ile reçeteler işlenmiş ise maaşımdan para kesilmiştir. Miktarını bilmiyorum. Olay nedeni ile sanıklardan şikayetçiyim.''; Ceza yargılamasında dinlenen reçete sahibi H.E.' Ben koah hastasıyım, raporum da vardır, doktor...a muayene oldum ve rahatsızlığım çerçevesinde yazılan ilaçları aldım ve kullandım, koah ilacı dışındakileri kullandım, vitamin ilacı da aldım, bunun dışındaki ilaçları kabul etmiyorum, reçete arkasındaki imzayı da kabul etmiyorum, raporlu ilaçları sıkıntı çektiğim bir dönem olmamıştır, bana yazılan ilaçlar doğruysa şikayetçi değilim, başka bir ilaç varsa şikayetçiyim.''; Ceza yargılamasında dinlenen reçete sahibi A.A. "İddianamede şüpheli olarak isimleri bana okunan şahıslardan ...........'ı tanırım, diğerlerini tanımam, mağdurların hiç birisini tanımam, hatırladığım kadarıyla 2014 yılı içerisinde ...Kepez'de kalıyordum, benim orada evim vardı, yaklaşık 30 sene burada oturdum, bugünki tarihten de iki sene önce bu evi sattım Çorum'a taşındım, bu olay nedeniyle SSK'da muhakkike ifade verdim, bu ifadem benim geçerlidir, önceki ifademden de hatırladığım kadarıyla benim adıma kanser ilaçları reçete edilip başkalarına satılmış, SSK'da satılan bu ilaçları bana gösterdiler, ben gösterdikleri ilaçların hiç birisini kullanmadığımı, ilaçları hiç görmediğimi, almadığımı söyledim, bu şekilde benim adıma sahte reçete düzenleyerek almadığım ilaçları reçete eden şahıslar hakkında şikayetçiyim, bu olaydan dolayı benim huzurum bozuldu, şekerim yükseldi, kamu davasına da katılmak isterim, ben bu olay nedeniyle işimden oldum, mağdur edildim, bunun dışında benim bir başka zararım yoktur, benim adıma reçete edilen kanser ilaçlarının kimler tarafından alındığını bilmiyorum, kesinlikle ben bu ilaçları almadım. " şeklinde beyanda bulunmuşturAlınan bu tanık beyanları birlikte değerlendirildiğinde; hükme esas alınan bilirkişi raporunda, dosya kapsamında alınan tüm beyanların değerlendirmediği anlaşılmaktadır. Bu haliyle alınan rapor, hüküm kurmaya ve denetime elverişli değildir. O halde İlk Derece Mahkemesince, dava konusu edilen Kurum işlemine ilişkin, bu işlemin dayanağı eylemin gerçekleştiği dönemde yürürlükte bulunan ve lehe bulunan yukarıda bahsedilen Protokol, Tip Sözleşme ve diğer mevzuat hükümleri de gözetilmek suretiyle, davacı eczacı tarafından yukarıda ismi belirtilen hastalara ait ilaçların hastanın kimlik bilgilerine göre reçete sahibine ya da yakınına teslim edilip edilmediği, ilaçların hasta yakınına teslim edildiğine ilişkin reçete üzerinde bulunan imzanın, reçete sahibine veya ilaçların teslim edildiği yakınına ait olup olmadığının belirlenmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.VI. KARAR1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Karunu'nun 373/1 maddesi uyarınca ORTADAN KALDIRILMASINA,2. İlk Derece Mahkemesi kararının aynı Kanunun 371. maddesi uyarınca davalı yararına BOZULMASINA,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,02.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.