danıştay 2. daire, bir sendikanın milli eğitim bakanlığı eğitim müfettişleri yönetmeliğinin sınav, atama, hizmet süresi, kurul yapısı ve denetim güvencesi gibi konuları düzenleyen maddelerinin iptali talebini inceliyor.

Danıştay 2. Daire, bir sendikanın Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliğinin sınav, atama, hizmet süresi, kurul yapısı ve denetim güvencesi gibi konuları düzenleyen maddelerinin iptali talebini inceliyor.

Özet: Davacı sendika, Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliğinin sınav kurulu üyelerinin tarafsızlığına, öğretmenlerin müfettişlik sınavlarına katılım koşullarına, yarışma sınavının adil ve eşitlik ilkesine uygunluğuna, pedagojik formasyonu olmayanların müfettiş olabilmesine ve müfettiş ile müfettiş yardımcılarının atanma usullerine ilişkin çeşitli maddelerine itiraz ederek, düzenlemelerin liyakat, şeffaflık ve etkili denetim ilkelerine aykırı olduğunu, bu nedenle bahse konu maddelerin iptal edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

Danıştay 2. Daire Başkanlığı █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

İKİNCİ DAİRE

Esas No : █████████

Karar No : █████████

DAVACI : ... Sendikası

VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Bakanlığı

VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU : █████/2022 günlü, 31765 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği'nin;

1. "Sınav Kurulu" başlıklı 5. maddesinin 3. fıkrasında geçen "...ikinci..." ibaresinin,

2. "Yarışma sınavı" başlıklı 7. maddesinin 1. ve 2. fıkralarının,

3. "Yazılı sınava katılacaklarda aranacak şartlar" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde geçen "Adaylık ve sözleşmeli öğretmenlik süresi dâhil olmak üzere sınav başvurusunun son günü itibarıyla öğretmenlikte sekiz yıl ve daha fazla hizmeti bulunmak koşulu ile ..." ibaresinin ve (b) bendinin,

4. "Zorunlu çalışma süresini tamamlayanların yer değiştirmeleri" başlıklı 35. maddesinin 4. fıkrasında geçen "... 36 ncı maddenin birinci fıkrasındaki süre sınırlılığında ..." ibaresinin,

5. "Bulundukları ilde sekiz yıl süre ile görev yapanların yer değiştirmeleri" başlıklı 36. maddesinin,

6. "Eğitim müfettişleri başkanının görevlendirilmesi" başlıklı 40. maddesinin 1. fıkrasında geçen "Eğitim müfettişleri başkanı; eğitim müfettişleri arasından,..." ibaresi ile 2. fıkrasında geçen "Görev yaptıkları ilin dışındaki bir ile eğitim müfettişleri başkanı olarak görevlendirileceklerin,..." ibaresinin,

7. "Eğitim müfettişleri başkanının görev, yetki ve sorumlulukları" başlıklı 42. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde geçen "...il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ile valilik onayına sunmak." ibaresinin,

8. "Eğitim müfettişleri başkan yardımcılarının görevlendirilmesi" başlıklı 43. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinden sonra gelen "...il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ve valinin onayı..." ibaresinin,

9. "Eğitim Müfettişleri Başkanlar Kurulu Toplantısı ve diğer toplantılar" başlıklı 52. maddesinin 2. fıkrasında geçen "...gündemi..." ibaresinin,

10. "Eğitim müfettişliği güvencesi" başlıklı 61. maddesinin 1. fıkrasının iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI : Davacı sendika tarafından;

Yönetmeliğin 5. maddesinin 3. fıkrasında geçen "ikinci" ibaresi yönünden; sınav kurulu üyelerinin, yansız davranması ve objektif ölçülere göre değerlendirme yapıp karar vermesinin oldukça önemli olduğu, üçüncü dereceye kadar (bu derece dâhil) kan ve kayın hısımlarının veya evlatlıklarının katılacağı sınavlarda görev alamazlar şeklinde düzenleme yapılması gerektiği;

Yönetmeliğin 7. maddesi yönünden; Yönetmelik ile hukuka aykırı bir şekilde yer verilen yaş ve hizmet süresi şartları gözetildiğinde, yazılı yarışma sınavına katılacak öğretmenlerin alan sınavı da dahil KPSS sonucuna göre taban puanın çok üstünde puan alarak atandığı bilinmekte olup, mesleği öğretmen olmayan KPSS sonuçlarının yarışma sınavının yazılı sınav bölümü olarak kabul edilerek, dört yıllık lisans eğitimi veren hukuk, siyasal bilgiler, iktisadi ve idari bilimler, iktisat ve işletme fakülteleri veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurt içi ve yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olanlardan farklı değerlendirilerek, öğretmen unvanı taşıyanların yazılı sınava katılımının zorunlu tutulmasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu;

Bakanlık öğretmen kadrolarında görev yapan, alan sınavı da dahil KPSS sonucuna göre taban puanın çok üstünde puan alarak atanan öğretmenlerin, öğretmenlik mesleğine atanmaları, adaylık ve adaylık kaldırma süreçlerinde; bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü; liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu; özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı; genel yetenek ve genel kültürü; bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı gibi hususlar yazılı ve sözlü sınavlarla defalarca değerlendirilmekte olup, ayrıca değerlendirmenin hukuken denetime elverişli olmayan usullerle sözlü sınava tabi tutularak, sözlü sınav sonucuna da yazılı sınav değerinde ağırlık yükleyerek atanmalarının hukuka aykırı olduğu;

Eğitim fakültesi mezunu olmayan ya da herhangi bir pedagojik formasyona sahip bulunmayan, öğretmenlik mesleğine ilişkin hiçbir bilgi, birikim ve deneyimi olmayanlara da eğitim müfettişi veya eğitim müfettiş yardımcısı olma imkanının tanındığı, eğitime dair hiçbir bilgi birikim ve deneyimi olmayanların, yıllarını öğretmenlik mesleğine vermiş öğretmenleri, yöneticileri denetlemesinin kabul edilebilir bir durum olmadığı; meslekte belli bir bilgi, birikim ve tecrübeye sahip olan ya da bu alanda özel eğitim alan öğretmenler arasından liyakat ilkelerine uygun şeffaf, adil olarak müfettişlik mesleğine girilmesinin gerektiği;

Öncelikle denetimin rehberlik ayağının ön planda tutulduğu gözetildiğinde, denetimin güvenilir olması, liyakatin sağlanması, etkili denetim rehberlik ile öğretmenlerin gelişimlerinin sağlanması, verimli ve şeffaf denetim ile denetleyenlerin bilgi birikiminden faydalanılması, tavsiyelerinin gerçekleşebilmesi, denetleyene saygı gösterilmesi hususlarının önemli olduğu; meslek içinden gelmeyen müfettişlerle yapılan rehberlik ve denetim çalışmalarının gerçek anlamda eğitimin niteliğini artırıcı bir etki yaratmayacağı gibi öğretmenler üzerinde baskı aracı olacağı, öğretmenliğin bir ihtisas mesleği olduğu düşünüldüğünde başka mesleki alanlar ile eğitim programlarını tamamlayanların eğitim müfettişi ve yardımcılığı gibi uzmanlık gerektiren alanlarda görevlendirilmelerinin hukuka aykırı olduğu;

Yönetmeliğin 8. maddesi yönünden; öğretmenlerin göreve atanabilmesi için, maddenin (a) ve (b) bentlerinde belirtilen koşulları birlikte taşıma koşulu arandığından, her iki bendin birlikte değerlendirilmesi gerektiği, bu şartların yer aldığı düzenlemenin Anayasa'da ifadesini bulan ‘Genel Eşitlik’ ilkesine açıkça aykırı olduğu; şöyle ki, öğretmen adaylarının önemli bir bölümü, öğretmen olarak atanma istemiyle başvuruda bulunmadıkları veya KPSS sınavını kazanamadıkları için değil, kontenjan yetersizliği nedeniyle lisans diplomalarını aldıktan hemen sonra atanamadığı, büyük bir oranın yıllar sonra atanabildiği, bu durum nedeniyle öğretmen olarak atanma yaşını oldukça ileri yaşlara taşıdığı, yüzbinlerce öğretmen adayının bu nedenle atanamadığı ve atanmayı beklediğinin bilindiği, Yönetmelik gereği, en az sekiz yıl öğretmen olarak görev yapma koşulu da gözetildiğinde, 35 yaşını doldurmayan öğretmen sayısının oldukça düşük olacağı;

Yarışma sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olma şartının yasal dayanağının da bulunmadığı; Yasalar ve Kanun Hükmünde Kararnamelerdeki düzenlemeleri aşacak şekilde Yönetmelik ile yaş sınırlamasına yönelik düzenleme yapılmasının kanunilik ilkesine aykırı olduğu; Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Başkanlıkları Yönetmeliği’nde "40 yaşını doldurmamış olmak" ibaresinin iptali ve yürütülmesinin durdurulması istemiyle açılan bir davada, Danıştay İkinci Dairesinin █████/2011 tarihli ve E:█████████ sayılı kararı ile, bu ibarenin açıkça mevzuata ve hukuka aykırı olduğu, yürütülmesi halinde telafisi güç zararlara neden olacağı gerekçesiyle yürütülmesinin durdurulmasına karar verildiği;

Diğer yandan, 35 yaşını doldurmamış olan eğitim müfettişlerinin daha deneyimli öğretmen ve yöneticileri denetlemelerinin uygulamada sorunlara neden olacağı; daha da önemlisi son başvuru tarihi itibarıyla geçerlilik süresi dolmamış, yarışma sınavı duyurusunda ilan edilen KPSS puan türlerinden belirlenen taban puanı veya üzerinde puan almış olan, en az dört yıllık lisans eğitimi veren hukuk, siyasal bilgiler, iktisadi ve idari bilimler, iktisat ve işletme fakülteleri veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurt içi ve yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olanlarda hizmet süresine yer verilmemiş olmasının da eşitlik ilkesine aykırı olduğu;

Yönetmeliğin 36. ve 35. maddeleri yönünden; Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Müfettişleri Başkanlıkları Yönetmeliğinde yapılan bazı değişikliklerin yürütmesinin durdurulması ve iptali istemiyle açılan bir davada, Danıştay İkinci Dairesinin █████/2005 gün ve E:█████████ sayılı kararı ile, aynı ildeki sekiz yıllık çalışma süresini dolduran ilköğretim müfettişlerinin görev yerlerinin değiştirilmesine ilişkin düzenlemenin yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği;

Dava konusu Yönetmelik hükmü ile, bölge hizmetlerinin tamamını yerine getirmiş yani birinci hizmet bölgesinde beş yıl, ikinci hizmet bölgesinde beş yıl, üçüncü ve dördüncü hizmet bölgelerinde dörder yıl ve beşinci hizmet bölgesinde üç yıl olmak üzere, toplam yirmi bir yıl zorunlu bölge hizmeti görevini yerine getirmiş eğitim müfettişlerinin de görev yerinin değiştirilmesine, böylece en az bir kez daha zorunlu bölge hizmetine tabi tutulmasına olanak tanındığı;

Yönetmeliğin 36. maddesinin altıncı fıkrasında yer alan "Bu madde kapsamında görev yeri değiştirilen eğitim müfettişleri ayrıldıkları tarihten itibaren sekiz yıllık süre geçmeden, bu Yönetmelikle belirlenen iller arası diğer yer değiştirmeler kapsamında ayrıldıkları ile tekrar atanamazlar." düzenlemesinin, müfettişin özel hayatı ve aile birliğini gözetmediği gibi cezalandırıcı nitelikte olduğu, Yönetmelikte hizmetin gereği (soruşturma) atamalara ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı, Yönetmeliğin hüküm bulunmayan haller başlıklı 75. maddesi ile Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğe atıfta bulunulduğu, hizmetin gereği olarak yapılabilecek yer değiştirmelere ilişkin süre sınırının bu Yönetmelikte bulunmadığı;

█████/2014 tarih ve 29009 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Milli Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Denetim Başkanlığı ile Maarif Müfettişleri Başkanlıkları Yönetmeliği’nin 38. maddesinde, hizmetin gereği olarak yapılacak yer değiştirme hususunun düzenlendiği, hakkında disiplin işlemi sonucu yer değiştirme teklifi getirilen müfettişler ve müfettiş yardımcılarının 3 yıl sonra eski görev yerine atanma isteğinde bulunabileceği ve atanabileceği yolunda düzenlemenin olduğu;

Bu nedenle, müfettişlerin göreve başladıkları tarih itibariyle bulundukları hizmet bölgelerinde kaç yıl görev yapmışlarsa ya da ikamet etmişlerse onların da isteğe bağlı, zorunlu hizmet bölgesini tamamlama ya da bulunduğu ilde sekiz yıldan fazla görev yapma şartları gereğince atamaya tabii tutulmaları gerektiği; kamu personeline ilişkin düzenlemeler yapılırken, hukuk devleti ve eşitlik ilkelerinin yanında özlük hakları, görevin gerektirdiği niteliklerin göz önünde bulundurulması gerektiği;

Ayrıca, yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, Yönetmeliğin 35. maddesinin 4. fıkrasında yer alan “… 36. maddenin birinci fıkrasındaki süre sınırlılığında” ibaresinin de hukuka aykırı olduğu;

Yönetmeliğin 40. maddesi yönünden; dava konusu olan ibarelerin, Yönetmeliğin özüne ve kapsamına aykırı olduğu, Yönetmeliğinin 40. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında yer verilen düzenlemeden, eğitim müfettişleri başkanının il içinde görev yapan müfettişler arasından değil de Türkiye’nin genelinde görev yapan tüm müfettişler arasından belirleneceği, bu belirlemeyi Teftiş Kurulu Başkanının yapacağının öngörüldüğü, hiçbir yeterlilik, ölçü, kariyer, liyakat gözetilmeden yapılan bu tercihin, denetim hizmetini olumsuz etkileyeceği; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, Devlet memurluğunu bir meslek olarak kabul etmekte ve bunlara sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânı sağlanması, sınıflar içinde ilerleme ve yükselme işlemlerinin yeterlik sistemine dayandırılması gerektiği, bunun temelinde, objektif kurallar çerçevesinde işin ehline verilmesi ve hak etme kavramı yatmakta olup, kamu hizmetlerinin etkin ve verimli bir şekilde gerçekleştirilmesinin tek güvencesinin de hizmetin yetişmiş ve ehil kamu görevlilerince yerine getirilmesiyle sağlanabileceği;

Yönetmeliğin 42. ve 43. maddeleri yönünden; Yönetmeliğin 42. maddesin (1) fıkrasının (g) bendindeki “il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ile valilik onayına sunmak" ifadesi ile Yönetmeliğin 43. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinden sonra gelen, "il milli eğitim müdürünün uygun görüşü ve valinin onayı" ibaresinin de görevin özelliği ve yapısal durumu ile bağdaşmadığı; demokratik, iyi işleyen yapının oluşturulması, işbirliğinin gerçekleştirilmesi, çalışma düzeninin sağlanması için başkan yardımcılarının eğitim müfettişleri ve eğitim müfettiş yardımcıları tarafından seçilmesinin denetim, rehberlik, inceleme ve soruşturma ilkeleri açısından önemli ve görevin gereklerine uygun olduğu, görevlendirmede il milli eğitim müdürünün uygun görüşüne ihtiyaç duyulmaması gerektiği; 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Taşra Teşkilatı" başlıklı 327. maddesinin hiç bir biçimde milli eğitim müdürünün onayını gerektirir bir anlam ihtiva etmediği, aynı Kararname'nin 320. maddesinde de, hizmetin politik ve yerel etkilerden uzak, merkezi bir sistem öngörüldüğü;

Yönetmeliğin 52. maddesi yönünden; maddenin ilk fıkrasında, "Eğitim Müfettişleri Başkanlar Kurulu Toplantısı" ve diğer toplantıların amacı belirtilmiş olup, pek çok ortak sorunlar üzerine ortak gündem oluşturulabileceği gibi, çeşitlilik ve farklılık gösteren sorunların da gündemde yer alması gerekebileceği, ülke genelinde görev yapan Başkanların önceden tarihi belirtilen bu toplantıların gündemini belirlemesi, belirlenen gündeme ek başlıkların eklenmesinin önemli olduğu, bu yolun açılmasının daha demokratik olduğu, katılımcılığa olanak tanınması, toplantıların daha verimli geçmesine, daha iyi sonuçlar elde edilmesine, taşra teşkilatının güçlenmesine de katkısı sunacağı;

Yönetmeliğin 61. maddesi yönünden; Yönetmeliğin 61. maddesinin birinci fıkrasındaki "... rehberlik ve denetim hizmetlerinin gerekleri ile bağdaşmayan sıhhi, ahlaki veya mesleki yetersizlikleri tespit edilmedikçe ..." ifadesinin oldukça muğlak olduğu, rehberlik ve denetim hizmetlerinin gerekleri ile bağdaşmayan sıhhi, ahlaki veya mesleki yetersizliklerin nasıl tespit edileceği, tespitte ne tür bilgi, belge veya olgulara dayanılacağına ilişkin bir ölçüte maddede yer verilmediği, bu durumun eğitim müfettişlerinin güvencesini zayıflatmakta, görevden alınmalarını kolaylaştırmakta olduğu, eğitim müfettişlerinin, Bakanlığın denetimindeki gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşlarını denetiminde görevlerini baskı ve etki altında kalmadan yerine getirebilmeleri için, hukuken sınırları belirlenmiş, keyfiliğe sebebiyet vermeyecek daha sağlam güvenceler ile donatılmalarının gerektiği; en az sekiz yıl öğretmenlik yapmış, yarışma sınavını kazanarak eğitim süreçlerini başarı ile tamamlamış ve görevinin gereğini layığı ile yerine getiren eğitim müfettişlerinin, davranışının disiplin cezası gerektirip gerektirmediği bile belirlenmeden, görevden alınabilmelerinin görev güvencesiyle bağdaşmayacağı, bir eğitim müfettişinin her an görevden alınabilme endişesi altında tutulmasının, görevini yönetimin istediği biçimde yerine getirmesine neden olabileceği, böyle bir bakışın kamu yararı ve hizmetin gerekleriyle bağdaştırılmasına olanak bulunmadığı ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idare tarafından;

Yönetmeliğin 5. maddesinin 3. fıkrasında geçen "ikinci" ibaresi yönünden; hukuk düzenimizde aralarında belli bir dereceye kadar kan ve kayın hısımlıkları bulunanların belli görevlerde, kurul/komisyon üyeliklerinde bulunmalarında kısıtlamalar getirilmiş olup, bir kısmında ise çekilme hakkı tanındığı, tüm bu kısıtlama/kaçınmaya yönelik düzenlemeler için ortak bir kanuni düzenleme bulunmadığı, konu ile ilgili düzenlemelerin ilgili kurum/kuruluş ve Bakanlıkların ya özel kanunlarında ya da daha alt düzeyde hukuki norm olan yönetmelik düzeyinde düzenlendiği, bu kapsamdaki hukuki düzenlemelerin bir kısmında üçüncü dereceye kadar kan ve kayın, bir kısmında üçüncü dereceye kadar kan ikinci dereceye kadar kayın, bir kısmında ise ikinci dereceye kadar kan ve kayın hısımlıklarına yönelik kısıtlamaların mevcut olduğu;

Yönetmeliğin 7. maddesi yönünden; Milli Eğitim Bakanlığında bir milyonun üzerinde personel ve on yedi milyonun üzerinde öğrenci ve farklı seviye ve türlerde okul ve kurum bulunduğu, Bakanlığın toplumun hemen hemen tamamına yakınına hitap etmekte olduğu, Milli Eğitim Bakanlığının taşra teşkilatında her derece, tür ve seviyedeki resmi ve özel okul ve kurumlar ile bu kurumlarda görev yapan öğretmen ve öğretmen dışındaki personelin rehberlik, denetim, teftiş, araştırma, iş başında yetiştirme, inceleme, soruşturma, ön inceleme vs hizmetlerin, eğitim müfettişleri ve eğitim müfettiş yardımcılarının eliyle yürütülmekte olduğu, öğretmenlik dışında yönetmelikte sayılan işletme, iktisat, hukuk, siyasal bilgiler, iktisadi ve idari bilimler fakültelerinden mezunlar arasından müfettiş yardımcısı alınabilir düzenlemesiyle de; Bakanlığın yönetim, denetim ve gözetimi altında yürütülen eğitim-öğretim hizmetlerinde denetim, inceleme, soruşturma, ön incelemelerde mali, işletme/iktisat boyutu olan görevlerde alanından müfettiş/müfettiş yardımcısı ihtiyacının karşılanmasının amaçlandığı, eğitim öğretim kurumları ile personelin rehberlik, denetim, izleme değerlendirme, inceleme/soruşturma, ön inceleme, araştırma gibi iş ve işlemler müfettiş alanlarına göre planlanmakta ve bu doğrultuda yürütülmekte olduğu, öğretmenlik alanı dışında müfettiş yardımcısı alımının Yönetmelikte yer almasının kamu yararına, hizmet gereklerine ve hukuka uygun bulunduğu;

Yönetmeliğin 8. maddesi yönünden; Bakanlık taşra teşkilatı il milli eğitim müdürlükleri bünyesinde istihdam edilecek eğitim müfettişlerinin, eğitim müfettiş yardımcısı olarak mevzuatında belirtilen özel ve genel şartları taşımak koşuluyla düzenlenen yarışma sınavına tabi tutularak müfettiş yardımcısı olarak göreve başlaması; eğitim müfettiş yardımcısı olarak göreve başlayanların yine mevzuatında yer alan düzenlemelere göre üç yıllık yetiştirilme dönemi sonunda yeterlik sınavında başarı göstermeleri halinde eğitim müfettişi olarak atanması hususunun kanuni düzenlemelerin gereği olduğu;

Eğitim müfettişlerinin, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 36. maddesinin “Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde belirtilen "Mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan kariyer meslek grubu" içerisinde yer aldığı; 657 sayılı Kanun’un ek 40. maddesinde; "Mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan ve 36 ncı maddenin “Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan kadrolara müfettiş, denetçi, denetmen, uzman vb. kadro unvanlarına ilk defa atanacaklar veya halen memur olanlar arasından düzenlenecek yarışma sınavı, yetiştirme dönemi ve yeterlik sınavı sonucuna göre ilgili kariyer meslek gruplarına atanacaklarda "giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak, öğretmenlikte adaylık dönemi dahil en az sekiz yıllık hizmeti bulunmak ve öğretmenlik dışı alanlardan yapılacak müfettiş yardımcısı alımlarının mezun oldukları yüksek öğretim alanlarının tespitine" yönelik, bu Kanun’un 36, 40, 48, 49, ek 40 ve ek 41. maddeleri ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin ek 24. maddesinde yasal düzenleme yapılmış olduğu; idarelerin, hazırlayacakları yönetmeliklerde hukuki normlar hiyerarşisinde amir hükümde olan Kanuni düzenlemelerin öngördüğü somut ve net olarak ortaya konulan yaş, kıdem ve mezun olunan yüksek öğretim alanı şartlarını değiştirmesi/değiştirebilmesi, artırması/artırabilmesi veya azaltması/azaltabilmesi şeklinde bir takdir yetkisinin bulunmadığı, bu kapsamda dava konusu Yönetmelik maddesinin anılan Kanun ve Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre düzenlendiği;

Yönetmeliğin 36. ve 35. maddeleri yönünden; Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin (Genel) Yönetmelik hükümlerine uyumlu olarak, Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği'nde, eğitim müfettişlerinin bölge hizmetine bağlı yer değiştirmelerine ilişkin düzenlemelere yer verildiği; Türkiye'nin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren illeri gruplandırılarak, gelişmişlik sırasına göre (5) hizmet bölgesine ayrıldığı, bu şekilde oluşturulan bir ve ikinci hizmet bölgelerinde beşer yıl, üç ve dördüncü hizmet bölgelerinde dörder yıl ve beşinci hizmet bölgesinde üç yıl olmak üzere toplam 21 yıl bölge hizmeti öngörüldüğü; bu şekilde müfettiş ve müfettiş yardımcılarının bölgeler arasında adil ve dengeli dağıtımı amaçlanarak hizmetin gereği ve kamu yararı ilkelerinin gözetildiği;

Diğer taraftan, Yönetmeliğin bulundukları ilde sekiz yıl süre ile görev yapanların yer değiştirmelerini düzenleyen 36. maddesi ile, bu maddenin üçüncü fıkrasındaki istisnalar hariç aynı ilde çalışma sürelerinin kesintisiz sekiz yıldan fazla olamayacağının hükme bağlandığı, eğitim müfettişlerinin Milli Eğitim Bakanlığının taşra teşkilatında her derece ve türdeki özel/resmi eğitim kurumları ile okulların rehberlik, denetim/teftiş, araştırma, inceleme, soruşturma ve ön inceleme gibi hassas ve özellikli görevleri yürütmekte oldukları, özellikle taşrada bir ilde uzun süreli olarak bulunulmasının, hayatın olağan akışı gereği zaman içerisinde kamu görevlisinin yıpranmasını da beraberinde getireceği, tüm bu olumsuzlukların önüne geçilebilmesi adına Yönetmelik ile aynı ilde kesintisiz çalışma süresinin sekiz yıldan fazla olamayacağı yününde düzenleme yapılması ihtiyacının hasıl olduğu, hizmetin gereği ve kamu yararı ilkeleri gereğince dava konusu mevzuat hükümlerine yer verildiği;

Yönetmeliğin 40. maddesi yönünden; eğitim müfettişlerinin, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun temel ilkeler başlıklı 3. maddesinde düzenlenen kariyer ve liyakat ilkelerine uygun olarak mesleğe atandıkları, eğitim müfettişleri başkanının görevlendirilmesi usulünün idarenin düzenleme yetkisi kapsamında bulunduğu, eğitim müfettişleri başkanlığının ayrı bir hizmet sınıfı, ayrı bir kadro olmadığı, eğitim müfettişleri başkanı ile eğitim müfettişleri arasında hizmet sınıfı, kadro unvanı, özlük ve mali hakları arasında herhangi bir fark bulunmadığı gibi ek göstergelerin de bir birine eşit olduğu, bir başka anlatım ile eğitim müfettişleri başkanlığının yeni bir kariyer basamağı niteliğinde olmadığı, dava konusu Yönetmelik maddesi idari düzenleme niteliğinde olup, eğitim müfettişleri başkanlığı “ikinci görev” kapsamında yapılan idari bir görevlendirme olduğu;

Yönetmeliğin 42. maddesi yönünden; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 327. maddesinin 3. fıkrasında yer verilen düzenlemelerden anlaşılacağı üzere, Milli Eğitim Bakanlığının merkez, taşra ve yurtdışı teşkilatından oluştuğu, yine Bakanlığın taşra teşkilatında il düzeyinde her derece ve türdeki resmi ve özel okul, kurum ve personelin denetim 'teftiş, rehberlik, inceleme/soruşturma, ön inceleme hizmetlerinin eğitim müfettiş ve müfettiş yardımcıları tarafından yürütüleceğinin hüküm altına alındığı; yönetim ve denetim hizmetlerinin bir bütünlük oluşturduğu, denetim hizmetlerinin de yönetim hizmetinin bir parçası olduğu, yönetim ve denetim hizmetlerinin idari bir bütünlük içerisinde ve koordineli olarak yürütülmesi için dava konusu Yönetmelik hükmüyle, eğitim müfettişleri başkanının görevleri arasında rehberlik ve denetim bölgeleri ile gruplarının oluşturulması amacıyla çalışmalar yaparak il milli eğitim müdürünün uygun görüşü ile valilik onayına sunacağı şeklinde düzenleme yapıldığı, Bakanlık taşra teşkilatında il milli eğitim müdürünün birinci derecede yetkili ve sorumluluk mevkiinde bulunduğu, il düzeyinde denetim bölgelerinin ve gruplarının oluşturulmasında uygun görüşünün alınması, yönetim faaliyetlerinin istikrarı, bütünlüğü, etkili ve verimli bir şekilde yürütülmesi için hizmetin gereği olup usule, kanuna ve hukuka uygun bulunduğu;

Yönetmeliğin 43. maddesi yönünden; üst hukuk normu olan yasal düzenlemeler kapsamında, eğitim müfettişleri başkanlığının kuruluşu, görev ve yetkileri, başkan ve başkan yardımcılarının görevlendirilmesi gibi hususların idarenin yönetmelik ile düzenleme yetkisi kapsamındaki işlemlerden olduğu, diğer taraftan eğitim müfettişleri başkan yardımcılığı idari görev niteliğinde olup, meri mevzuatta ve uygulamada idari görevlere yapılacak görevlendirmelerin seçimle yapılmasının yasal dayanağı olmadığı gibi pratik olarak uygulanmasının da mümkün bulunmadığı;

Yönetmeliğin 52. maddesi yönünden; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Teftiş Kurulu Başkanlığı” başlıklı 320. maddesinde; Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığının görevleri arasında, “eğitim müfettişlerinin çalışmalarının koordinasyonu ile rehberlik ve denetim hizmetlerinin yürütülmesinde bütünlüğü sağlamak” görevine de yer verilmiş olup; Yönetmeliğin 52. maddesi kapsamında yapılacak eğitim müfettişleri başkanlar kurulu toplantısının tarihi, yeri, süresi ve gündeminin önceden tespit edilerek katılımcılara duyurulmasının işin gereği ve hayatın olağan akışında yer alan bir uygulama olduğu;

Yönetmeliğin 61. maddesi yönünden; Yönetmeliğin 61. maddesinin birinci fıkrası ile, müfettişlerin kendi istekleri dışında sıhhi, ahlaki veya mesleki yetersizlikleri tespit edilmedikçe görevden alınamayacağı, diğer idari görevlere atanamayacağı, ikinci fıkrası ile de, görevleriyle ilgili yaptıkları iş ve işlemlerden dolayı kişisel kusur, haksız fiil ve diğer sorumluluk halleri dahil ancak idare aleyhine tazminat davası açılabileceği hükümlerine yer verilerek müfettişlik güvencesinin hukuken sağlandığı yolunda savunma yapılmıştır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ : Dava konusu edilen Yönetmelik maddelerinden; 7. maddenin 1. fıkrasında geçen "...ve sözlü..." ile aynı cümlenin devamında yer alan "...sözlü..." ibaresinin, 8. maddenin 1. fıkrasının (a) bendinin ve 43. maddesinin, Danıştay Onikinci Dairesinin █████/2025 günlü, E:█████████, K:█████████ sayılı kararıyla iptal edilmesi nedeniyle bu maddelere yönelik istemler hakkında karar verilmesine yer olmadığına; 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi yönünden davanın reddine; diğer madde ve ibarelerin ise iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmüştür.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ : Dava, █████/2022 tarih ve 31765 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği'nin; "Sınav Kurulu" başlıklı 5. maddesinin 3. fıkrasında geçen "ikinci" ibaresinin, "Yarışma sınavı" başlıklı 7. maddesinin 1. ve 2. fıkralarının, "Yazılı sınava katılacaklarda aranacak şartlar" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde geçen "Adaylık ve sözleşmeli öğretmenlik süresi dâhil olmak üzere sınav başvurusunun son günü itibarıyla öğretmenlikte sekiz yıl ve daha fazla hizmeti bulunmak koşulu ile ..." ibaresinin ve (b) bendinin, "Bulundukları ilde sekiz yıl süre ile görev yapanların yer değiştirmeleri" başlıklı 36. Maddesinin, "Zorunlu çalışma süresini tamamlayanların yer değiştirmeleri" başlıklı 35. maddesinin 4. fıkrasında geçen "... 36 ncı maddenin birinci fıkrasındaki süre sınırlılığında ..." ibaresinin, "Eğitim müfettişleri başkanının görevlendirilmesi" başlıklı 40. maddesinin 1. fıkrasında geçen "Eğitim müfettişleri başkanı; eğitim müfettişleri arasından, ..." ibaresinin, 2. fıkrasında geçen "Görev yaptıkları ilin dışındaki bir ile eğitim müfettişleri başkanı olarak görevlendirileceklerin, ..." ibaresinin, "Eğitim müfettişleri başkanının görev, yetki ve sorumlulukları" başlıklı 42. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde geçen "... il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ile valilik onayına sunmak." ibaresinin, "Eğitim müfettişleri başkan yardımcılarının görevlendirilmesi" başlıklı 43. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinden sonra gelen "... il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ve valinin onayı ..." ibaresinin, "Eğitim Müfettişleri Başkanlar Kurulu Toplantısı ve diğer toplantılar" başlıklı 52. maddesinin 2. fıkrasında geçen " ... gündemi ..." ibaresinin, "Eğitim müfettişliği güvencesi" başlıklı 61. maddesinin 1. fıkrasının iptali istemiyle açılmıştır.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 124. maddesinde; Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkartabileceği hüküm altına alınmıştır.

1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Teftiş Kurulu Başkanlığı” başlıklı 320. maddesinde; “(1) Teftiş Kurulu Başkanlığı, Bakanın emri veya onayı üzerine aşağıdaki görevleri yapar:

a) Bakanlığın görev alanına giren konularda Bakanlık personeline, Bakanlık okul ve kurumlarına, özel öğretim kurumlarına ve gerçek ve tüzel kişilere rehberlik etmek,

b) Bakanlığın görev alanına giren konularda faaliyet gösteren kamu kurum ve kuruluşları, gerçek ve tüzel kişiler ile gönüllü kuruluşlara, faaliyetlerinde yol gösterecek plan ve programlar oluşturmak ve rehberlik etmek,

c) Bakanlık tarafından veya Bakanlığın denetiminde sunulan hizmetlerin kontrol ve denetimini ilgili birimlerle iş birliği içinde yapmak, süreç ve sonuçlarını mevzuata, önceden belirlenmiş amaç ve hedeflere, performans ölçütlerine ve kalite standartlarına göre analiz etmek, karşılaştırmak ve ölçmek, kanıtlara dayalı olarak değerlendirmek, elde edilen sonuçları rapor hâline getirerek ilgili birimlere ve kişilere iletmek,

ç) Bakanlık teşkilatı ve personeli ile Bakanlığın denetimi altındaki her türlü kuruluşun faaliyet ve işlemlerine ilişkin olarak, usulsüzlükleri önleyici, eğitici ve rehberlik yaklaşımını ön plana çıkaran bir anlayışla, Bakanlığın görev ve yetkileri çerçevesinde denetim, inceleme ve soruşturma iş ve işlemlerini müfettişler aracılığıyla yapmak,

d) Her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumları ile il ve ilçe millî eğitim müdürlüklerinin rehberlik, işbaşında yetiştirme, denetim, değerlendirme, inceleme, araştırma ve soruşturma hizmetlerini müfettişler aracılığıyla yürütmek,

e) (Ek:RG-6/7/2021-31533-C.K-78/1 md.) Eğitim müfettişlerinin çalışmalarının koordinasyonu ile rehberlik ve denetim hizmetlerinin yürütülmesinde bütünlüğü sağlamak,

f) Bakan tarafından verilen diğer görevleri yapmak.

(2) (Ek:RG-3/███████-31678-C.K-87/1 md.) Başkanlıkta 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesi uyarınca müfettiş ve müfettiş yardımcısı istihdam edilebilir.

(3) Bakanlık tarafından veya Bakanlığın denetiminde sunulan hizmetlerin rehberlik ve teftişini sağlamak amacıyla gerekli görülen illerde Bakan onayı ile çalışma merkezleri kurulabilir. Teftiş Kurulu Başkanlığı, Başkan ile Başkanlık birimlerinde ve çalışma merkezlerinde görevli başmüfettiş, müfettiş ve müfettiş yardımcılarından oluşur. Başkanlığın görev merkezi Ankara’dır. Bu merkez, Başkanlık birimlerinde görevlendirilen müfettişlerin aynı zamanda çalışma merkezidir.

Taşra teşkilatı” başlıklı 327. maddesinde ise; “(1) Bakanlık, taşra teşkilatı kurmaya yetkilidir.

(2) Her ilde ve ilçede bir millî eğitim müdürlüğü kurulur. İlçe millî eğitim müdürlükleri, görev ve hizmetleri yürütürken il millî eğitim müdürlüklerine karşı da sorumludur. İl ve ilçelerin sosyal ve ekonomik gelişme durumları, nüfusları ve öğrenci sayıları göz önünde bulundurularak, bu müdürlükler farklı tip ve statülerde kurulabilir ve bunlara farklı yetkiler verilebilir. İş durumuna ve ihtiyaca göre millî eğitim müdürlüklerine bağlı olarak ayrı il ve ilçe birimleri de kurulabilir.

(3) (Ek:RG-6/7/2021-31533-C.K-78/2 md.) İl milli eğitim müdürlüklerinde, her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarının rehberlik, işbaşında yetiştirme, denetim, değerlendirme, inceleme, araştırma ve soruşturma hizmetlerini yürütmek üzere 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesi uyarınca eğitim müfettişi ve eğitim müfettiş yardımcısı istihdam edilebilir. ..." hükmüne yer verilmiştir.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin “Müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer istihdamı” başlıklı Ek 24. maddesinde; “(Ek: 2/7/2018 – KHK-███████ md.) Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesi kaydıyla bakanlık, kurum ya da birim düzeyinde müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer ile müfettiş yardımcısı, denetmen yardımcısı, denetçi yardımcısı, aktüer yardımcısı ve stajyer kontrolör istihdam edilebilir.

Bu madde kapsamında merkez teşkilatına ait kadro veya pozisyonlarda istihdam edilecekler hakkında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 41 inci maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile yabancı dil şartı hariç olmak üzere beşinci fıkrasında yer alan hükümler kıyasen uygulanır.

Bu madde kapsamında taşra teşkilatına ait kadro veya pozisyonlarda istihdam edilecekler hakkında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 41 inci maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile yabancı dil ve tez şartı hariç olmak ve yeterlik sınavı yazılı ve sözlü aşamalardan oluşmak üzere beşinci fıkrasında yer alan hükümler kıyasen uygulanır.

Milli Eğitim Bakanlığının bu madde kapsamındaki yardımcılık kadrolarına, ayrıca yapılacak yarışma sınavında başarılı olmak kaydıyla, öğretmen olarak en az sekiz yıl hizmeti bulunanlar arasından da atama yapılabilir.

...

Bu madde kapsamında istihdam edileceklerin mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri, yarışma ve yeterlik sınavları, çalışma usul ve esasları, hizmetin gerektirmesi halinde birim veya görev yeri itibarıyla yer değiştirme esasları ile diğer hususlar Devlet Personel Başkanlığının görüşü alınarak kurumlarınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

..." hükmü yer almıştır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Uzman istihdamı” başlıklı Ek 41. maddesinde; (Ek: █████/2011 – KHK-666/3 md.) “(Değişik fıkra: 2/7/2018 - KHK-███████ md.) Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmalarına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesi kaydıyla kurumun görev alanına giren konularda çalıştırılmak üzere merkez teşkilatlarında, ...uzman ve uzman yardımcısı istihdam edilebilir.

Uzman yardımcılığına atanabilmek için; 48 inci maddede sayılan şartlara ek olarak, yapılacak yarışma sınavında başarılı olma ve (…) en az dört yıllık lisans eğitimi veren hukuk, siyasal bilgiler, iktisat, işletme, iktisadi ve idari bilimler fakültelerinden veya bu bakanlıklar ve kurumlarca yürütülen kurumsal hizmet gerekleri çerçevesinde en az dört yıllık lisans eğitimi veren ve yönetmelikle belirlenen yükseköğretim kurumlarından ya da bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurtiçindeki veya yurtdışındaki öğretim kurumlarından mezun olma şartı aranır.

Uzman yardımcıları mesleğe özel yarışma sınavı ile alınır. Uzman yardımcılığı giriş sınavı merkezi sınav sonuçlarına göre; yazılı ve sözlü sınav veya yalnızca sözlü sınavdan oluşur.... Yazılı sınav sonucunda yetmiş puandan az olmamak üzere, en yüksek puandan başlanarak giriş sınavı duyurusunda belirtilen kadronun dört katına kadar aday sözlü sınava çağrılır. Sözlü sınav, adayların;

a) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi,

b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü,

c) Liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu,

d) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı,

e) Genel yetenek ve genel kültürü,

f) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı,y önlerinden değerlendirilerek, ayrı ayrı puan verilmek suretiyle gerçekleştirilir.

Adaylar, komisyon tarafından üçüncü fıkranın (a) bendi için elli puan, (b) ila (f) bentlerinde yazılı özelliklerin her biri için onar puan üzerinden değerlendirilir ve verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilir. ... Sözlü sınavda başarılı sayılmak için, komisyon başkan ve üyelerinin yüz tam puan üzerinden verdikleri puanların aritmetik ortalamasının en az yetmiş olması şarttır. Başarı puanı en yüksek olan adaydan başlanmak suretiyle giriş sınavı duyurusunda belirtilen uzman yardımcısı kadro sayısı kadar asıl adayın isimleri ilan edilir....bir liste belirlenerek ilan edilir.

Uzman yardımcılığına atananlar, ... yeterlik sınavından itibaren en geç iki yıl içinde sahip olma şartına bağlıdır. Sınavda başarılı olamayanlar... uzman yardımcısı unvanını kaybederler ve kurumlarında durumlarına uygun memur unvanlı kadrolara atanırlar.…" hükmüne yer verilmiştir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72. maddesi, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 320. ve 327. maddeleri ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 24. maddesine dayanılarak hazırlanan "Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği" █████/2022 günlü, 31765 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği'nin;

1. "Sınav Kurulu" başlıklı 5. maddesinin 3. fıkrasında geçen "ikinci" ibaresinin iptali istemi yönünden yapılan incelemede;

Yönetmeliğin "Sınav Kurulu" başlıklı 5. maddesinin 3. fıkrasında; “Sınav Kurulu üyeleri, boşanmış olsalar dahi eşleri ile ikinci dereceye kadar (bu derece dâhil) kan ve kayın hısımlarının veya evlatlıklarının katılacağı sınavlarda görev alamazlar. Bu durumdaki asıl üyelerin yerine yedek üye görevlendirilir.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Yukarıda yer verildiği üzere, Yönetmeliğin dayanağı olan üst hukuk normlarında, sınav kurulu üyelerinin, hangi dereceye kadar kan ve kayın hısımlarının katılacağı sınavlarda görev alamayacağına yönelik bir yasal kısıtlama bulunmadığı görülmekte olup sınav kurulunun objektif hareket etmesinin ve tarafsızlığının sağlanması bakımından sınav kurulu üyelerinin ikinci dereceye kadar akrabalarının katılacakları sınavlarda görev alamayacaklarına ilişkin dava konusu ibarede üst hukuk normlarına ve hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

2. "Yarışma sınavı" başlıklı 7. maddesinin 1. ve 2. fıkralarının iptali istemi yönünden;

Yönetmeliğin "Yarışma sınavı" başlıklı 7. maddesinde; “(1) Yarışma sınavı yazılı ve sözlü veya KPSS sonucuna göre ataması yapılacak adaylar için sadece sözlü sınavdan oluşur.

(2) Yarışma sınavına, öğretmen unvanını ihraz edenler ile en az dört yıllık lisans eğitimi veren hukuk, siyasal bilgiler, iktisadi ve idari bilimler, iktisat ve işletme fakülteleri veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurt içi ve yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar katılabilir.

(3) …” düzenlemesine yer verilmiştir.

Yönetmeliğin dayanağı olan üst hukuk normlarında yer verildiği üzere; 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 24. maddesi uyarınca eğitim müfettişi ve eğitim müfettiş yardımcısı olarak istihdam edilmek üzere mesleğe özel yarışma sınavı ile alınacak olanların, merkezi sınav (KPSS) sonuçlarına göre, yazılı ve sözlü sınav veya yalnızca sözlü sınavdan oluşan yarışma sınavına tabi oldukları; eğitim müfettiş yardımcılarının mesleğe özel yarışma sınavı ile alınacağı; sözlü sınavda adayların; sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi; bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü; liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu; özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı; genel yetenek ve genel kültürü; bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı yönlerinden değerlendirileceği; sözlü sınavda başarılı sayılmak için, komisyon başkan ve üyelerinin yüz tam puan üzerinden verdikleri puanların aritmetik ortalamasının en az yetmiş olması gerektiği anlaşılmaktadır.

Yönetmeliğin dava konusu olan 7. maddesinin birinci fıkrasında, üst hukuk normları kapsamı ve sınırları çerçevesinde, eğitim müfettiş yardımcısı kadrolarına atanacakların seçimi için yapılacak olan yarışma sınavının, yazılı ve sözlü veya KPSS sonucuna göre ataması yapılacak adaylar için sadece sözlü sınavından oluştuğuna ilişkin düzenlemeye yer verildiği görülmektedir.

Diğer taraftan; 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 24. maddesinde, bu madde kapsamında taşra teşkilatına ait kadro veya pozisyonlarda istihdam edilecekler hakkında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun Ek 41. maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile yabancı dil ve tez şartı hariç olmak ve yeterlik sınavı yazılı ve sözlü aşamalardan oluşmak üzere beşinci fıkrasında yer alan hükümlerin kıyasen uygulanacağı öngörülmüştür.

Atıf yapılan ve kıyasen uygulanan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun Ek 41. maddesinin ikinci fıkrasında ise; eğitim müfettiş yardımcılığına atanabilmek için; 48. maddede sayılan şartlara ek olarak, yapılacak yarışma sınavında başarılı olma ve en az dört yıllık lisans eğitimi veren hukuk, siyasal bilgiler, iktisat, işletme, iktisadi ve idari bilimler fakültelerinden veya bu bakanlıklar ve kurumlarca yürütülen kurumsal hizmet gerekleri çerçevesinde en az dört yıllık lisans eğitimi veren ve yönetmelikle belirlenen yükseköğretim kurumlarından ya da bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurtiçindeki veya yurtdışındaki öğretim kurumlarından mezun olma şartının aranacağı yolunda yasal düzenlemelere yer verilmiş bulunmaktadır.

Bu durumda; 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 24. maddesi ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun Ek 41. maddesi kapsamı ve sınırları çerçevesinde, bu üst hukuk normlarının uygulanmasına yönelik olarak, ikincil bir düzenleme yapıldığı anlaşılmakta olup, dava konusu olan düzenlemelerde, kamu yararına, hizmet gereklerine ve üst hukuk normlarına aykırılık bulunmamaktadır.

Yönetmeliğin "Yazılı sınava katılacaklarda aranacak şartlar" başlıklı 8. maddesinde; “(1) Yazılı sınava katılacaklarda, 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde sayılan genel şartlara ek olarak;

a) Adaylık ve sözleşmeli öğretmenlik süresi dâhil olmak üzere sınav başvurusunun son günü itibarıyla öğretmenlikte sekiz yıl ve daha fazla hizmeti bulunmak koşulu ile hâlen Bakanlık öğretmen kadrolarında görev yapıyor olmak veya en az dört yıllık lisans eğitimi veren hukuk, siyasal bilgiler, iktisadi ve idari bilimler, iktisat ve işletme fakülteleri veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurt içi ve yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olmak,

b) Yarışma sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak,

c) …” düzenlemesine yer verilmiştir.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin “Müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer istihdamı” başlıklı Ek 24. maddesinde; “… Milli Eğitim Bakanlığının bu madde kapsamındaki yardımcılık kadrolarına, ayrıca yapılacak yarışma sınavında başarılı olmak kaydıyla, öğretmen olarak en az sekiz yıl hizmeti bulunanlar arasından da atama yapılabilir. ..." hükmüne yer verilmiştir.

Yönetmeliğin dayanağı olan üst hukuk normlarında yer verildiği üzere; il milli eğitim müdürlüklerinde, her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarının rehberlik, işbaşında yetiştirme, denetim, değerlendirme, inceleme, araştırma ve soruşturma hizmetlerini yürütmek için 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 24. maddesi uyarınca eğitim müfettişi ve eğitim müfettiş yardımcısının istihdam edileceği; Milli Eğitim Bakanlığının bu madde kapsamındaki yardımcılık kadrolarına, ayrıca yapılacak yarışma sınavında başarılı olmak kaydıyla, öğretmen olarak en az sekiz yıl hizmeti bulunanlar arasından da atama yapılabileceği öngörülmüştür.

Yönetmelikte, adaylık ve sözleşmeli öğretmenlik süresi dâhil olmak üzere sınav başvurusunun son günü itibarıyla öğretmenlikte sekiz yıl ve daha fazla hizmeti bulunmak koşuluna yer verildiği dikkate alındığında, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamı ve sınırları çerçevesinde, bu üst hukuk normlarının uygulanmasına yönelik olarak, ikincil bir düzenleme yapıldığı anlaşılmakta olup, dava konusu olan anılan yönetmeliğin 8. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendindeki düzenlemede, üst hukuk normlarına aykırılık bulunmamaktadır.

Anılan yönetmeliğin 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendine yönelik iptal istemine gelince;

1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Teftiş Kurulu Başkanlığı” başlıklı 320. maddesinin 2. fıkrasında Başkanlıkta 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesi uyarınca müfettiş ve müfettiş yardımcısı istihdam edilebileceği, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin “Müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer istihdamı” başlıklı Ek 24. maddesinin 1. fıkrasında; Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesi kaydıyla bakanlık, kurum ya da birim düzeyinde müfettiş, müfettiş yardımcısı, istihdam edilebileceği, 3. fıkrasında bu madde kapsamında taşra teşkilatına ait kadro veya pozisyonlarda istihdam edilecekler hakkında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 41 inci maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile yabancı dil ve tez şartı hariç olmak ve yeterlik sınavı yazılı ve sözlü aşamalardan oluşmak üzere beşinci fıkrasında yer alan hükümlerin kıyasen uygulanacağı, 4. fıkrasında da Milli Eğitim Bakanlığının bu madde kapsamındaki yardımcılık kadrolarına, ayrıca yapılacak yarışma sınavında başarılı olmak kaydıyla, öğretmen olarak en az sekiz yıl hizmeti bulunanlar arasından da atama yapılabileceği belirtilmiştir.

Her ne kadar 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun Ek 40. maddesinde; “(Ek: 3/6/2011 – KHK-643/9 md.; Değişik: 12/7/2013 - ███████ md.) Mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan ve 36 ncı maddenin “Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan kadrolara atanmak amacıyla kurumlarca yapılacak olan özel yarışma sınavlarına başvurularda üst yaş sınırı; özel mevzuatında yer alan yaş şartına ilişkin hükümlere bağlı kalınmaksızın giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak şeklinde uygulanır.

(Değişik fıkra: 2/7/2018 - KHK-███████ md.) Kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları tarafından mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle yapılacak alımlarda da birinci fıkra hükmü uygulanır.” hükmüne yer verilmiş, Mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan müfettiş yardımcığı kadrosuna aynı Kanunun 36 ncı maddenin “Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan kadrolar arasında yer verilmiş ise de;

Öncelikle belirtmek gerekir ki, Bakanlıkların taşra teşkilatında istihdam edilecek olan eğitim müfettişlerinin alım şartları bakımından 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 320. maddesinin 2. fıkrası, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesi ve bu maddenin yollamada bulunduğu 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 41 inci maddesi, 657 sayılı Kanunun Ek 40. maddesine göre özel bir hüküm olup öncelikle bu hükümlerin uygulanması gerekir. Milli Eğitim Bakanlığının eğitim müfetiş yardımcıllığı kadrolarına atanacak öğretmenler yönünden, ayrıca yapılacak yarışma sınavında başarılı olmak kaydıyla, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesi ve bu maddenin yollamada bulunduğu 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 41 inci maddesinde ve bu maddenin atıfta bulunduğu 657 sayılı Kanunun 48. maddesindeki genel şartlar ve "en az sekiz yıl hizmeti bulunmak" şartı yanında başkaca kısıtlayıcı herhangi bir şarta yer verilmemiştir.

Dava konusu yönetmeliğin 8. maddesinin 1. fıkrasına göre bir öğretmenin eğitim müfettiş yardımcılığı kadrosuna başvuruda bulunabilmesi için 8 yıl öğretmenlik deneyimine sahip olması, bunun yanında dava konusu yönetmeliğin 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendindeki düzenleme ile de sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını 35 yaşını geçmemiş olmasının gerektiği anlaşılmaktadır. Öğretmenler zaten devlet memurudur. Her yıl müfettiş yardımcılığı alımı yapılmadığı,bir öğretmenin muhtemel göreve başlama yaşı ve en az 8 yıllık deneyim süresine sahip olması gerektiği dikkate alındığında, bu durumun herhangi bir deneyim süresi aranmaksızın kanunda öngörülen hukuk, siyasal bilgiler, iktisadi ve idari bilimler, iktisat ve işletme fakülteleri veya bunlara denkliğikabul edilen fakülteleri bitirir bitirmez müracaat hakkı olanlar arasında bir eşitsizlik kaynağı olacağı açıktır.

Kariyer meslek mensupları olarak kabul edilen il eğitim müfettişlerinin asli görevlerinden biri rehberliktir. Okulların zayıf yönlerini iyileştirmek, güçlü yönlerini ve gelişim alanlarını tanımlamak, bir bütün olarak okulların niteliğini artırmak, öğretmenlerin moral motivasyonlarının artırtılmasına ve sürekli mesleki gelişimlerine katkıda bulunmak esasen eğitim denetiminin varlık sebebidir. Teftişin amacı sadece kontrol ve soruşturma yapmak değil, eğitim-öğretimi ve öğretmeni geliştirmektir. Bu nedenle her müfettişin aynı zamanda iyi yetişmiş, deneyimli bir eğitimci niteliğine de sahip olması gerektiği açıktır.

375 sayılı KHK'nin Ek 24. ve 657 sayılı Kanunun Ek 41. maddesi eğitim müfettişliğine başvuruda 8 yıl deneyimi olan öğretmenle diğer fakültelerden yeni mezun olanları zaten eşit saymakta, diğer fakülte mezunları için deneyim şartı öngörmemektedir.

Bu açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde, 7354 sayılı Kanuna göre öğretmenlik mesleğinin bir ihtisas ve kariyer mesleği olduğu, 657 sayılı Kanunun Ek 40. maddesindeki "35" yaş sınırının ancak ilk defa memur olarak müfettiş yardımcılığına atanacaklar için uygulanabileceği, hiçbir formasyonu ve eğitimcilik tecrübesi olmayan diğer fakülte mezunlarının fakültelerini bitirir bitirmez eğitim müfettiş yardımcılığı kadroları için başvuruda bulunmalarına imkan tanınırken, hali hazırda memur olan ve eğitim müfettiş yardımcılığı için diğer fakülte mezunlarına göre en az 8 yıl daha geç başvuruda bulunmak durumunda olan öğretmenlerin, müfettiş yardımcılığına başvuruda bulunabilmeleri için ayrıca 35 yaşını geçmemiş olmaları şartının da aranmasının 375 sayılı KHK'nin Ek 24. ve 657 sayılı Kanunun Ek 41. maddelerine, eşitlik ilkesine, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

4. "Bulundukları ilde sekiz yıl süre ile görev yapanların yer değiştirmeleri" başlıklı 36. maddesinin, "Zorunlu çalışma süresini tamamlayanların yer değiştirmeleri" başlıklı 35. maddesinin 4. fıkrasında geçen "... 36 ncı maddenin birinci fıkrasındaki süre sınırlılığında ..." ibaresinin iptali istemi yönünden;

Yönetmeliğin "Bulundukları ilde sekiz yıl süre ile görev yapanların yer değiştirmeleri" başlıklı 36. maddesinde; "(1) Eğitim müfettişlerinin, üçüncü fıkradaki istisnalar hariç aynı ilde kesintisiz çalışma süreleri sekiz yıldan fazla olamaz.

(2) İlgili yılın 1 Eylül tarihi itibarıyla bulundukları ilde kesintisiz sekiz yıl süre ile görev yapan eğitim müfettişlerinin görev yerleri, bulundukları ilin dâhil olduğu hizmet bölgesindeki duyurusu yapılan diğer illerden birine ya da istemeleri halinde bulundukları hizmet bölgesinin dışındaki duyurusu yapılan diğer hizmet bölgelerindeki illerden birine olacak şekilde değiştirilir. Bu madde kapsamında yer değiştirme isteğinde bulunmayan eğitim müfettişleri, yer değiştirme isteğinde bulunanlardan tercihlerinden birine atanamayan eğitim müfettişleri ile aylıksız izinli oldukları sürede yer değiştirme başvurusunda bulunmayan eğitim müfettişlerinin görev yerleri, bulundukları hizmet bölgesindeki illerden birine olacak şekilde Bakanlık tarafından re’sen değiştirilir.

(3) Eğitim müfettişleri başkanlığı veya eğitim müfettişleri başkan yardımcılığı görevlerini yürütenlerden ilgili yılın 1 Eylül tarihi itibarıyla bulundukları ilde sekiz yıllık çalışma süresini dolduranların görev yerleri de bu madde kapsamında değiştirilir. Ancak dördüncü ve beşinci hizmet bölgelerindeki illerin birinde eğitim müfettişleri başkanı veya eğitim müfettişleri başkan yardımcısı olarak görev yapanlar, bu görevleri tamamlanana kadar bu madde kapsamında yer değiştirmeye tabii tutulmazlar.

(4) Bu madde kapsamında görev yerleri değiştirileceklere ilişkin duyuru, Personel Genel Müdürlüğünce ilgili yılın en geç 15 Nisan tarihine kadar yapılır. Duyuruda, başvuru tarihi, başvuru süresi, başvuru şekli, başvuruda istenecek belgeler ile gerekli diğer hususlara yer verilir.

(5) Bu madde kapsamında yapılacak atama işlemleri, eğitim müfettişlerinin tercihleri de dikkate alınarak puan üstünlüğüne göre ilgili yılın en geç 15 Mayıs tarihine kadar sonuçlandırılacak şekilde Personel Genel Müdürlüğünce yapılır. Atama sonuçları, atama işlemlerinin tamamlandığı tarihten itibaren en geç beş iş günü içinde Bakanlığın internet sitesinde yayımlanır ve aynı zamanda valiliklere gönderilir.

(6) Bu madde kapsamında görev yeri değiştirilen eğitim müfettişleri ayrıldıkları tarihten itibaren sekiz yıllık süre geçmeden, bu Yönetmelikle belirlenen iller arası diğer yer değiştirmeler kapsamında ayrıldıkları ile tekrar atanamazlar.

(7) Bu madde kapsamında yapılacak yer değiştirmelerde, duyurusu yapılan her ile atama yapılabilecek eğitim müfettişi sayısının belirlenmesinde duyuru tarihi itibarıyla emeklilik, istifa, başka görevlere atanma gibi nedenlerle eğitim müfettişliği görevinden ayrılanlardan boşalacak kadrolar ile bu kapsamda görev yerleri değiştirilecek eğitim müfettişi sayıları birlikte değerlendirilir.

(8) Aylıksız izinli olanlar ile seçimler nedeniyle görevlerinden istifa edenlerden eski görevlerine geri dönenlerin sekiz yıllık sürelerinin hesabında, fiilen görev yaptıkları süreler dikkate alınmak üzere, aylıksız izne ayrılmadan ya da istifa etmeden önce o ilde göreve başlamış oldukları tarih esas alınır." düzenlemesine;

"Zorunlu çalışma süresini tamamlayanların yer değiştirmeleri" başlıklı 35. maddesinin 4. fıkrasında; “Dördüncü ve beşinci hizmet bölgelerinden birinde veya her ikisinde bölge hizmetlerini tamamlayan eğitim müfettişleri istemeleri durumunda, birinci, ikinci ve üçüncü hizmet bölgeleri için öngörülen bölge hizmetlerini yerine getirip getirmediklerine bakılmaksızın 36 ncı maddenin birinci fıkrasındaki süre sınırlılığında bulundukları ilde kalmak ya da dördüncü ve beşinci hizmet bölgelerindeki diğer illerden birine atanmak isteyebilirler. Bu istekler, illerin eğitim müfettişi ihtiyacı çerçevesinde Bakanlıkça değerlendirilir. Başvuru sayısının ihtiyaçtan fazla olması durumunda hizmet puanı en düşük olan müfettişten başlanmak üzere ihtiyaç fazlası eğitim müfettişlerinin atamaları, bölge hizmetini yapmadıkları hizmet bölgelerindeki illerden birine yapılır.” düzenlemesine yer verilmiştir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72. maddesi, Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin (Genel) Yönetmelik hükümlerine dayalı olarak, Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği'nde, eğitim müfettişlerinin bölge hizmetine bağlı olarak yer değiştirmelerine ilişkin düzenlemelere yer verildiği, Türkiye'nin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren illeri gruplandırılarak, gelişmişlik sırasına göre (5) hizmet bölgesine ayrıldığı, bu şekilde oluşturulan bir ve ikinci hizmet bölgelerinde beşer yıl, üç ve dördüncü hizmet bölgelerinde dörder yıl ve beşinci hizmet bölgesinde üç yıl olmak üzere toplam 21 yıl bölge hizmeti süresinin öngörüldüğü anlaşılmaktadır.

Eğitim müfettişlerinin bulundukları ilde herhangi bir süre sınırlamasına tabi olmaksızın uzun süreli olarak görev yapmaları halinde, meslek safahatları boyunca bazı müfettişlerin gelişmişlik düzeyine göre 5 bölgeye ayrılan hizmet bölgelerinde belirli bir plan dahilinde görev yapamayabilecekleri, bazı müfettişlerin gelişmişlik düzeyi düşük olan bölgelerde öngörülenden daha uzun süre görev yapmak durumunda kalabilecekleri ve bu durumun verilecek hizmetin verimini ve etkinliğini düşürebileceği açıktır. Denetim hizmetlerinin sağlıklı ve düzgün bir şekilde yürütülebilmesi için Yönetmelik ile aynı ilde kesintisiz çalışma süresinin sekiz yıldan fazla olamayacağı yönünde düzenleme yapıldığı anlaşılmaktadır. Bu durumda; dava konusu olan düzenlemelerde, kamu yararına, hizmet gereklerine ve üst hukuk normlarına aykırılık görülmemiştir.

5. "Eğitim müfettişleri başkanının görevlendirilmesi" başlıklı 40. maddesinin 1. fıkrasında geçen "Eğitim müfettişleri başkanı; eğitim müfettişleri arasından, ..." ibaresinin iptali istemi yönünden;

Yönetmeliğin "Eğitim müfettişleri başkanının görevlendirilmesi" başlıklı 40. maddesinde; “(1) Eğitim müfettişleri başkanı; eğitim müfettişleri arasından, Başkanın önerisi ve Bakan onayı ile görevlendirilir, aynı usulle görevden alınır. Bu fıkra kapsamındaki görevlendirmeler özlük hakları, atama ve terfi yönünden kazanılmış hak doğurmaz.

(2) ... ” hükmüne yer verilmiştir.

Yönetmeliğin 40. maddesinin 1. fıkrasında, eğitim müfettişleri başkanının, eğitim müfettişleri arasından, Teftiş Kurulu Başkanının önerisi ve Bakan onayı ile görevlendirileceği düzenlenmiştir.

Öte yandan, Yönetmeliğin 39. maddesi uyarınca, il milli eğitim müdürlüklerinde oluşturulan eğitim müfettişleri başkanlıkları tarafından mevzuatında verilen görevlerin yerine getirildiği ve eğitim müfettişleri başkanlarının eğitim müfettişlerinin amiri konumunda olduğu; Yönetmeliğin 42. maddesinde ise eğitim müfettişleri başkanlarının görevlerinin sayıldığı, anılan maddede yer alan düzenlemeye göre, eğitim müfettişleri başkanlarına ilde bulunan kurumlarla ilgili gözetim ve denetim görevlerini planlama ve icra etme yetkisinin verildiği anlaşılmaktadır.

Öte yandan, teftiş hizmetlerinin diğer idari hizmetlerden ayrı bir kariyer olarak ele alındığı, teftiş hizmetlerine ilişkin düzenlemelerin, kariyerde hizmet açısından eskiliği ifade eden kıdem ve liyakat ilkelerinin birlikte uygulanmasına olanak verecek biçimde yapılmasının teftiş hizmetlerinin amacına uygun yürütülmesi yönünden zorunlu olduğu da açıktır.

Bu nedenle, kariyer bir görev olan ve eğitim müfettişlerinin amirleri konumunda bulunan eğitim müfettişleri başkanlığına görevlendirmede, kariyer ve liyakat ilkeleri ile bu ilkelerin gereklerini oluşturan hizmet süresi ve yeterlilik gibi objektif kriterlere ilişkin koşulların yer alması gerekirken, eğitim müfettişleri başkanlığına yapılacak görevlendirmelerde hiçbir koşula yer vermeyen dava konusu düzenlemede 657 sayılı Kanunun 3. maddesinde belirtilen kariyer ve liyakat ilkelerine uyarlık bulunmamaktadır.

6. "Eğitim müfettişleri başkanının görevlendirilmesi" başlıklı 40. maddesinin 2. fıkrasında geçen "Görev yaptıkları ilin dışındaki bir ile eğitim müfettişleri başkanı olarak görevlendirileceklerin, ..." ibaresinin iptali istemi yönünden;

(2) Görev yaptıkları ilin dışındaki bir ile eğitim müfettişleri başkanı olarak görevlendirileceklerin, 35 ve 36 ncı maddeler kapsamında görevlendirilecekleri ile atanabilecek durumda olması gerekir. Ancak dördüncü veya beşinci hizmet bölgelerinde bulunan illerden birine eğitim müfettişleri başkanı olarak görevlendirileceklerde 35 ve 36 ncı madde hükümleri aranmaz.

(3) …” düzenlemesine yer verilmiştir.

Eğitim müfettişleri başkanının görevlendirilmesinde, Yönetmeliğin dayanağı olan üst hukuk normlarında, il dışından görevlendirme yapılamayacağına ilişkin kısıtlayıcı bir düzenleme yer verilmemiştir. Bu durumda; dava konusu olan ibarede, kamu yararına, hizmet gereklerine ve üst hukuk normlarına aykırılık bulunmamaktadır.

7. "Eğitim müfettişleri başkanının görev, yetki ve sorumlulukları" başlıklı 42. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde geçen "... il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ile valilik onayına sunmak." ibaresinin iptali istemi yönünden;

Yönetmeliğin "Eğitim müfettişleri başkanının görev, yetki ve sorumlulukları" başlıklı 42. maddesinde; “(1) Eğitim müfettişleri başkanının görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: a) … g) Rehberlik ve denetim bölgeleri ile gruplarının oluşturulması amacıyla gerekli çalışmaları yaparak il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ile valilik onayına sunmak. ğ) …” düzenlemesine yer verilmiştir.

Yönetim ve denetim hizmetleri bir bütünlük oluşturduğundan, yönetim ve denetim hizmetlerinin idari bir bütünlük içerisinde ve koordineli olarak yürütülmesi için dava konusu Yönetmelik hükmüyle, eğitim müfettişleri başkanının görevleri arasında rehberlik ve denetim bölgeleri ile gruplarının oluşturulması amacıyla gerekli çalışmaları yapacağı ve il milli eğitim müdürünün uygun görüşü ile valilik onayına sunacağı şeklinde düzenleme yapıldığı anlaşılmaktadır.

Milli Eğitim Bakanlığının taşra teşkilatında il milli eğitim müdürü, ilde eğitim ve öğretim hizmetlerinin yürütülmesinden birinci derecede yetkili ve sorumlu mevkiinde bulunmakta olup; il düzeyinde denetim bölgelerinin ve gruplarının oluşturulmasında il milli eğitim müdürünün uygun görüşünün alınmasının yönetim faaliyetlerinin istikrarı, bütünlüğü, etkili ve verimli bir şekilde yürütülmesi için gerekli olduğu açıktır. Bu durumda; dava konusu olan ibarede, kamu yararına, hizmet gereklerine ve üst hukuk normlarına aykırılık bulunmamaktadır.

8. "Eğitim müfettişleri başkan yardımcılarının görevlendirilmesi" başlıklı 43. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinden sonra gelen "... il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ve valinin onayı ..." ibaresinin iptali istemi yönünden;

Yönetmeliğin "Eğitim müfettişleri başkan yardımcılarının görevlendirilmesi" başlıklı 43. maddesinde; “(1) Eğitim müfettişi ve eğitim müfettiş yardımcısı sayısı;

a) 50’ye kadar olan illerde bir,b) 51’den 100’e kadar olan illerde iki,c) 101’den 200’e kadar olan illerde üç,ç) 201’den daha fazla olan illerde dört, olmak üzere o ilde görevli eğitim müfettişleri arasından eğitim müfettişleri başkanının önerisi, il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ve valinin onayı ile eğitim müfettişleri başkan yardımcısı görevlendirilir.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Yukarıda yer verildiği üzere, eğitim müfettişleri başkan yardımcılarının görevlendirilmesi usulü olarak, ilde görevli eğitim müfettişi ve eğitim müfettiş yardımcısı sayısına göre, o ilde görevli eğitim müfettişleri arasından eğitim müfettişleri başkanının önerisi, il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ve valinin onayı ile eğitim müfettişleri başkan yardımcılarının görevlendirileceği yolunda düzenleme yapılmış olup; dava konusu ibarede, Yönetmeliğin dayanağı olan üst hukuk normlarına aykırılık bulunmamaktadır.

9. "Eğitim Müfettişleri Başkanlar Kurulu Toplantısı ve diğer toplantılar" başlıklı 52. maddesinin 2. fıkrasında geçen " ... gündemi ..." ibaresinin iptali istemi yönünden;

Yönetmeliğin "Eğitim Müfettişleri Başkanlar Kurulu Toplantısı ve diğer toplantılar" başlıklı 52. maddesinde; “(1) … (2) Eğitim Müfettişleri Başkanlar Kurulu Toplantısı, Başkanlığın koordinasyonunda gerçekleştirilir. Toplantının tarihi, süresi, yeri ve gündemi gibi hususlar, Başkanlıkça toplantı gününden önce belirlenir ve eğitim müfettişleri başkanlıklarına bildirilir. (3) …” düzenlemesine yer verilmiştir.

1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 320. maddesinde; Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığının görevleri arasında, eğitim müfettişlerinin çalışmalarının koordinasyonu ile rehberlik ve denetim hizmetlerinin yürütülmesinde bütünlüğü sağlamak görevine de yer verilmiş bulunmaktadır. Bu çerçevede rehberlik ve denetim hizmetlerinin yürütülmesinde iller arasında bütünlüğü ve eşgüdümü sağlamak için, idarenin iç işleyişine yönelik olarak yapılacak olan Eğitim Müfettişleri Başkanlar Kurulu Toplantısının nasıl gerçekleştirileceğine dair düzenlemelerin yapıldığı görülmektedir. Bu durumda; dava konusu olan ibarede, kamu yararına, hizmet gereklerine ve üst hukuk normlarına aykırılık bulunmamaktadır.

10. "Eğitim müfettişliği güvencesi" başlıklı 61. maddesinin 1. fıkrasının iptali istemi yönünden;

Yönetmeliğin "Eğitim müfettişliği güvencesi" başlıklı 61. maddesinde; “(1) Eğitim müfettişleri, kendi istekleri dışında veya rehberlik ve denetim hizmetlerinin gerekleri ile bağdaşmayan sıhhi, ahlaki veya mesleki yetersizlikleri tespit edilmedikçe görevden alınamaz; diğer idari görevlere atanamazlar. (2) …” düzenlemesine yer verilmiştir.

Diğer idari görevlerden ayrı bir kariyer meslek olarak düzenlenen teftiş hizmetlerinde; eğitim müfettiş yardımcıları ile eğitim müfettişlerinin eğitim durumu, sınav, işe başlama, yeterlik sınavı ve konuları ile kıdem gibi hususların Yönetmelikte sıkı şartlara bağlanarak uygulanması karşısında; yine buna paralel olarak, müfettişlerin, kendi istekleri dışında veya denetim hizmetlerinin gerekleriyle bağdaşmayan sıhhi, ahlaki veya mesleki yetersizlikleri tespit edilmedikçe görevden alınamayacağı, diğer görevlere atanamayacağı görülmektedir.

Öte yandan; denetim hizmetlerinin gerekleriyle bağdaşmayan sıhhi, ahlaki veya mesleki yetersizlikleri tespit edilen müfettişlerin, müfettişlik görevlerine devam etmesinin, hem denetim hizmetlerinin düzgün bir şekilde yürütülmesini olumsuz etkileyeceği ve hem de genel olarak hizmet gereklerine uygun düşmeyeceği açık ise de;

Yönetmeliğin 61. maddesinin birinci fıkrasındaki "... rehberlik ve denetim hizmetlerinin gerekleri ile bağdaşmayan sıhhi, ahlaki veya mesleki yetersizlikleri tespit edilmedikçe ..." ifadesinin oldukça muğlak ve belirsiz olduğu, rehberlik ve denetim hizmetlerinin gerekleri ile bağdaşmayan sıhhi, ahlaki veya mesleki yetersizliklerin nasıl tespit edileceği, hangi tür ve nitelikteki bir sıhhi rahatsızlığın görevden alınmaya sebep olacağı, bu hususta kimin rapor düzenlemeye yetkili olduğu, ahlaki yetersizliğin ve mesleki yetersizliğin çerçevesinin ne olduğu, hangi tespitte ne tür bilgi, belge veya olgulara dayanılacağına ilişkin bir ölçüte maddede yer verilmediği görülmektedir. Bu haliyle mevcut düzenlemenin eğitim müfettişlerinin güvencesini zayıflattığı, görevden alınmalarında objektif olmayan uygulamalara sebep olabilceği,oysa eğitim müfettişlerinin, Bakanlığın denetimindeki gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşlarını denetiminde görevlerini baskı ve etki altında kalmadan yerine getirebilmeleri için, hukuken sınırları belirlenmiş, keyfiliğe sebebiyet vermeyecek sağlam güvenceler ile donatılmalarının gerektiği, bu durumda; dava konusu olan düzenlemenin Anayasanın 2. maddesinde yerini bulan hukuki güvenlik ve hukuki belirlilik ilkelerine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, █████/2022 günlü, 31765 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği'nin 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin öğretmenler yönünden iptaline, "Eğitim müfettişleri başkanının görevlendirilmesi" başlıklı 40. maddesinin 1. fıkrasında geçen "Eğitim müfettişleri başkanı; eğitim müfettişleri arasından, ..." ibaresinin iptaline, "Eğitim müfettişliği güvencesi" başlıklı 61. maddesinin 1. fıkrasının iptaline, anılan yönetmeliğin dava konusu diğer hükümlerinin iptali istemine yönelik davanın reddine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci ve Onikinci Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'na 3619 sayılı Kanun'un 10. maddesi ile eklenen Ek 1. madde uyarınca yapılan müşterek toplantıda; Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :

İLGİLİ MEVZUAT :

Dava tarihinde yürürlükte bulunduğu şekliyle;

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 72. maddesinde; “Kurumlarda yer değiştirme suretiyle atanmalar; hizmetlerin gereklerine, özelliklerine, Türkiyenin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak tespit edilen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır. ...”, Ek 40. maddesinde; “Mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan ve 36 ncı maddenin 'Ortak Hükümler' bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan kadrolara atanmak amacıyla kurumlarca yapılacak olan özel yarışma sınavlarına başvurularda üst yaş sınırı; özel mevzuatında yer alan yaş şartına ilişkin hükümlere bağlı kalınmaksızın giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak şeklinde uygulanır. Özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları tarafından mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle yapılacak alımlarda da birinci fıkra hükmü uygulanır.”, Ek 41. maddesinde; (Ek: █████/2011 – KHK-666/3 md.) “(Değişik fıkra: 2/7/2018 - KHK-███████ md.) Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmalarına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesi kaydıyla kurumun görev alanına giren konularda çalıştırılmak üzere merkez teşkilatlarında, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığında, Genelkurmay Başkanlığı ve kuvvet komutanlıklarının merkez karargâhlarında uzman ve uzman yardımcısı istihdam edilebilir.

Uzman yardımcıları mesleğe özel yarışma sınavı ile alınır. Uzman yardımcılığı giriş sınavı merkezi sınav sonuçlarına göre; yazılı ve sözlü sınav veya yalnızca sözlü sınavdan oluşur. Öğrenim dalları itibarıyla belirlenecek uzman yardımcılığı kadrolarına giriş sınavı için, eleme sınavı sonucunda aranacak puan türleri, taban puanları ve sınavda alınan başarı derecelerine göre çağrılacak aday sayısı tespit edilerek, giriş sınavı duyurusuyla ilan edilir. Ancak, giriş sınavına çağrılacak aday sayısı, atama yapılacak kadro sayısının yirmi katından, yalnızca sözlü sınav yapılması hâlinde sözlü sınava çağrılacak aday sayısı giriş sınavı duyurusunda belirtilen kadronun dört katından fazla olamaz. Yazılı sınav, kurumun görev alanına göre yönetmelikle belirlenen konulardan yapılır. Yazılı sınav sonucunda yetmiş puandan az olmamak üzere, en yüksek puandan başlanarak giriş sınavı duyurusunda belirtilen kadronun dört katına kadar aday sözlü sınava çağrılır. Sözlü sınav, adayların;

a) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi,

b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü,

c) Liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu,

d) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı,

e) Genel yetenek ve genel kültürü,

f) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı,

yönlerinden değerlendirilerek, ayrı ayrı puan verilmek suretiyle gerçekleştirilir.

Adaylar, komisyon tarafından üçüncü fıkranın (a) bendi için elli puan, (b) ila (f) bentlerinde yazılı özelliklerin her biri için onar puan üzerinden değerlendirilir ve verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilir. Bunun dışında sözlü sınav ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz. Sınav komisyonu, kurum içinden veya dışından yönetmelikle belirlenen kişilerden oluşur. Sözlü sınavda başarılı sayılmak için, komisyon başkan ve üyelerinin yüz tam puan üzerinden verdikleri puanların aritmetik ortalamasının en az yetmiş olması şarttır. Başarı puanı en yüksek olan adaydan başlanmak suretiyle giriş sınavı duyurusunda belirtilen uzman yardımcısı kadro sayısı kadar asıl adayın isimleri ilan edilir. Yapılan sınavlarda başarılı olmak şartıyla, giriş sınavı duyurusunda belirtilen uzman yardımcısı kadro sayısının yarısını geçmemek üzere komisyon tarafından belirlenen sayıda yedek adayın isimlerini kapsayan bir liste belirlenerek ilan edilir.

Uzman yardımcılığına atananlar, en az üç yıl çalışmak ve istihdam edildikleri birimlerce belirlenecek konularda hazırlayacakları uzmanlık tezi, oluşturulacak tez jürisi tarafından kabul edilmek kaydıyla, yapılacak yeterlik sınavına girmeye hak kazanırlar. Süresi içinde tezlerini sunmayan veya tezleri kabul edilmeyenlere tezlerini sunmaları veya yeni bir tez hazırlamaları için altı ayı aşmamak üzere ilave süre verilir. Yeterlik sınavında başarılı olanların uzman kadrolarına atanabilmeleri, Kamu Personeli Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavından asgari (C), Dışişleri Uzmanlığı için asgari (B) düzeyinde veya dil yeterliği bakımından bunlara denkliği kabul edilen ve uluslararası geçerliliği bulunan başka bir belgeye yeterlik sınavından itibaren en geç iki yıl içinde sahip olma şartına bağlıdır. Sınavda başarılı olamayanlar veya sınava girmeye hak kazandığı hâlde geçerli mazereti olmaksızın sınav hakkını kullanmayanlara, bir yıl içinde ikinci kez sınav hakkı verilir. Verilen ilave süre içinde tezlerini sunmayan veya ikinci defa hazırladıkları tezleri de kabul edilmeyenler, ikinci sınavda da başarı gösteremeyen veya sınav hakkını kullanmayanlar ile süresi içinde yabancı dil yeterliliği şartını yerine getirmeyenler, uzman yardımcısı unvanını kaybederler ve kurumlarında durumlarına uygun memur unvanlı kadrolara atanırlar. …” hükümlerine yer verilmiştir.

█████/2018 günlü, 30474 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 302. maddesinde; “(1) Milli Eğitim Bakanlığı; merkez, taşra ve yurtdışı teşkilatından oluşur.”, 320. maddesinde; "(1) Teftiş Kurulu Başkanlığı, Bakanın emri veya onayı üzerine aşağıdaki görevleri yapar:

a) Bakanlığın görev alanına giren konularda Bakanlık personeline, Bakanlık okul ve kurumlarına, özel öğretim kurumlarına ve gerçek ve tüzel kişilere rehberlik etmek,

e) (Ek:RG-6/7/2021-31533-C.K-78/1 md.) Eğitim müfettişlerinin çalışmalarının koordinasyonu ile rehberlik ve denetim hizmetlerinin yürütülmesinde bütünlüğü sağlamak,

f) Bakan tarafından verilen diğer görevleri yapmak.

(4) Teftiş Kurulu Başkanlığının ve çalışma merkezlerinin görev, yetki ve sorumlulukları, çalışma usul ve esasları, başmüfettiş, müfettiş ve müfettiş yardımcılarının görev, yetki ve sorumlulukları, mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri, yeterlikleri, yükselmeleri, görevlendirilmeleri, çalışma merkezlerine dağılımları, merkezler arasında yer değiştirmeleri ve diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir.", 327. maddesinde ise; “(1) Bakanlık, taşra teşkilatı kurmaya yetkilidir. (2) Her ilde ve ilçede bir millî eğitim müdürlüğü kurulur. İlçe millî eğitim müdürlükleri, görev ve hizmetleri yürütürken il millî eğitim müdürlüklerine karşı da sorumludur. İl ve ilçelerin sosyal ve ekonomik gelişme durumları, nüfusları ve öğrenci sayıları göz önünde bulundurularak, bu müdürlükler farklı tip ve statülerde kurulabilir ve bunlara farklı yetkiler verilebilir. İş durumuna ve ihtiyaca göre millî eğitim müdürlüklerine bağlı olarak ayrı il ve ilçe birimleri de kurulabilir. (3) (Ek:RG-6/7/2021-31533-C.K-78/2 md.) İl milli eğitim müdürlüklerinde, her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarının rehberlik, işbaşında yetiştirme, denetim, değerlendirme, inceleme, araştırma ve soruşturma hizmetlerini yürütmek üzere 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesi uyarınca eğitim müfettişi ve eğitim müfettiş yardımcısı istihdam edilebilir. Eğitim müfettişi ve eğitim müfettiş yardımcısı, mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 30 uncu maddesi uyarınca maarif müfettişi ve maarif müfettiş yardımcısına denktir." düzenlemeleri bulunmaktadır.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin “Müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer istihdamı” başlıklı ek 24. maddesinde; “(Ek: 2/7/2018 – KHK-███████ md.) Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesi kaydıyla bakanlık, kurum ya da birim düzeyinde müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer ile müfettiş yardımcısı, denetmen yardımcısı, denetçi yardımcısı, aktüer yardımcısı ve stajyer kontrolör istihdam edilebilir.

Bu madde kapsamında istihdam edilen yardımcı veya stajyerlerden verilen ilave süre içerisinde tezlerini sunmayan veya ikinci defa hazırladıkları tezleri de kabul edilmeyenler, ikinci sınavda da başarı gösteremeyen veya sınav hakkını kullanmayanlar, yardımcı veya stajyer unvanını kaybederler ve kurumlarında durumlarına uygun kadro veya pozisyonlara atanırlar.

Denetime tabi gerçek ve tüzel kişiler, denetim için gereken gizli dahi olsa bütün belge, defter ve bilgileri talep edildiği takdirde ibraz etmek, para ve para hükmündeki evrakı ve ayniyatı ilk talep halinde göstermek, sayılmasına ve incelemesine yardımcı olmak zorundadır. Müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör ve aktüerler ile bunların yardımcı ve stajyerleri, görevleri sırasında tüm resmi daire, kurum, kuruluş ve kamuya yararlı derneklerle, gerçek ve tüzel kişilerden gerekli yardım, bilgi, evrak, kayıt ve belgeleri istemeye yetkili olup, kanuni bir engel olmadıkça bu isteğin yerine getirilmesi zorunludur." hükmü yer almıştır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72. maddesi, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 320. ve 327. maddeleri ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin ek 24. maddesine dayanılarak hazırlanan ve █████/2022 günlü, 31765 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren dava konusu Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği’nin;

"Sınav Kurulu" başlıklı 5. maddesinin 3. fıkrasında; "Sınav Kurulu üyeleri, boşanmış olsalar dahi eşleri ile ikinci dereceye kadar (bu derece dâhil) kan ve kayın hısımlarının veya evlatlıklarının katılacağı sınavlarda görev alamazlar. Bu durumdaki asıl üyelerin yerine yedek üye görevlendirilir.",

"Yarışma sınavı" başlıklı 7. maddesinde; "(1) Yarışma sınavı yazılı ve sözlü veya KPSS sonucuna göre ataması yapılacak adaylar için sadece sözlü sınavdan oluşur. (2) Yarışma sınavına, öğretmen unvanını ihraz edenler ile en az dört yıllık lisans eğitimi veren hukuk, siyasal bilgiler, iktisadi ve idari bilimler, iktisat ve işletme fakülteleri veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurt içi ve yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar katılabilir. (3)...",

"Yazılı sınava katılacaklarda aranacak şartlar" başlıklı 8. maddesinde; "(1) Yazılı sınava katılacaklarda, 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde sayılan genel şartlara ek olarak; a) Adaylık ve sözleşmeli öğretmenlik süresi dâhil olmak üzere sınav başvurusunun son günü itibarıyla öğretmenlikte sekiz yıl ve daha fazla hizmeti bulunmak koşulu ile hâlen Bakanlık öğretmen kadrolarında görev yapıyor olmak veya en az dört yıllık lisans eğitimi veren hukuk, siyasal bilgiler, iktisadi ve idari bilimler, iktisat ve işletme fakülteleri veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurt içi ve yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olmak, b) Yarışma sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak, c) ...",

"Zorunlu çalışma süresini tamamlayanların yer değiştirmeleri" başlıklı 35. maddesinin 4. fıkrasında; "Dördüncü ve beşinci hizmet bölgelerinden birinde veya her ikisinde bölge hizmetlerini tamamlayan eğitim müfettişleri istemeleri durumunda, birinci, ikinci ve üçüncü hizmet bölgeleri için öngörülen bölge hizmetlerini yerine getirip getirmediklerine bakılmaksızın 36 ncı maddenin birinci fıkrasındaki süre sınırlılığında bulundukları ilde kalmak ya da dördüncü ve beşinci hizmet bölgelerindeki diğer illerden birine atanmak isteyebilirler. Bu istekler, illerin eğitim müfettişi ihtiyacı çerçevesinde Bakanlıkça değerlendirilir. Başvuru sayısının ihtiyaçtan fazla olması durumunda hizmet puanı en düşük olan müfettişten başlanmak üzere ihtiyaç fazlası eğitim müfettişlerinin atamaları, bölge hizmetini yapmadıkları hizmet bölgelerindeki illerden birine yapılır.",

"Bulundukları ilde sekiz yıl süre ile görev yapanların yer değiştirmeleri" başlıklı 36. maddesinde; "(1) Eğitim müfettişlerinin, üçüncü fıkradaki istisnalar hariç aynı ilde kesintisiz çalışma süreleri sekiz yıldan fazla olamaz. (2) İlgili yılın 1 Eylül tarihi itibarıyla bulundukları ilde kesintisiz sekiz yıl süre ile görev yapan eğitim müfettişlerinin görev yerleri, bulundukları ilin dâhil olduğu hizmet bölgesindeki duyurusu yapılan diğer illerden birine ya da istemeleri halinde bulundukları hizmet bölgesinin dışındaki duyurusu yapılan diğer hizmet bölgelerindeki illerden birine olacak şekilde değiştirilir. Bu madde kapsamında yer değiştirme isteğinde bulunmayan eğitim müfettişleri, yer değiştirme isteğinde bulunanlardan tercihlerinden birine atanamayan eğitim müfettişleri ile aylıksız izinli oldukları sürede yer değiştirme başvurusunda bulunmayan eğitim müfettişlerinin görev yerleri, bulundukları hizmet bölgesindeki illerden birine olacak şekilde Bakanlık tarafından re’sen değiştirilir. (3) Eğitim müfettişleri başkanlığı veya eğitim müfettişleri başkan yardımcılığı görevlerini yürütenlerden ilgili yılın 1 Eylül tarihi itibarıyla bulundukları ilde sekiz yıllık çalışma süresini dolduranların görev yerleri de bu madde kapsamında değiştirilir. Ancak dördüncü ve beşinci hizmet bölgelerindeki illerin birinde eğitim müfettişleri başkanı veya eğitim müfettişleri başkan yardımcısı olarak görev yapanlar, bu görevleri tamamlanana kadar bu madde kapsamında yer değiştirmeye tabii tutulmazlar. (4) Bu madde kapsamında görev yerleri değiştirileceklere ilişkin duyuru, Personel Genel Müdürlüğünce ilgili yılın en geç 15 Nisan tarihine kadar yapılır. Duyuruda, başvuru tarihi, başvuru süresi, başvuru şekli, başvuruda istenecek belgeler ile gerekli diğer hususlara yer verilir. (5) Bu madde kapsamında yapılacak atama işlemleri, eğitim müfettişlerinin tercihleri de dikkate alınarak puan üstünlüğüne göre ilgili yılın en geç 15 Mayıs tarihine kadar sonuçlandırılacak şekilde Personel Genel Müdürlüğünce yapılır. Atama sonuçları, atama işlemlerinin tamamlandığı tarihten itibaren en geç beş iş günü içinde Bakanlığın internet sitesinde yayımlanır ve aynı zamanda valiliklere gönderilir. (6) Bu madde kapsamında görev yeri değiştirilen eğitim müfettişleri ayrıldıkları tarihten itibaren sekiz yıllık süre geçmeden, bu Yönetmelikle belirlenen iller arası diğer yer değiştirmeler kapsamında ayrıldıkları ile tekrar atanamazlar. (7) Bu madde kapsamında yapılacak yer değiştirmelerde, duyurusu yapılan her ile atama yapılabilecek eğitim müfettişi sayısının belirlenmesinde duyuru tarihi itibarıyla emeklilik, istifa, başka görevlere atanma gibi nedenlerle eğitim müfettişliği görevinden ayrılanlardan boşalacak kadrolar ile bu kapsamda görev yerleri değiştirilecek eğitim müfettişi sayıları birlikte değerlendirilir. (8) Aylıksız izinli olanlar ile seçimler nedeniyle görevlerinden istifa edenlerden eski görevlerine geri dönenlerin sekiz yıllık sürelerinin hesabında, fiilen görev yaptıkları süreler dikkate alınmak üzere, aylıksız izne ayrılmadan ya da istifa etmeden önce o ilde göreve başlamış oldukları tarih esas alınır.",

"Eğitim müfettişleri başkanının görevlendirilmesi" başlıklı 40. maddesinde; "(1) Eğitim müfettişleri başkanı; eğitim müfettişleri arasından, Başkanın önerisi ve Bakan onayı ile görevlendirilir, aynı usulle görevden alınır. Bu fıkra kapsamındaki görevlendirmeler özlük hakları, atama ve terfi yönünden kazanılmış hak doğurmaz. (2) Görev yaptıkları ilin dışındaki bir ile eğitim müfettişleri başkanı olarak görevlendirileceklerin, 35 ve 36 ncı maddeler kapsamında görevlendirilecekleri ile atanabilecek durumda olması gerekir. Ancak dördüncü veya beşinci hizmet bölgelerinde bulunan illerden birine eğitim müfettişleri başkanı olarak görevlendirileceklerde 35 ve 36 ncı madde hükümleri aranmaz. (3) ..."

"Eğitim müfettişleri başkanının görev, yetki ve sorumlulukları" başlıklı 42. maddesinde; "(1) Eğitim müfettişleri başkanının görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: ... g) Rehberlik ve denetim bölgeleri ile gruplarının oluşturulması amacıyla gerekli çalışmaları yaparak il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ile valilik onayına sunmak. ...",

"Eğitim müfettişleri başkan yardımcılarının görevlendirilmesi" başlıklı 43. maddesinde; "(1) Eğitim müfettişi ve eğitim müfettiş yardımcısı sayısı; a) 50’ye kadar olan illerde bir, b) 51’den 100’e kadar olan illerde iki, c) 101’den 200’e kadar olan illerde üç, ç) 201’den daha fazla olan illerde dört, olmak üzere o ilde görevli eğitim müfettişleri arasından eğitim müfettişleri başkanının önerisi, il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ve valinin onayı ile eğitim müfettişleri başkan yardımcısı görevlendirilir.",

"Eğitim Müfettişleri Başkanlar Kurulu Toplantısı ve diğer toplantılar" başlıklı 52. maddesinin 2. fıkrasında; "Eğitim Müfettişleri Başkanlar Kurulu Toplantısı, Başkanlığın koordinasyonunda gerçekleştirilir. Toplantının tarihi, süresi, yeri ve gündemi gibi hususlar, Başkanlıkça toplantı gününden önce belirlenir ve eğitim müfettişleri başkanlıklarına bildirilir.",

"Eğitim müfettişliği güvencesi" başlıklı 61. maddesinin 1. fıkrasında; "Eğitim müfettişleri, kendi istekleri dışında veya rehberlik ve denetim hizmetlerinin gerekleri ile bağdaşmayan sıhhi, ahlaki veya mesleki yetersizlikleri tespit edilmedikçe görevden alınamaz; diğer idari görevlere atanamazlar." düzenlemelerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :

I. Dava konusu Yönetmeliğin 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin iptali istemi yönünden:

Yönetmeliğin, yazılı sınava katılacaklarda aranacak şartların düzenlendiği 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) alt bendinde; "Yarışma sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak" koşuluna yer verilmiştir.

Hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde alt düzeydeki normların dayanaklarını üst düzeydeki normlardan aldığı kuşkusuzdur. Normlar hiyerarşisinin en üstünde evrensel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunmakta ve daha sonra gelen kanunlar, yürürlüğünü Anayasa'dan, yönetmelikler ise yürürlüğünü kanunlardan almaktadır. Dolayısıyla bir normun kendisinden daha üst konumda bulunan ve dayanağını oluşturan bir norma aykırı veya bunu değiştirici nitelikte bir hüküm getirmesi mümkün bulunmamaktadır.

Uyuşmazlıkta, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ek 40. maddesinde; “Mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan ve 36 ncı maddenin 'Ortak Hükümler' bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan kadrolara atanmak amacıyla kurumlarca yapılacak olan özel yarışma sınavlarına başvurularda üst yaş sınırı; özel mevzuatında yer alan yaş şartına ilişkin hükümlere bağlı kalınmaksızın giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak şeklinde uygulanır." kuralına yer verildiği görülmekle, dava konusu edilen Yönetmeliğin 8. maddesinin birinci fıkrasının (b) alt bendinde yer alan yaş şartının kanuni dayanağının mevcut olduğu, dolayısıyla Yönetmeliğin iptali istenilen bu hükmünde üst hukuk normuna aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

II. Dava konusu Yönetmeliğin 5. maddesinin 3. fıkrasında geçen "...ikinci..." ibaresinin; 7. maddesinin 1. ve 2. fıkralarının; 8. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde geçen "Adaylık ve sözleşmeli öğretmenlik süresi dâhil olmak üzere sınav başvurusunun son günü itibarıyla öğretmenlikte sekiz yıl ve daha fazla hizmeti bulunmak koşulu ile ..." ibaresinin; 35. maddesinin 4. fıkrasında geçen "... 36 ncı maddenin birinci fıkrasındaki süre sınırlılığında ..." ibaresinin; 36. maddesinin; 40. maddesinin 1. fıkrasında geçen "Eğitim müfettişleri başkanı; eğitim müfettişleri arasından,..." ibaresi ile 2. fıkrasında geçen "Görev yaptıkları ilin dışındaki bir ile eğitim müfettişleri başkanı olarak görevlendirileceklerin,..." ibaresinin; 42. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde geçen "...il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ile valilik onayına sunmak." ibaresinin; 43. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinden sonra gelen "...il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ve valinin onayı..." ibaresinin; 52. maddesinin 2. fıkrasında geçen "...gündemi..." ibaresinin ve 61. maddesinin 1. fıkrasının iptali istemi yönünden:

Dava konusu Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği; 657 sayılı Kanun'un 72. maddesi, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 320. ve 327. maddeleri ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24. maddesi dayanak alınarak hazırlanmış ve █████/2022 günlü, 31705 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin ek 24. maddesinde; Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarında bakanlık, kurum ya da birim düzeyinde müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer ile müfettiş yardımcısı, denetmen yardımcısı, denetçi yardımcısı, aktüer yardımcısı ve stajyer kontrolör istihdamına ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiş; bu madde kapsamında istihdam edileceklerin mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri, yarışma ve yeterlik sınavları, çalışma usul ve esasları, hizmetin gerektirmesi halinde birim veya görev yeri itibarıyla yer değiştirme esasları ile diğer hususların Devlet Personel Başkanlığının görüşü alınarak kurumlarınca çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır.

Uyuşmazlık konusu Yönetmeliğin iptali istenilen madde ve ibareleri, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24. maddesi dayanak alınarak hazırlanmış olup; █████/2024 günlü, 32566 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin █████/2023 günlü, E:████████, K:████████ sayılı kararıyla, söz konusu ek 24. maddenin 1. fıkrasının, Anayasa'da yapılan değişikliklere uyum sağlamak amacı taşımadığından ve KHK çıkarma yetkisinin amaç ve kapsamı içinde değerlendirilmediğinden Anayasa'nın mülga 91. maddesine aykırı bulunarak iptaline; maddenin diğer fıkralarının da, 1. fıkranın iptali nedeniyle uygulanma imkanı kalmadığından 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin 4. fıkrası gereğince iptaline karar verilmiştir.

Bu itibarla; dava konusu olan söz konusu düzenlemeler, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24. maddesine dayanılarak hazırlanıp yürürlüğe konulduğundan ve ek 24. madde yukarıda yer verilen Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiş olduğundan, hukuki dayanağı kalmayan dava konusu Yönetmelik hükümlerinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

KARAR SONUCU :

Açıklanan nedenlerle;

1. █████/2022 günlü, 31765 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği'nin dava konusu 5. maddesinin 3. fıkrasında geçen "...ikinci..." ibaresinin; 7. maddesinin 1. ve 2. fıkralarının; 8. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde geçen "Adaylık ve sözleşmeli öğretmenlik süresi dâhil olmak üzere sınav başvurusunun son günü itibarıyla öğretmenlikte sekiz yıl ve daha fazla hizmeti bulunmak koşulu ile ..." ibaresinin; 35. maddesinin 4. fıkrasında geçen "... 36 ncı maddenin birinci fıkrasındaki süre sınırlılığında ..." ibaresinin; 36. maddesinin; 40. maddesinin 1. fıkrasında geçen "Eğitim müfettişleri başkanı; eğitim müfettişleri arasından,..." ibaresi ile 2. fıkrasında geçen "Görev yaptıkları ilin dışındaki bir ile eğitim müfettişleri başkanı olarak görevlendirileceklerin,..." ibaresinin; 42. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde geçen "...il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ile valilik onayına sunmak." ibaresinin; 43. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinden sonra gelen "...il millî eğitim müdürünün uygun görüşü ve valinin onayı..." ibaresinin; 52. maddesinin 2. fıkrasında geçen "...gündemi..." ibaresinin ve 61. maddesinin 1. fıkrasının İPTALİNE;

2. Yönetmeliğin 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE;

3. Aşağıda dökümü yapılan ...-TL yargılama giderinin haklılık oranına göre yarısı olan ...-TL'lik kısmının davacı üzerinde bırakılmasına, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, yargılama giderinin ...-TL'lik kısmı ile ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, yürütmenin durdurulması isteminin kısmen kabulü kararına itiraz aşamasında davalı idare tarafından yatırılan ve kullanılan ...-TL posta ücretinin davalı idare üzerinde bırakılmasına, artan posta ücretinin kararın kesinleşmesinden sonra aidiyetine göre taraflara iadesine;

4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, █████/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.