minibüs şoförünün sigortasız hizmet tespiti davasında, ilk derece mahkemesinin kabul kararının, eksik araştırma ve hak düşürücü süre tartışması gereğiyle yargıtay tarafından iki kez bozulduğu karardır.

Minibüs şoförünün sigortasız hizmet tespiti davasında, ilk derece mahkemesinin kabul kararının, eksik araştırma ve hak düşürücü süre tartışması gereğiyle Yargıtay tarafından iki kez bozulduğu karardır.

Özet: Bu hukuki metin, davacının 1990-2006 yılları arasında davalıya ait minibüslerde sigortasız şoför olarak çalıştığı iddiasıyla açtığı hizmet tespiti davasını konu almaktadır; davalılar hizmet akdini reddedip kira ilişkisi ve hak düşürücü süre savunması yaparken, ilk derece mahkemesinin davayı kabul kararları, Yüksek Mahkeme tarafından eksik araştırma ve inceleme gerekçesiyle art arda bozulmuş, özellikle aracın aidiyeti, davacının diğer sigortalılık kayıtları, işverenin faaliyet kapsamı ve tanık beyanlarının detaylı olarak yeniden incelenerek işçi-işveren ilişkisinin ve çalışmanın kesintisizliğinin netleştirilmesi talimatı verilmiştir.

10. Hukuk Dairesi ██████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

SAYISI : ████████ E., ████████ K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 01.01.1990-15.06.2006 tarihleri arasında davalı ve yakınlarına ait, ancak davalı tarafından işletilen 34... , 34... , 34... , 34... ve 34... plakalı minibüslerde şoför olarak çalıştığını, ancak sigortasız çalıştırıldığını, hizmet sözleşmesini davalı ile yaptığını ve çalıştığı dönemde tüm ücretlerini davalıdan aldığını, şoförlüğünü yaptığı aracı davalıdan alıp davalıya teslim ettiğini, davalının bir işletme gibi sürekli olarak toplam 5 şoför çalıştırdığını, son aylık 1.000,00 TL/net ücret aldığını beyan ederek; davacının 01.01.1990-15.06.2006 tarihleri arasında sigortasız çalıştırıldığının ve 1.000,00 TL/net ücreti olduğunun tespiti ile sigorta külfetlerinin 1.000,00 TL üzerinden tahmiline ve buna ilişkin işlemlerin ... tarafından yürütülmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... vekili özetle; davacı ile müvekkili arasında hizmet akdi değil, kira ilişkisi bulunduğunu, davacının taleplerinin tamamı hakkında kanunda öngörülen hak düşürücü sürenin dolduğunu beyan ederek davacının haksız ve kötü niyetli davasının reddine karar verilmesini talep etmiştir.

... cevap dilekçesinde özetle; davalı işyerinin Kurumda mevcut 2 işyeri dosyasının incelenmesinden, işyerinin ilk olarak 01.01.2005 tarihinde Kanun kapsamına alınarak sigortalı işçi çalıştırılmaya başlandığı için önceye yönelik iddiaların dinlenemeyeceğini, davalı işyeri bordrolarının incelenmesinden, davacının çalışmadığını, davacı dışında başka kişilerin çalıştığının tespit edildiğini, davacının şahsi sicil dosyasının incelenmesinden ise; 1990-2006 yılları arasında davalı işyerinde hiçbir sigortalı çalışmasının bulunmadığını, 01.01.2002-01.02.2002 arası isteğe bağlı sigortalılık durumu olduğunu, 2002/2 ve 2002/3 dönemlerinde başka işyerinde sigortalı çalışmasının olduğunu beyan ederek haksız, usul ve yasaya aykırı davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 07.09.2012 tarihli ve █████████-████████ sayılı kararıyla; davanın kabulüne, davacının 01.01.1990-15.06.2006 arasında ilamda belirtilen prime esas kazanç ile çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Birinci Bozma Kararı

1.Mahkeme kararına karşı davalı Kurum ve davalı ... vekilleri tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 25.12.2012 tarihli ve ██████████- ██████████ sayılı ilamı ile eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiği gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. İkinci Bozma Kararı

1.Bozmaya uyan Mahkemenin 04.09.2014 tarihli ve ████████-████████ sayılı davanın kabulüne dair kararına karşı davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin 03.03.2015 tarihli ve ██████████-█████████ sayılı ilamı ile "davacının, kesintisiz olduğunu iddia ettiği çalışmasının gerçekliği, işin ve işyerinin kapsam ve niteliğiyle süresinin belirlenebilmesi amacıyla; davacı tarafından açılan işçi alacakları dosyası celp edilerek dosya arasına alınmalı, kesinleşip kesinleşmediği tereddütsüz belirlenerek denetime imkan tanınmalı, ihtilaf konusu dönemde davacının çalıştığını iddia ettiği ve davacının sürücü belgesine uygulanan ceza detay bilgilerinde plakası bildirilen tüm araçların kimin adına tescilli olduğu, davalıya ait olup olmadığı, hangi tarihte edinildiği, hangi tarihten beri ticari faaliyette kullanıldığı belirlenmeli, davacının hizmet döküm cetvelinde görünen ... sicil sayılı işyerinden yapılan 20 02... ve 3 üncü dönem hizmet bildirimlerinin gerçekliği, anılan dönemde geçen 240 günlük bildirimin dava dışı ...’a mı davacıya mı ait olduğu, bahsi geçen işyerinin davalıya ait olup olmadığı, değilse işverenler arasında organik bağın bulunup bulunmadığı araştırılarak çalışmanın kesintili olup olmadığı tespit edilip hak düşürücü süre tartışılmalı, davalı adına tescilli, 01.01.2005 tarihinde kanun kapsamına alınan ... sicil sayılı işyerinden verilen ve dava konusu döneme ait tüm bordrolar getirtilerek, bordroda geçen kişilerin ve dava konusu dönemde aynı minibüs hattında benzer işleri yapan başka işverenler ve bu işverenlerin çalıştırdığı bordrolara geçmiş kişiler yöntemince gerekirse re'sen saptanarak bilgi ve görgülerine başvurulmalı, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde; tanıkların kurum kayıtlarında görünen, çalışmalarına ilişkin belgeler getirtilerek şoför olarak çalışıp çalışmadıkları, çalışmışlarsa işverenlikleri araştırılarak beyanları denetlenmeli, özellikle 1990-1999 dönemine ilişkin olarak davacının bildirdiği tüm deliller toplanıp birlikte değerlendirilmeli ve hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

...Mahkemece sigorta primine esas kazanç tutarı konusunda öngörülen yönteme uygun inceleme ve araştırma yapılmaksızın, davacının aylık ücretini asgari ücretin 2,63 katı kabul ederek yazılı şekilde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. " gerekçesiyle karar bozulmuştur.

C. Üçüncü Bozma Kararı

1.Bozmaya uyan Mahkemenin 20.02.2019 tarihli ve ████████-████████ sayılı davanın kabulüne dair kararına karşı davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin 10.11.2020 tarihli ve █████████-█████████ sayılı ilamı ile "...Mahkemece, bozma ilamlarında dava dilekçesinde yer alan araç plakalarının tescil maliklerinin belirlenmesi gereğine işaret edilmesine ve bu kapsamda söz konusu plakaların davalı dışında ve dava konusu edilen dönemle de örtüşen biçimde dava dışı şahıslar adına satış ve devrinin yapılarak tescil edildiğinin anlaşılması karşısında, dava konusu edilen dönemde dava dışı tescil malikleri tereddütsüz belirlenerek, HMK. 124 üncü maddesi kapsamında davaya katılımları sağlanmaksızın tüm dönemler yönünden talep gibi davalı hakkında karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

D. Dördüncü Bozma Kararı

1.Bozmaya uyan Mahkemenin 15.12.2022 tarih, ████████ E., ████████ K. sayılı, davanın kabulüne dair kararına karşı davalı Kurum ve davalı ... vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin 12.09.20 23... /2602 E. █████████ K. sayılı ilamı ile "Önceki bozma ilamlarında da açıklandığı üzere, ihtilaf konusu dönemde davacının çalıştığını iddia ettiği ve davacının sürücü belgesine uygulanan ceza detay bilgilerinde plakası bildirilen tüm araçların kimin adına tescilli olduğu, davalıya ait olup olmadığı, hangi tarihte edinildiği, hangi tarihten beri ticari faaliyette kullanıldığının belirlenmesi gereğine işaret edilmiştir. Bu kapsamda bozma sonrası yapılan incelemede, çalışıldığı iddia edilen minibüslerin araç plaka bilgilerinde, belli dönemlerde dava dışı şahıslar adına satış ve devrinin yapıldığı, tescil maliklerinin değiştiği anlaşılmaktadır. Mahkemece, tescil maliklerine husumet yöneltilerek yargılamaya devam olunmuş, araç devirlerindeki maliklerin nüfus kayıtlarına göre akraba oldukları dikkate alınarak satışların muvazaaya dayandığı ve davacının davalı ... yanında çalıştığı kabul edilerek hüküm kurulmuş ise de verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

Mahkemece, davacının araç plakalarının devirlerinin muvazaaya dayalı olduğuna ilişkin iddiasına yönelik davacı taraftan delilleri sorularak buna göre iddia incelenmeli, tanıkların bu hususta ayrıntılı beyanları alınmalı, vergi ve muhtasar beyannameler celp edilerek gerçek araç maliki işveren belirlenmeli, devirlerin muvazaaya dayalı olmadığı sonucuna varılması halinde davacının çalıştığını iddia ettiği minübüs plaklarının ait olduğu tescil maliklerinin her biri bağımsız işveren olarak değerlendirilerek, araç plakalarının davalılar adına tescilli olduğu tarihler ve ara verilen süreler dikkate alınarak hak düşürürücü süre irdelenmeli ve hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmelidir." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

D. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Son Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Bozmaya uyularak yapılan yeniden yargılama neticesinde davalılardan ...'nın isticvabı ve davacı tanığı...'ın beyanından davacının kullandığı araçların ... 'ya ait olduğu, ancak dönem kanunlarına göre yalnızca bir tane ticari araç malikliği öngörüldüğünden davalı ...'nın araçları akrabalık bağı bulunan kişilere tescil ettirdiği, araç resmi malikleri ile davalı ... arasında akrabalık ilişkisi bulunduğu, davacının emir ve talimatları ...'dan aldığı, günlük yevmiyelerin ...'ya verildiği dikkate alındığında davacının ... çalışanı olduğunun anlaşıldığı" gerekçesiyle davanın kabulüne, davacının davalı ...'ya ait iş yerinde 01.01.1990-15.06.2006 tarihleri arasında asgari ücretle hizmet akdine binaen çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili özetle,

1.Davacının davalı işyerinden 01.01.1990-15.06.2006 tarihleri arasında fiili olarak çalıştığını duraksamaya yer vermeyecek şekilde ispat edemediğini,

2.Her ne kadar Mahkemece davacının çalışmaları yalnızca tanık delilline dayanmak suretiyle tespit edilmiş ise de; öncelikle Kurum kayıtlarında mevcut durumun esas alınması gerektiğini, usul ve yasaya aykırı kararın bozulması gerektiğini ileri sürerek temyiz talebinde bulunmuştur.

Davalı ... vekili özetle,

1.Tanık beyanlarının davacının iddia ettiği çalışma tarih aralığını ispatlar nitelikte olmadığını, davacının, çalışmalarının sürekli ve kesintisiz olduğunu ispat edemediğini, tanıkların davacının 1996-2002, 2005-2006 tarihleri arasındaki çalışmaları ile ilgili beyanları bulunmakta olup; 1990-19 96... -2004 tarihlerine ilişkin davacının çalıştığını ispatlar nitelikte başkaca hiçbir delilin mevcut olmadığını, davacının, müvekkile ait işyerinde asla sürekli ve kesintisiz olarak ve bir hizmet ilişkisine dayanarak çalışmadığını, hal böyleyken yerel mahkeme tarafından kurulan hükmün hatalı ve hukuka aykırı olduğunu,

2. Mahkemece, müvekkilinin araçları akrabalık bağı bulunan kişilere tescil ettirdiği, araç resmi malikleri ile müvekkili arasında akrabalık ilişkisi bulunduğu şeklindeki genel geçer açıklamalardan oluşan gerekçeyle davanın kabulüne karar verildiğini; davacının müvekkile ait olduğunu iddia ettiği araçlardan 34... plaka sayılı aracın dava dışı ... adlı şahıs adına, 34... plaka sayılı aracın ise dava dışı ... ile ... adlı şahıslar adına kayıtlı olduğunu, bu şahısların müvekkili ile herhangi bir ilgisinin bulunmadığını, davacı hakkında en son 34... plaka sayılı aracın şoförü sıfatıyla 06.06.2005 tarihinde trafik cezası uygulandığını, bu hale göre davacı 06.06.2005 tarihi itibariyle dava dışı 3. kişi yanında çalışmakta olduğundan davacının davasının zamanaşımına uğradığını,

3. Mahkeme tarafından dosyadaki yazılı deliller ve tanık anlatımları gereğince davacının davasının zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle reddine karar verilmesi gerekirken davanın kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğunu ileri sürerek temyiz talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

1.Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un█████. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

2. Eldeki davada, davacı 01.01.1990-15.06.2006 tarihleri arasında davalıya ait iş yerinde geçen hizmetlerinin tespitini talep etmiş; Mahkemece davanın kabulüne, davacının davalı ...'ya ait iş yerinde 01.01.1990 -15.06.2006 tarihleri arasında asgari ücretle çalıştığının tespitine karar verilmiş ise de verilen karar eksik inceleme ve hatalı değerlendirmeye dayalıdır.

3.Davacının hizmet cetvelinde, hizmet tespiti talep ettiği dönem içerisinde, 01.01.1990-30.04.1990 tarihleri arasında dava dışı şirketten ... adına yapılan 120 gün bildirim görülmektedir. Davacının bu dönemin iptalini isteyip istemediği hususunda beyanı alınmalı, iptalini istemesi halinde bildirimleri yapan şirketin davaya dahil edilmesi sağlanmalı ve göstereceği deliller toplanmalı; iptalini istemiyorsa mükerrer tespite yol açmayacak şekilde bir karar verilmelidir.

4. Diğer taraftan, dahili davalılar hakkında hüküm kurulmaması hatalı olduğu gibi, davalı ...'nın karar başlığında iki defa yazılması da isabetsizdir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

05.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.