Danıştay, İstanbul Üsküdarda 2960 sayılı Boğaziçi ve 3194 sayılı İmar Kanununa aykırı yapılaşma nedeniyle verilen yüksek meblağlı idari para cezasının iptaline ilişkin temyiz incelemesini gerçekleştirmektedir.
Özet: İstanbulda ruhsat ve projeye aykırı izinsiz yapılar nedeniyle 2960 sayılı Boğaziçi ve 3194 sayılı İmar Kanunları uyarınca davacıya kesilen 7.022.853,43 TLlik para cezasının iptali talebiyle açılan davada, ilk derece ve bölge idare mahkemeleri, imara aykırı imalatların ruhsatın hükümsüz hale gelmesinden sonra yapıldığı, temel ceza ve artırım oranlarının yasal mevzuata uygun hesaplandığı, arsa rayiç değeri üzerinden yapılan hesaplamanın ve aykırılıkların giderilmesi halinde cezanın tahsil edilmeyeceği uyarısının karar metninde açıkça belirtildiği gerekçeleriyle davanın reddine karar vermiş; davacı ise para cezasının dayanağı ve hesaplama yönteminin şeffaf olmadığını, yapı tatil tutanağının usulüne aykırı düzenlendiğini ileri sürerek temyiz başvurusunda bulunmuştur.
T.C.
D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : ████████Karar No : █████████ TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye BaşkanlığıVEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parselde yer alan taşınmaz üzerinde bulunan ... kapı numaralı yapıda ruhsat ve eki mimari projesine aykırı imalatların tespitine ilişkin 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu uyarınca düzenlenmiş olan... tarih ve ... sıra sayılı ... no'lu yapı tatil tutanağı dayanak alınarak davacı adına 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca toplam 7.022.853,43-TL para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve...sayılı Encümen kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; dava konusu encümen kararının; 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (c) bentleri uyarınca toplam 55.773,43-TL para cezasına ilişkin kısmı yönünden; dava dosyasında mevcut bilgi ve belgelerin ve dava konusu işlemin dayanağı yapı tatil tutanağının iptali istemiyle açılan davada ...İdare Mahkemesinin...esasına kayıtlı dosyasına sunulan bilirkişi raporunun birlikte incelenmesinden, imara aykırı toplam 387,06 m2 alanlı yapıların 161,05 m2'lik kısmının 4. Sınıf (B) Grubu, 226,01 m2'lik kısmının 1. Sınıf (A) Grubu yapılardan olduğu, bu yapı sınıfları için m² birim fiyatları ile hukuka aykırılıktan etkilenen alan olarak tespit edilen 161,05 m² ve 226,01 m² alanın çarpımı sonucu temel para cezasının hesaplanmasının yerinde olduğu, yapıların bulunduğu parselin 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Planında ''Boğaziçi peyzajı yönünden yeşil olması gerekli alanda'' küçük bir kısmının da ''yol alanında'' kaldığı, bu kapsamda taşınmazın 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'na tabi olduğu, taşınmaza ilişkin olarak ...tarih ve ...sayılı yapı ruhsatı düzenlenmiş ise de söz konusu yapı ruhsatının hükümsüz hale geldiği, para cezasına konu yapıların da yapı ruhsatının hükümsüz hale gelmesinden sonra yapıldığının sabit olduğu, dolayısıyla 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca davacı adına uygulanan temel para cezasında ve bu para cezasına aynı maddenin (c) bendinin 3, 5, 7 ve 9. alt bentleri uyarınca arttırım uygulanmasında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Dava konusu encümen kararının, 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca 6.967.080,00-TL para cezası na ilişkin kısmı yönünden, imara aykırılığa konu alan olan 387,06 m2 ile taşınmazın bulunduğu ... Mahallesi, ... Evleri Sokağın 2022 yılı arsa rayiç birim değeri olan 18.000,00-TL'nin çarpımı sonucuna göre hesaplanan para cezasının uygulandığı, bu kapsamda (ç) bendi uyarınca hesaplanan para cezasına ilişkin detayın, bu tutarın nasıl hesaplandığının ve aykırılıkların bir ay içerisinde giderilmesi halinde bu bent uyarınca uygulanan para cezasının tahsil edilmeyeceğine dair ihtaratın söz konusu encümen kararında açık ve net olarak belirtildiği anlaşıldığından bu kısımda da hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, davaya konu para cezasının dayanağının ve hangi suretle hesaplandığının bildirilmediği, yapı tatil tutanağının usulüne uygun tutulmadığı, tutanağı düzenleyenlerin yetkili kişiler olup olmadığının irdelenmediği, gerekli incelemeler yapılmaksızın para cezası uygulandığı, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu hususlarına değinilerek İdare Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.TETKİK HÂKİMİ : ...DÜŞÜNCESİ : Temyiz kısmen kabulu, kısmen reddi gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE : Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının dava konusu işlemin 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi, (c) bendinin 3., 5. ve 7. alt bentleri ile (ç) bendine ilişkin kısmı hakkında;Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının dava konusu işlemin 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin 9. alt bendine ilişkin kısmı hakkında; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 4. maddesinde; bu Kanunun ilgili maddelerine uyulmak kaydı ile 2960 sayılı İstanbul Boğaziçi Kanunu ile belirlenen veya belirlenecek olan yerlerde, bu Kanunun özel kanunlara aykırı olmayan hükümlerinin uygulanacağı, 42. maddesinin birinci fıkrasında; bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyidelerin uygulanacağı, ikinci fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, fıkrada belirtildiği şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı hüküm altına alınmış, ikinci fıkranın (c) alt bentlerinde belirtilen artırım sebepleri için gösterilen oranlar uyarınca bulunan miktarların eklenmesi sonrasında toplam ceza miktarının bulunacağı belirtilmiş olup, söz konusu (c) bendinin 9. alt bendinde; imara aykırı imalatın ruhsatı hükümsüz hale gelmiş bir taşınmazda sürdürülmesi halinde temel para cezasının % 50 oranında arttırılacağı, hüküm altına alınmıştır. Dosyanın, Dairemizin ████████, ████████ ve █████████ esasına kayıtlı dosyalarının birlikte incelenmesinden, dava konusu encümen kararının dayanağı olan ... tarih ve ... sayılı yapı tatil tutanağının iptali istemiyle açılan davada mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen ve ... İdare Mahkemesinin... esasına kayıtlı dosyasına sunulan bilirkişi raporunda; davaya konu taşınmazın ... tarihli,... sayılı sayılı yapı ruhsatının bulunduğunun belirtildiği, bakılmakta olan davada İdare Mahkemesince de anılan ruhsata değinilerek, ruhsatın hükümsüz hale gelip gelmediği araştırılmaksızın eksik incelemeye dayalı olarak davanın reddine karar verilmiştir. Bu durumda; dava konusu taşınmazın ruhsatının hükümsüz hale gelip gelmediği araştırılmak suretiyle, sonucuna göre, temel para cezasının 3194 sayılı İmar Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin 9. alt bendi uyarınca artırım uygulanıp uygulanamayacağı hususunda yeniden karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Temyiz isteminin kısmen kabul, kısmen reddine, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, dava konusu işlemin 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi, (c) bendinin 3., 5. ve 7. alt bentleri ile (ç) bendine ilişkin kısmının Üye ...'nin karşı oyu ve oyçokluğuyla ONANMASINA,3. Anılan İdare Dava Dairesi kararının dava konusu işlemin 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin 9. alt bendine ilişkin kısmının esas yönünden oybirliğiyle, gerekçe yönünden Üye ...'nin karşı oyu ve oyçokluğuyla BOZULMASINA, 4. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde kesin olarak karar verildi. (X) KARŞI OY : 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede öngörülen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı belirtilmiş, a) bendinde; Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için para cezası uygulanacağı, hükme bağlanmış, c) bendinde, (a) ve (b) bentlerine göre cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapı için hesaplanan para cezasına uygulanacak arttırım sebepleri sayılmış, █████/2020 tarih ve 31080 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7226 sayılı Kanunun 39.maddesi ile eklenen (ç) bendinde ise, bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezasının yukarıdaki bentlere göre verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği hükmüne yer verilmiştir.Yukarıda yer alan düzenlemelere göre, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılar nedeniyle verilecek para cezası miktarının belirlenmesinde dikkate alınacak temel ölçütün; yapı sınıfı ve grubu ile ruhsatsız veya ruhsata aykırı imalat alanının varsa aykırılıktan etkilenen alanın katılması suretiyle bulunacak alan olduğu, mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için ise 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi uyarınca yapı maliyet birim fiyatları üzerinden temel ceza miktarının belirlenmesi gerektiği, bu miktarlar üzerinden; (c) bendinin alt bentlerinde belirtilen nedenlerin bulunması halinde ayrı ayrı arttırım oranlarının hesaplanması ve bunların toplamlarının alınması, (ç) bendi uyarınca da aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası ilave edilmek suretiyle toplam ceza miktarının bulunacağı ve bulunan bu miktarın belediye encümeni tarafından para cezası olarak verileceği anlaşılmaktadır. "Belirlilik ilkesi", düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmasını, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir. Belirlilik ilkesi gereği; idari yaptırımların belirli, açık ve şüpheye yer bırakmayacak şekilde düzenlenmesi gerekmektedir.Para cezasına muhatap olan kişinin, hangi fiili sebebiyle ve hangi yasaya dayanılarak yaptırım uygulandığını, para cezasının nasıl belirlendiğini, sonuçlarını ve varsa hangi hallerde para cezasının tahsilinden vazgeçileceği hususlarını, yani para cezasının sebebini ve ne gibi sonuçları olduğunu bilmesi gerekir.3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca hesaplanarak yapı sahibi ve ilgililerine uygulanacak idari para cezası yaptırımlarında, söz konusu ilgililerin dava açma ve kanun yollarına başvuru haklarını sağlıklı bir şekilde kullanabilmelerini sağlamak ve aynı zamanda belirlilik ilkesinin gereği olarak para cezasının ne şekilde hesaplandığının dava konusu işlemde veya bunun davacıya tebliğine ilişkin işlemde açık bir şekilde belirtilmesi suretiyle işlem tesis edilmesi gerektiği açıktır. Uyuşmazlıkta, gerek davacıya verilen idari para cezasına ilişkin dava konusu encümen kararında, gerekse, encümen kararının davacıya tebliğine ilişkin yazıda, 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca davacıya verilen imar para cezasının ne şekilde hesaplandığına ilişkin herhangi açıklama yapılmadığı görülmektedir. Bu durumda, davacının dava açma ve kanun yollarına başvuru hakkını sağlıklı bir şekilde kullanabilmesi ve aynı zamanda belirlilik ilkesinin gereği olarak para cezasının ne şekilde hesaplandığı belirtilmeksizin tesis edilen dava konusu encümen kararında hukuka uyarlık bulunmamakta olup temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, para cezası verilmesine dair ... tarih ve... sayılı Encümen kararının 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi, (c) bendinin 3., 5. ve 7. alt bentleri ile (ç) bendine ilişkin kısmının bu gerekçeyle bozulması gerektiği, 9. alt bendine ilişkin kısmının da belirtilen gerekçenin de eklenmesi suretiyle bozulması gerektiği oyuyla çoğunluk kararına katılmıyorum.