Danıştay, Adanadaki arazi toplulaştırma işleminde tahsis edilen parsellerin işgalci yapılar ve doğal engeller nedeniyle tarımsal faaliyete elverişsizliği üzerine iptal kararını inceliyor.
Özet: Bu hukuki evrak, Adanada gerçekleştirilen arazi toplulaştırma işlemi kapsamında bir parsel için yapılan tahsisin iptali talebiyle açılan davada, ilk derece mahkemesinin toplulaştırma işlemini mevzuata uygun bularak davayı reddetmesine rağmen, bölge idare mahkemesinin davacıya tahsis edilen parsellerin işgalci yapılar içermesi ve tarımsal kullanıma elverişli olmaması nedeniyle toplulaştırmanın amacına aykırı olduğunu belirterek ilk derece kararını kaldırıp işlemi iptal etmesi üzerine, idarenin bu iptal kararına karşı yaptığı temyiz başvurusunu ve tarafların iddialarını detaylandırmaktadır.
T.C.
D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : █████████Karar No : █████████ TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ...Genel MüdürlüğüVEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: █████/2014 tarih ve 29148 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan █████/2014 tarih ve █████████ sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca, Adana - Seyhan Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında, Adana ili, Seyhan ilçesi, ... Mahallesi, ... ada ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda yapılan arazi toplulaştırma işleminin anılan parsele ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararla; dosyadaki bilgi ve belgelerle taşınmaz mahalinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen ve hükme esas alınabilecek nitelikte görülen bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu edilen parsel üzerinde gerçekleştirilen toplulaştırma işleminin; arazi yapısı, toprak özellikleri, parsel özellikleri, halihazır arazi kullanım durumu, derecelendirme haritası, eski mülkiyet haritası gibi hususlar dikkate alınmak suretiyle 3083 sayılı Kanun’un amacına ve ilkelerine uygun olarak tesis edildiği anlaşıldığından, anılan parsel üzerinde gerçekleştirilen toplulaştırma işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; davacının dava konusu eski ... ada ... parseldeki hakkedişine karşılık tahsis olunan ...nolu parselde birçok işgalci yapıların bulunduğu ve anılan taşınmazın tarımsal olarak kullanılmasının mümkün olmadığı, davacıya tahsis olunan bir diğer parsel olan ... ada ... parselin ise fiilen drenaj kanalı ve ham toprak olarak kullanıldığından bu parselde herhangi bir tarımsal faaliyette bulunulamayacağının açık olduğu, böyle bir tahsisin toplulaştırmanın tarımsal üretimi arttırma amacına aykırı olduğu, idarenin bu alanlara ilişkin öncelikle kamulaştırma işlemini tesis edip, daha sonra arazi toplulaştırması kapsamında tahsis yapması gerektiği ya da bu alanı ortaklık payı kesintisinden karşılaması gerektiği dikkate alındığında, dava konusu toplulaştırma işleminde ilgili mevzuat hükümleri ile toplulaştırmanın amacına ve ilkelerine uyarlık, istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle, davacının istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : ... ada ... parselin tamamının eski hissedarı Ş.A. ile birlikte verildiği, ... ada ... parselde sadece sınır düzeltmesinin yapıldığı, söz konusu parselin daha düzgün hale getirildiği, davacının taşınmazında bulunan yapıların toplulaştırma ilanından sonra yapıldığı, davacıya ait sabit tesislerin planlama aşamasında tespiti yapılamadığı, ortofoto görüntülerinde yer almadığı ve mahallinde ilan edilen sabit tesis listesine itiraz edilmediğinden dikkate alınamadığı, idareden izin alınmadan davacı tarafından dava konusu taşınmaz üzerine sabit tesis yapıldığı, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.TETKİK HÂKİMİ : ...DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun 6. maddesi;..."Toplulaştırma alanlarında gerçek kişilerle kamu ve özel hukuk tüzel kişilerine ait araziden projenin özelliğine göre, yol ve kanal gibi kamunun ortak kullanacağı yerler için % 10’a kadar katılım payı kesilir. Toplulaştırma nedeniyle kapanan yollarla, yol fazlalıkları da aynı amaç için kullanılır. Katılım payı için herhangi bir bedel ödenmez. Ancak, katılım payı dışında kesilen arazi, öncelikle varsa eş değer Hazine arazisinden karşılanır. Yoksa, kesilen arazi için kamulaştırma işlemi yapılır.(...)Toprak ve su kaynaklarının korunması, geliştirilmesi, kırsal alanda su temini ve kullanılmış suların uzaklaştırılması hizmetleri, arazi toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetleri ile birlikte planlanır. Tarla içi geliştirme hizmetleri; tarla yolları ve sanat yapıları, açık ve kapalı drenaj, sulama tesisleri, kimyasal maddeler kullanılarak arazi ıslahı, toprak muhafazası ve dere yatağı ıslahı gibi faaliyetleri kapsar.(...)Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Kamulaştırma, Toplulaştırma ve Dağıtım Dairesi Başkanlığı Arazi Toplulaştırma Teknik Talimatı'nın "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde;(...) Umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parseller yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmelidir.(...) Her parsel yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanır. Küçük işletmelere ait parseller, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde şuyulandırılır.(...)Verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazi bir işletme olarak değerlendirilir. Davalı arazinin her biri ayrı bir işletme olarak değerlendirilir. Hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her biri ayrı bir işletme olarak değerlendirilir ve eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilir. Bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanlar bir arada toplulaştırılabilir..." düzenlemesine yer verilmiştir.Görüldüğü üzere; toplulaştırma konusu parsellerde atık suların tahliyesi ve tarımsal verimliliği azaltacak şekilde su göllenmesinin önlenmesi için alt yapı tesislerinden olan drenaj kanallarının, yol vb. sanat yapılarının oluşturulması ve yoldan faydalanacak şekilde parsel planlamasının yapılmasının yasal zorunluluk olduğu, bu ortak kullanım yerlerinin de öncelikle bedelsiz olarak davacının hakedişinden yasal sınır oranı dikkate alınarak yapılacak bedelsiz kesintiyle karşılanacağı belirtilmiştir.Dosyanın incelenmesinden; davaya konu ... ada ... nolu kök parselde 6.904,75 m2 ile hissedar olan davacının toplulaştırma işlemi sonrasında, hak edişinin bir kısmının yeni ... ada ... parselde, bir kısmının yeni ... ada ... nolu Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’ne ait drenaj kanalı ve ham toprak cinsli parsel olarak oluşturulduğu ve bu hissenin ise kamulaştırma konusu olduğu anlaşılmaktadır. İdare Dava Dairesince, davacının hak edişine karşılık tahsis yapılan yeni ... nolu parselde birçok işgalci yapıların bulunduğu ve anılan taşınmazın tarımsal amaçlı kullanılmasının mümkün olmadığı, dolayısıyla hukuka uygun olmadığı gerekçesiyle verilen anılan parsele ilişkin kısmına yönelik iptal kararında hukuka aykırılık bulunmamaktadır.Davacıya tahsis olunan bir diğer parsel olan ... ada ... parselin ise fiilen drenaj kanalı ve ham toprak olarak kullanıldığından bu parselde herhangi bir tarımsal faaliyette bulunulamayacağının açık olduğu, böyle bir tahsisin toplulaştırmanın tarımsal üretimi arttırma amacına aykırı olduğu gerekçesiyle iptal kararı verilmişse de; drenaj kanalının kamulaştırılacak alanda olması ve mülkiyetinin, ödenecek kamulaştırma bedeli karşılığında davalı idareye ait olacağı göz önünde bulundurulduğunda davacı aleyhine sonuç doğurmayacağından toplulaştırma işlemince, anılan parsele ilişkin kısmına yönelik iptal kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Temyiz isteminin kısmen kabul, kısmen reddine, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının, ...sayılı parsele ilişkin kısmının ONANMASINA,3. Anılan İdare Dava Dairesi kararının ... ada ... sayılı parsele ilişkin kısmının BOZULMASINA, 4. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.