iş kazasında sürekli iş göremezlik nedeniyle maddi tazminat talebinde asıl ve alt işverenlerin kusur sorumluluğu ile temyiz incelemesi.

İş kazasında sürekli iş göremezlik nedeniyle maddi tazminat talebinde asıl ve alt işverenlerin kusur sorumluluğu ile temyiz incelemesi.

Özet: İş kazası sonucu sürekli iş göremezliğe uğrayan sigortalının maddi tazminat davasında, Bölge Adliye Mahkemesi, kaba inşaat işinin tekstil firmasının asıl faaliyetinden bağımsız olması nedeniyle asıl işveren-alt işveren ilişkisi kurulamayan bu firmaya yönelik davanın husumet yokluğundan reddini doğru bulmuş; kazanın oluşumunda iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini denetlemeyen yüklenici firmayı %30, mesleki eğitim vermeyen ve güvenli çalışma koşullarını sağlamayan alt işveren firmayı %50 kusurlu bulurken, yüksekte tedbirsiz çalışan işçiyi %20 kusurlu kabul ederek ilk derece mahkemesinin kararını kusur oranları yönünden kısmen onamıştır.

10. Hukuk Dairesi █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi

SAYISI : █████████ E., ████████ K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Bursa 15. İş Mahkemesi

SAYISI : ████████ E., ███████ K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edimekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava ve talep artırım dilekçesinde özetle; sigortalının 20.05.2013 tarihinde meydana gelen iş kazasında sürekli iş göremezliğe uğradığını iddia ederek maddi tazminat isteminde bulunmuştur.

II. CEVAP

Davalı vekilleri cevap dilekçelerinde özetle; davanın reddine karar verilmesini talep etmişlerdir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile;

"Davanın kısmen kabulü/reddi ile

A-Davalı .......A.Ş. yönüyle; davanın reddine,

B-Diğer davalılar yönüyle; 840.871,81 TL maddi tazminatın kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacıya verilmesine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı ...... ve .....Ltd. Şti. vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile özetle; davalı ...İşl. .... .... A.Ş' ile davalı ....... .... Şti.'ye arasında imzalanmış 04.04.2013 tarihli taahhüt yapım şartnamesi bulunduğu ve bu şartname ile “... İnşaatının Kaba İnşaat İşleri" yüklenici konumundaki davalı ....... .... Şti'ne verildiği, şartnamenin 7. maddesinde; “işin yapımı esnasında işçilerin ve malzemelerin taşınması dahil alınması gerekli iş güvenliği tedbirleri ...tarafından alınacaktır.” ifadesi yer aldığı davalı ...İşl. ..., .... A.Ş. nin tekstil sektöründe faaliyet gösteren bir firma olup fabrikasındaki inşaat işini davalı ......, ..., Şti'ye verdiği, davalı ....... .... Şti. 05.04.2012 tarihli taşeron sözleşmesi ile İnegöl İsko(...) fabrikasında kaba inşaat yapım işini taşeron firma konumundaki davalı ..., .... .... Şti'ne verdiği burada müteahhit olan ......, .... Şti.” unvanlı firmanın aldığı kaba inşaat işinin bir bölümünü taşeron firmaya verdiği, davalı ... ... A.Ş'nin tekstil sektöründe faaliyet gösteren bir firma olup fabrikasındaki asıl işten tamamen bağımsız kaba inşaat yapı işinde kontrol ve denetim amacıyla istihdam edilen personel haricinde işçi çalıştırmadığı göz önünde bulundurulduğunda davalı ...İşl. ..., .... A.Ş ve davalı ......, ..., Şti. aralarındaki ilişkinin asıl işveren-alt işveren ilişkisi olarak değerlendirilmesine imkân bulunmadığı, İlk Derece Mahkemesince alınan ilk kusur raporu ile rücuan tazminat dosyasında alınan kusur raporlarında da adı geçen davalı ...İşl. ..., .... A.Ş 'ye kusur verilmediği diğer yandan müfettiş raporunda da bu şirkete kişisel kusur verilmediği ( hukuki nitelendirmede asıl işveren olarak telakki edilerek 5510 sayılı Kanun'un 12. md si gereğince sorumlu olduğu rapor edilmiştir) böylelikle davalı şirket yönünden davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesinin isabetli olduğunun değerlendirildiği, bu bağlamda 06.02.2020 tarihli kusur bilirkişi raporuna itibar etme olanağı bulunmadığı, olayla ilgili alınan ve Mahkemece itibar edilen gerek işbu dosyadaki kusur raporu gerekse davalılar hakkında açılan İnegöl 2.İş Mahkemesinin ███████-███████ E-K sayılı 21.02.2025 tarihli ilamına dayanak 26.12.2019 tarihli raporlarına göre İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi verilmesini sağlamayan, kazalının mesleki eğitimi olmadan kalıp işinde çalışmasına engel olmayan, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alt işvereni tarafından alınıp alınmadığını denetlemeyen, asıl işveren konumundaki davalı ......, .... Şti'nin % 30 kusurlu olduğu, kazalıya işe başlamadan önce iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermeyen, yaptığı işe yönelik mesleki eğitimi olmamasına rağmen kazalı çalışanı işe başlatan, kazalının çok kısa süren işlerden olmayan kalıp yapımı işinde el merdiveni ile çalışmasına müsaade ederek çalıştığı esnada düşmesini engellemek adına gerekli toplu koruma tedbirlerini(korkuluklu çalışma platformları tesis etmek vb.) almayan, çalışanlarına güvenli ve standartlara uygun üretilmiş el merdiveni temin etmeyen, yüksekte yapılan kalıp işinde kazalının emniyet kemeri kullanarak çalışmasını sağlamayan alt işveren konumundaki .... .... ..., Şti'nin kazanın meydana gelmesinde %50 kusurlu olduğu ve davacında kalıp işi için yüksekten düşme riski bulunan yere merdiven vasıtasıyla gerekli tedbirleri almadan çıkarak kendi güvenliğini tehlikeye atarak ve tedbirsiz davranış sergilemesi nedeniyle % 20 kusur verildiği, somut olayda, Mahkemece hükme esas alınan, kusur raporunun, iş kazasının meydana geldiği alandan seçilen ve aynı zamanda işçi sağlığı ve iş güvenliği uzmanı olan bilirkişiler tarafından ve kaza tarihi itibarıyla uygulanması gerekli 6331 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak düzenlendiği, raporun gerekçeli, hüküm tesisine elverişli ve yeterli olduğu, yüklenen kusur oranlarının dayanakları belirtilmek suretiyle tespit edildiği anlaşıldığından kusur oranlarına yönelik istinaf nedeninin yerinde görülmediği, davalı asıl işveren ....... .... Şti'nin 5510 sayılı Kanun'un 12/son maddesi ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2/6-7 md si gereği asıl işveren sıfatıyla, alt işverenin kusurlarından onun ile birlikte müteselsilen sorumlu olduğu, davacı vekilinin davalı .......A.Ş yönünden husumetten reddini istinafa taşıdığı, istinafın husumetten reddinin feri sonuçlarını da kapsadığının değerlendirildiği, iş bu davalı yönnüden husumetten reddolması nedeniyle AAÜT'nin 7/2. maddesi gereğince maktu 9.200,00 TL vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken yazılı şekilde nispi 110.495,90 TL vekalet ücretine hükmedilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu gerekçesiyle;

A-Davalı ......, .... Şti'nin istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK’nın 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine,

B-Davacı tarafın istinaf başvurusunun kabulü ile Bursa 15. İş Mahkemesinin ████████ - ███████ E-K sayılı ilamının 6100 sayılı HMK’nın 353/1-b-2 maddesi gereğince kaldırılmasına,

C-Davanın kısmen kabulü kısmen reddi ile,

1-Davalı .......A.Ş. yönüyle;

2-Davanın reddine,

D-Diğer davalılar .... Şti. ile .... Şti yönünden davanın kabulü ile

1-840.871,81 TL maddi tazminatın 20.05.2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte adı geçen davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle;

a.Davalı .... İşletmeleri .... ve ....'ye kusur verilmemesinin açıkça usul ve yasaya aykırı olduğunu,

b. İnegöl İş Mahkemesinin ███████ E. Sayılı dosyasında alınan bilirkişi raporlarının, davacı ... nın dosyaya sunabildiği bilgi ve delillerin yetersiz oluşundan kaynaklı eksik ve yüzeysel kusur incelemesini içeren raporlar olduğunu,

c.Asgari ücretin yılda 2 sefer artırıldığını bu nedenle Mahkemenin maddi tazminat hesabının az olduğunu ve yeniden hesaplanmasını talep etiklerini belirterek kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, iş kazasında sürekli iş göremezliğe uğrayan sigortalının maddi tazminat istemine ilişkindir.

1.İnsan yaşamının kutsallığı çevresinde işverenin, işyerinde işçilerin sağlığını ve iş güvenliğini sağlamak için gerekli olanı yapmak ve bu husustaki şartları sağlamak ve araçları noksansız bulundurmakla yükümlü olduğu 4857 sayılı İş Kanunu'nun 77. maddesinin açık buyruğu iken, 4857 sayılı Kanun'un 77. ve devamı bir kısım maddeleri 30.06.2012 tarih ve 28339 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 37. maddesiyle, 01.01.2013 tarihinde yürürlüğe girmek üzere yürürlükten kaldırılmış olup, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenin sağlık ve güvenlik önlemlerini alma yükümünü daha ayrıntılı bir biçimde düzenlemiştir.

2. Buna göre, 6331 sayılı Kanun’un "İşverenin Genel Yükümlülüğü" kenar başlıklı 4. maddesinde:

"İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede;

a)Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.

b)İş yerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.

c)Risk değerlendirmesi yapar ve yaptırır.

ç)Çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu gözönüne alır.

d)Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışında ki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır." hükmü düzenlenmiştir.

Aynı Kanun’un 5. maddesinde de risklerden korunma ilkeleri düzenlenmiştir. Buna göre maddede, "İşverenin yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde aşağıdaki ilkeler göz önünde bulundurulur:

a)Risklerden kaçınmak,

b)Kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek,

c)Risklerle kaynağında mücadele etmek,

ç)İşin kişilere uygun hale getirilmesi için iş yerlerinin tasarımı ile iş ekipmanı, çalışma şekli ve üretim metotlarının seçiminde özen göstermek, özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlık ve güvenliğe olumsuz etkilerini önlemek, önlenemiyor ise en aza indirmek,

d)Teknik gelişmelere uyum sağlamak,

e)Tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek,

f)... organizasyonu çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek,

g)Toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine öncelik vermek,

ğ)Çalışanlara uygun talimatlar vermek." hükmü yer almaktadır.

3. Görüldüğü üzere, işverenin çalışanlarla ilgili sağlık ve güvenliği sağlama yükümünün genel çerçevesi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesinde çizilmiştir. Bu çerçevede işverenin, “çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü” olduğu belirtildikten sonra, yapacağı ve uymakla yükümlü bulunacağı birtakım esaslara yer verilmiştir. Bunun gibi 5. maddede, işverenin anılan yükümlülükle gerçekleştireceği korunma sırasında uyacağı ilkeler belirlenmiştir. 10. maddede ise, işyerinde sağlık ve güvenlik sağlanırken, işverenin yapacağı risk değerlendirmesi çalışmasında dikkate almakla yükümlü bulunduğu hususlar belirlenmiştir (Hukuk Genel Kurulu’nun 09.10.20 13... /21-1 02... /1456 sayılı kararı).

4. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. ve 5. maddeleri ile bunu uygun olarak çıkarılan iş güvenliği yönetmelikleri hükümleri, işverenin sorumluluğunu objektifleştiren kriterler olarak değerlendirilmelidir. Bu sebeple mevzuatta yer alan teknik iş güvenliği kurallarına uyulmaması işverenin kusurlu davranışı olarak kabul edilmelidir. Ancak, işveren sadece anılan yazılı kurallara değil, yazılı olmayan ve teknolojinin gerekli kıldığı önlemlere aykırı davrandığında da kusurlu görülerek oluşan zararı karşılamalıdır.

5. Öte yandan, objektifleştirilen kusur, kusur sorumluluğunu kusursuz sorumluluğa yaklaştırsa da, onu kusursuz sorumluluk haline dönüştürmez. Çünkü, bu halde dahi işverenin sorumluluğu için kusurun varlığı şarttır. Kusurun objektifleştirilmesi kriterinin yanısıra, Türk Borçlar Kanunu’nun 417/2. maddesinin, Anayasa hükümleri ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesi kapsamında yorumlanması da işverenin sorumluluğunu oldukça genişletecektir.

6. Yukarıda belirtilen açıklamalar doğrultusunda; işvereni zararlandırıcı olay nedeniyle sorumluluk halinden kurtaracak olan durum iş sağlığı ve güvenliği alanındaki ihmalleri ile oluşan zarar arasındaki uygun nedensellik bağının kesildiğini ispat etmekten ibarettir. Hukuk Genel Kurulu’nun 20.03.20 13... /21-1121 E. ████████ sayılı kararında da belirtildiği üzere uygun nedensellik bağı üç durumda kesilebilir. Bunlar mücbir sebep, zarar görenin kusuru ve üçüncü kişinin kusurudur. Bu hallerden birinin varlığı halinde işverenin sorumluluğuna gidilmesi mümkün değildir.

7.İş kazası tarihinde yürürlükte bulunan 6098 sayılı Borçlar Kanun'un 74. maddesine göre hukuk hakimi zarar verenin kusuru olup olmadığına karar vermek için ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hâkimi tarafından verilen beraat kararıyla da bağlı değildir.

8. İş kazası hukuki sebebine dayalı tazminat davalarında olayın gerçekleşme şeklinin tarafların gösterdiği deliller dikkate alınarak her türlü şüpheden uzak bir şekilde ortaya konulması ve giderek kusur oranlarının bu olaya uygun şekilde belirlenmesi gerektiği açıktır.

9.Dosya kapsamındaki kayıt, belge ve delillerin incelenmesinden; kazalı sigortalının, davalılardan ... nezdinde kalıp ustası olarak hizmet akdine dayalı olarak çalıştığı, olay günü olan 20.05.2013 tarihinde, İnegöl ... ... (...) ... ve davalı ...... Şirketine ait fabrika binası inşaatı işinde; diğer davalı ...Ticaret ve ... Limited Şirketinin yüklenimindeki (müteahhitliğindeki) iş yerinde, sigortalının ahşap merdiven üzerinde kalıp çalışması yapmak amacıyla hazırlık ifa ettiği esnada yüksekten düşerek yaralandığı ve meydana gelen bu zararlandırıcı iş kazası neticesinde %22 oranında sürekli iş göremezliğe uğradığı anlaşılmıştır.

10.Sosyal Güvenlik Kurumu (...) Başkanlığı müfettişlerince düzenlenen inceleme raporu muhtevasından; meydana gelen zararlandırıcı olayın iş kazası olarak tahkik ve kabul edildiği, kusur aidiyeti yönünden ise işverene %100 oranında müsebbip kusur izafe edildiği görülmüştür.

11.Öte yandan, aynı uyuşmazlığa müteallik olarak Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ikame edilen rücuan tazminat dava dosyasında iş sağlığı ve güvenliği uzmanlarından müteşekkil bilirkişi heyetinden alınan kusur raporunda davalı .... Şti.’nin %30 oranında, davalı .... Şti.’nin %50 oranında, kazalı ...’ün %20 oranında kusurlu olduğunun, davalı .... A.Ş.’nin ise olayının meydana gelişinde kusurunun bulunmadığının mütalaa edildiği, Mahkemece işbu rapora itibar edilerek hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

12.Somut uyuşmazlıkta; meydana gelen zararlandırıcı kaza olayı ile ilgili olarak tarafların kusur oran ve aidiyetlerinin tespiti amacıyla dosya kapsamında iki ayrı bilirkişi heyetinden rapor tanzim ettirildiği görülmüştür.

12.a. İş sağlığı ve güvenliği uzmanlarından müteşekkil bilirkişi heyetince düzenlenen 26.06.2019 tarihli ilk kusur raporunda; davalı .... Şti.’nin %30, davalı .... Şti.’nin %50, kazalı sigortalı ...’ün %20 oranında kusurlu olduğu; davalı ...A.Ş.’nin ise mal sahibi konumunda olup tekstil işi ile iştigal ettiği, uzmanlık alanı dışındaki fabrika kaba inşaat yapım işini sözleşme ile diğer davalıya devrettiği gerekçesiyle kaza olayında kusurunun bulunmadığı mütalaa edilmiştir.

12.b. Raporlara vaki itirazlar üzerine farklı bir uzman heyetten alınan 10.02.2020 tarihli ikinci kusur raporunda ise; davalı .... Şti.’nin %20, davalı .... Şti.’nin %40, kazalı ...’ün %20 oranında kusurlu olduğu belirtilmiş; davalı ...A.Ş. yönünden ise, şirketin kuruluş maksatları arasında bina ve tesis inşa etme gayesinin de bulunduğu, asıl işin yürütümünde emir ve talimat yetkisini uhdesinde barındırdığı, iş yerinden el çekmeyerek çok sayıda alt işveren tescil ettirdiği ve bu suretle taraflar arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisinin mevcut olduğu mütalaasıyla davalı ...A.Ş.'ye %20 oranında kusur izafe edilmiştir.

12.c. Mahkemece, söz konusu raporlar arasında gerek asıl işverenlik sıfatının tayini gerekse kusur oran ve aidiyetleri noktasında ortaya çıkan fahiş çelişki giderilmeksizin, 26.06.2019 tarihli rapora üstünlük tanınmak suretiyle davalı ...A.Ş. hakkındaki davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine, diğer davalılar yönünden ise toplam %80 kusur üzerinden davanın kabulüne karar verilmiştir.

12.d. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun amir hükümleri ve yerleşik yargısal teamüller uyarınca; aynı kaza olayına ilişkin olarak dosyadaki bilirkişi raporları arasında tarafların sıfatlarını ve kusur durumlarını doğrudan etkileyecek nitelikte çelişki bulunması halinde, mahkemenin bu çelişkiyi gidermeden, raporlardan birine niçin üstünlük tanındığını denetime elverişli gerekçelerle ortaya koymaksızın karar ihdas etmesi eksik incelemeye dayalı olup isabetsizdir.

13.Bu durumda Mahkemece yapılacak iş; önceki raporları da irdeleyecek ve mevcut çelişkileri mevzuata ve dosya muhtevasına uygun şekilde kesin olarak giderecek mahiyette, davalılar arasındaki ilişkiyi ve sorumluluklarını araştırıp ortaya koyacak, asıl-alt işverenlik ilişkisini de netleştirecek A sınıfı iş güvenliği uzmanlarından müteşekkil yeni bir bilirkişi heyetinden kusur raporu alarak, hasıl olacak sonuca göre bir karar vermekten ibarettir.

14. Bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

15. O halde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve bu aşamada bozma sebebine göre temyiz itirazlarının sair yönleri incelenmeksizin, Bölge Adliye Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır .

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1.Davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

2. Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

19.02.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.