Denizli Bölge Adliye Mahkemesinin, ticari satıştan kaynaklanan itirazın iptali davasında ilk derece mahkemelerinin karşılıklı görevsizlik kararları üzerine yargı yerinin belirlenmesine ilişkin kararı.
Özet: Denizli Bölge Adliye Mahkemesi, mermer alışverişinden kaynaklanan fatura borcunun ödenmemesi üzerine açılan itirazın iptali davasında, ilk derece Asliye Hukuk Mahkemesinin (ticaret mahkemesi sıfatıyla) TTK gereği Asliye Ticaret Mahkemesinin görevli olduğunu belirtirken, Asliye Ticaret Mahkemesinin ise davalının tacir sıfatının bulunmaması ve uyuşmazlığın salt TTK kapsamında olmaması nedeniyle Asliye Hukuk Mahkemesinin görevli olduğuna dair çelişkili yetkisizlik kararları üzerine ortaya çıkan yargı yeri uyuşmazlığını, HMK ve TTK hükümleri doğrultusunda görevli mahkemeyi belirlemek üzere incelemiştir.
T.C.DENİZLİBÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 3. HUKUK DAİRESİDOSYA NO : ...KARAR NO : ...KARAR TARİHİ : █████/2026T Ü R K M İ L L E T İ A D I N AB Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R IBAŞKAN : DR ... (...)ÜYE : ... (...)ÜYE : ... (...)*KATİP : ... (...)İNCELENEN KARARINMAHKEMESİ : ... ASLİYE TİCARET MAHKEMESİTARİHİ : █████/2026NUMARASI : ... Esas - ... KararİNCELENEN KARARINMAHKEMESİ : .... ASLİYE HUKUK MAHKEMESİTARİHİ : █████/2025NUMARASI : ... Esas - ... KararDAVACI : ... VEKİLİ : Av. ... DAVALI : ... - ... DAVANIN KONUSU : İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan)Taraflar arasında görülen davada .... Asliye Ticaret Mahkemesi ve ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ayrı ayrı yetkisizlik kararı verilmesi nedeni ile yargı yerinin belirlenmesi için gönderilen dosya içindeki evraklar okunup gereği görüşülüp düşünüldü: İLK DERECE MAHKEMESİ KARARLARININ ÖZETİ:.... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin (Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla) kararı ile; "Tüm dosya kapsamı incelemesi neticesinde; Davanın 'Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla' açıldığı, şu halde TTK m.5 uyarınca davanın genel mahkemelerde değil asliye ticaret mahkemesinde görülmesi lazım geldiği mütalaa edilmiştir.07.07.2021 tarihli, 608 karar numaralı HSK kararı ile Muğla ilinde, müstakil bir Asliye Ticaret Mahkemesi teşekkül edilmiş, aynı kararda bu mahkemenin mülki sınırları Muğla ilinin mülki sınırları olarak belirlenmiş, mezkur kararın ise 01.09.2021 tarihinden itibaren uygulanacağı deklare edilmiştir.İşbu dava, 29.07.2025 tarihinde açıldığına göre mezkur kararda belirtildiği üzere, görevli mahkeme, ... Asliye Ticaret Mahkemesi'dir. Görev hususunun dava şartı olması nedeniyle kamu düzenine ilişkin olduğu kuralı ve böylece davanın her aşamasında resen de gözetilebileceği kuralı dikkate alınarak, usul ekonomisi ilkesi gereği dosya üzerinden aşağıdaki şekildeki usule ilişkin nihai kararla dosyadan el çekilmesinde isabet bulunmuştur." şeklinde karar verilmiştir....Asliye Ticaret Mahkemesinin kararı ile; "Somut olayda, davalı gerçek kişi olup davaya konu alım satım ilişkisi salt TTK'da düzenlenmemiştir. Her ne kadar davacı taraf tacir ise de davalı tarafın tacir sıfatı bulunmamaktadır. Ayrıca dava yine her iki tarafın ticari işletmesini ilgilendiren bir dava da değildir.Buna göre davalının tacir sıfatının bulunmaması, uyuşmazlık konusunun 6102 Sayılı TTK'da düzenlenmemiş olmasına ve tarafların ticari işletmesiyle ilgili olmamasına göre, davaya ticaret mahkemesinde bakılması düşünülemez. Buna göre alım satım ilişkisinden kaynaklı açılan iş bu davada ... Asliye Hukuk Mahkemeleri görevli olup, aşağıdaki gibi karşı görevsizlik kararı verilmiştir." denilmiş ve ayrı ayrı verilen görevsizlik kararları üzerine yargı yeri belirlenmesi için dosya Dairemize gönderildiği görülmüştür.DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE; HMK.nın 22 ve 23. maddeleri gereğince Dairemizin davaya bakmakta görevli olduğu anlaşılmıştır. HMK 23/1 maddesinde yargı yerinin belirlenmesine ilişkin incelemenin dosya üzerinden yapılabileceği düzenlenmektedir. Bu nedenle dairemizce dosya üzerinden yapılan incelemede:Dava, mermer alış verişi nedeniyle düzenlenen faturanın ödenmemesi nedeniyle başlatılan icra takibine itiraz edilmesi sonucu takibin durması üzerine açılan itirazın iptali talebine ilişkindir. 6098 sayılı TBK'nun 207.maddesinde satış sözleşmesi, satıcının, satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretme, alıcının ise buna karşılık bir bedel ödeme borcunu üstlendiği sözleşmedir şeklinde tarif edilmiştir. 6100 sayılı HMK'nun 2.maddesinde "Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarla, şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir. Bu Kanunda ve diğer kanunlarda aksine düzenleme bulunmadıkça, asliye hukuk mahkemesi diğer dava ve işler bakımından da görevlidir." şeklinde düzenlenmiştir.6102 sayılı TTK'nın 5/1. maddesine göre, aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevlidir. Bu hükme göre ticaret mahkemelerinin görev alanı ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işleridir. Ticari faaliyetleri ilgilendiren bütün davalar ticari dava değildir. Bu nedenle ticari işlerle ilgili bütün davalar ticaret mahkemelerinin görev alanına sokulmamış, yalnızca uzmanlık gerektiren hususların ticaret mahkemelerince karara bağlanması esası getirilmiştir.Ticari davaları, mutlak ticari davalar, nisbi ticari davalar, yalnızca bir ticari işletmeyle ilgili olmasına rağmen ticari nitelikte kabul edilen davalar olmak üzere üç grubta toplamak mümkündür. Mutlak ticari davalar, tarafların tacir olup olmadığına ve işin bir ticari işletmeyi ilgilendirip ilgilendirmediğine bakılmaksızın ticari sayılan davalardır. Mutlak ticari davalar, 6102 sayılı TTK'nın 4/1. maddesinde bentler halinde sayılmıştır. Bunların yanında Kooperatifler Kanunu (m.99), İcra İflas Kanunu (m.154), Finansal Kiralama Kanunu (m.31), Ticari İşletme Rehni Kanunu (m.22) gibi bazı özel kanunlarda belirlenmiş ticari davalar da bulunmaktadır. Bu guruptaki davaların ticari dava sayılabilmesi için taraflarının tacir olması veya ticari işletmeleriyle ilgili olması gibi şartlar aranmaz. TTK'nın 4/1. bendinde sınırlı olarak sayılan davalar arasında yer alması veya özel kanunlarda ticari dava olarak nitelendirilmesi yeterlidir. Bu davalar kanun gereği ticari dava sayılan davalardır.Nispi ticari davalar, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması halinde ticari nitelikte sayılan davalardır. 6102 sayılı TTK'nın 4/1. maddesine göre, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafı da tacir olan hukuk davaları ticari dava sayılır. Bu hükme göre bir davanın ticari dava sayılabilmesi için, hem iki tarafın ticari işletmesini ilgilendirmesi, hem de iki tarafın tacir olması gereklidir. Bu şartlar birlikte bulunmadıkça, uyuşmazlık konusunun ticari iş niteliğinde olması veya ticari iş karinesi sebebiyle diğer taraf için de ticari iş sayılması davanın ticari dava olması için yeterli değildir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 19/2. maddesi uyarınca, taraflardan biri için ticari iş sayılan bir işin diğeri için de ticari iş sayılması, davanın niteliğini ticari hale getirmeyecektir. Zira; Türk Ticaret Kanunu, kanun gereği ticari dava sayılan davalar haricinde, ticari davayı ticari iş esasına göre değil, ticari işletme esasına göre belirlemiştir. Hal böyle olunca, işin ticari nitelikte olması davayı ticari dava haline getirmez.Üçüncü grup ticari davalar, yalnızca bir tarafın ticari işletmesini ilgilendiren havale, vedia ve fikri haklara ilişkin davalardır. Yukarıda açıklandığı üzere bir davanın ticari dava sayılması için kural olarak ya mutlak ticari davalar arasında yer alması ya da her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili bulunması gerekirken havale, vedia ve fikri haklara ilişkin davaların ticari nitelikte sayılması için yalnızca bir yanın ticari işletmesiyle ilgili olması TTK'da yeterli görülmüştür. Bu durumda eldeki davanın Asliye Ticaret Mahkemesince görülüp karara bağlanabilmesi için uyuşmazlığın, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması ve bu bağlamda tarafların her ikisinin birden tacir olması zorunludur.Dosya kapsamındaki ... Vergi Dairesi Müdürlüğünün █████/2025 tarihli cevabi yazısına göre davalının 12.08.2021-01.06.2023 tarihleri arasında İşletme Hesabı Esasına tabi esnaf olarak faaliyette bulunduğu, ... Esnaf ve Sanatkarlar Odasına esnaf kaydının bulunduğu, tacir kaydının olmadığı anlaşılmaktadır. Davalının tüzel kişi tacir olduğu anlaşılmaktadır. Somut olayda, davacının talebinin mermer alış verişi nedeniyle düzenlenen faturanın ödenmemesi nedeniyle başlatılan icra takibine itiraz edilmesi sonucu takibin durması üzerine açılan itirazın iptali talebine ilişkin olduğu, ... Vergi Dairesi yazı cevabına göre işletme hesabı esasına göre defter tutan vergi mükellefi olduğu ve 213 Sayılı Vergi Usul Kanununa istinaden tacir sayılmadığı, ticaret sicil müdürlüğünde tacir kaydının olmadığı, her ne kadar davacı taraf tacir ise de davalının tacir sıfatının bulunmadığı, dava konusu uyuşmazlık mutlak veya nispi ticari dava niteliğinde olmadığından, somut uyuşmazlığın genel görevli mahkeme olan Asliye Hukuk Mahkemesince çözümlenmesi gerekmektedir. Buna göre, ....Asliye Hukuk Mahkemesince davanın Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla açılması nedeniyle gönderme kararı mahiyetinde bir karar verilmiş ise de görev araştırması yapılarak genel mahkeme sıfatıyla işin esasına girilerek tarafların iddia ve savunmaları ile delilleri toplanarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde görevsizlik kararı verilemesi doğru görülmemiştir... Asliye Hukuk Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılarak yargı yeri olarak belirlenmesine karar vermek gerekmiştir.HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda izah edildiği üzere; 1-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 21 ve 22. maddeleri gereğince ... Asliye Hukuk Mahkemesinin YARGI YERİ OLARAK BELİRLENMESİNE,2-Dosyanın yargı yeri belirlenmesini talep eden mahkemesine iadesine, Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 362/1-c maddesi uyarınca kesin olmak üzere █████/2026 tarihinde oy birliği ile karar verildi GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : █████/2026 Dr. ...Başkan... ¸e- imzalıdır ...Üye... ¸e- imzalıdır ...Üye... ¸e- imzalıdır ...Katip... ¸e- imzalıdır