Taşınma sırasında kaybolan fiziki ve e-ticari defterlerin 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu madde 82 uyarınca zayi olduğunun tespiti ve zayi belgesi verilmesine dair mahkeme kararı.
Özet: Bu hukuki metin, davacı şirketin işyeri taşıması sırasında kaybettiği 2015-2024 yılları arasındaki ticari defterlerinin (fiziki yevmiye, defter-i kebir, envanter, pay, genel kurul defterleri ile ilgili yıla ait e-defterler) zayi olduğunun tespiti ve Türk Ticaret Kanununun 82. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi talebini konu edinmektedir; davacı, defter ibraz yükümlülüğünden doğabilecek hukuki ve cezai sorunları önlemek amacıyla başvuruda bulunmuş, mahkeme de ticaret sicili, vergi denetleme kurulu ve gelir idaresi bilgilerini incelemiş, ayrıca uzman bilirkişi raporu alarak kaybın tespitine yönelik yargılama sürecini yürütmüştür.
T.C. İstanbul Anadolu 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : ████████ KARAR NO : ████████ DAVA : Zayi Belgesi VerilmesiDAVA TARİHİ : █████/2025KARAR TARİHİ : █████/2026Mahkememizde görülmekte olan Zayi Belgesi Verilmesi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacı şirketin ... vergi numarası ile ---- Vergi Dairesi’ne kayıtlı olup, ----- alanlarında faaliyet gösterdiği, davacı şirketin, iş faaliyetlerini daha verimli sürdürebilmek amacıyla bulunduğu adresten başka bir adrese taşımak suretiyle yer değiştirdiği, bu süreçte, ticari defterlerin güvenli bir şekilde taşınması için azami özen gösterilmiş olmasına rağmen, taşınma işlemi sırasında ticari defterlerin kaybolduğunun tespit edildiği, Taşınma sürecinde defterlerin kaybolduğu fark edildiğinde, davacı şirket tarafından derhal gerekli araştırmaların yapıldığı, ancak tüm çabalara rağmen defterlerin bulunamadığı, bu durumun yapılan iç denetim sırasında kesin olarak anlaşıldığı ve tutanak altına alındığı, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 82. maddesi uyarınca, ticari defterleri herhangi bir nedenle kaybolan tacirin, bu durumu mahkemeye tespit ettirmesi gerektiği, aksi takdirde, ticari defterlerin ibraz yükümlülüğü nedeniyle ileride davacı aleyhine hukuki ve cezai yaptırımların doğabileceği, "Türk Ticaret Kanunun 82/7 maddesi “Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde ziyaa uğrarsa tacir ziyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” şeklindedir. Tüm bu açıklamalar neticesinde; davacı şirketin mağduriyet yaşamaması ve ileride hukuki bir sorunla karşılaşmaması adına, kaybolan defterlerin zayi olduğunun mahkeme tarafından tespit edilmesini ve zayi belgesi verilmesini talep etme zaruriyetinin hasıl olduğu, Bu nedenlerle davacı şirketin ticari defterlerinin zayi olduğunun tespitine ve zayi belgesi verilmesine karar verilmesini taleple dava etmiştir. DELİLLER ve GEREKÇE: Dava; Hukuki niteliği itibariyle; 2012-2014 yılları e-defterlerinin zayii olduğunun tespiti isteminden ibarettir.Mahkememizce Ticaret Sicil Müdürlüğüne müzekkere yazılarak davacı şirketin sicil kayıtları, Vergi Denetleme Kuruluna müzekkere yazılarak davacının vergi incelemesi ve soruşturma bilgileri, Gelir İdaresine müzekkere yazılarak davacı şirketin elektronik defter genel tebliğini 7/1 maddesi gereği e-defter ve beratlarının ikincil örneklerinin gönderip gönderilmediği bilgileri incelenmek üzere dosyamız arasına alınmıştır. Mahkememizce tarafların iddia ve savunmaları değerlendirilmek üzere uzman bilirkişi heyetinden alınan █████/2026 tarihli bilirkişi raporunda özetle; "Yapılan inceleme ve değerlendirmeler sonucu: Davacı ----- dava tarihi itibariyle saklaması zorunlu ticari defterlerinin, - 2015 yılına ait fiziki Yevmiye defteri, Defter-i Kebir defteri, Envanter Defteri - 2016 yılının 1., 2., 3., 4., 5., 6., 7., 8., 9., 10., 11. ve 12. ayına ait Yevmiye E-defterleri ve Kebir E-defterleri ile 2016 yılına ait fiziki Envanter Defteri - 2017 yılının 1., 2., 3., 4., 5., 6., 7., 8., 9., 10., 11. ve 12. ayına ait Yevmiye E-defterleri ve Kebir E-defterleri ile 2017 yılına ait fiziki Envanter Defteri - 2018 yılının 1., 2., 3., 4., 5., 6., 7., 8., 9., 10., 11. ve 12. ayına ait Yevmiye E-defterleri ve Kebir E-defterleri ile 2018 yılına ait fiziki Envanter Defteri - 2019 yılının 1., 2., 3., 4., 5., 6., 7., 8., 9., 10., 11. ve 12. ayına ait Yevmiye E-defterleri ve Kebir E-defterleri ile 2019 yılına ait fiziki Envanter Defteri - 2020 yılının 1., 2., 3., 4., 5., 6., 7., 8., 9., 10., 11. ve 12. ayına ait Yevmiye E-defterleri ve Kebir E-defterleri ile 2020 yılına ait fiziki Envanter Defteri - 2021 yılının 1., 2., 3., 4., 5., 6., 7., 8., 9., 10., 11. ve 12. ayına ait Yevmiye E-defterleri ve Kebir E-defterleri ile 2021 yılına ait fiziki Envanter Defteri - 2022 yılının 1., 2., 3., 4., 5., 6., 7., 8., 9., 10., 11. ve 12. ayına ait Yevmiye E-defterleri ve Kebir E-defterleri ile 2022 yılına ait fiziki Envanter Defteri - 2023 yılının 1., 2., 3., 4., 5., 6., 7., 8., 9., 10., 11. ve 12. ayına ait Yevmiye E-defterleri ve Kebir E-defterleri ile 2023 yılına ait fiziki Envanter Defteri - 2024 yılının 1., 2., 3., 4., 5. ve 6. ayına ait Yevmiye E-defterleri ve Kebir E-defterleri ile 2024 yılına ait fiziki Envanter Defteri - 2015 yılının başından itibaren noterlikçe tasdik ettirilmiş pay defteri, genel kurul toplantı ve müzakere defteri varsa, bu defterler olduğu, Davacı şirketin yukarıda sıralanan ticari defterlerinin zayi olarak kabul edilebilmesi için 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 82. Maddesi 7. fıkrasında belirtilen mücbir sebeplerin (afet ve hırsızlık) işbu davaya konu olayda oluşmadığı, bir afet veya hırsızlık durumu yaşanmadığı müddetçe tacirin, ticari defterlerini 10 yıl boyunca saklamakla yükümlü olduğu, dolayısıyla mücbir sebep yönünden ticari defterlerin zayi olma koşulunun sağlanmadığı, Davaya konu taşınmanın 2024 yılı Haziran ayında gerçekleştiği ve taşınma sırasında ticari defterlerin kaybolduğunun fark edildiği yönünde davacının beyanları dikkate alındığında, yine 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 82. maddesi 7. fıkrasına göre, 30.06.2024 tarihinin “zıyaı” öğrenildiği tarih başlangıcı olarak kabul görmesi durumunda davacının 30.07.2024 tarihine kadar işbu davayı açması gerektiği, fakat işbu dava tarihinin 06.02.2025 olması sebebiyle, söz konusu madde hükmü kapsamında zayi belgesi başvurusu için yasal süre koşulunun sağlanmadığı, E-defter kayıtlarını içeren xml dosyaları ve beratları dosyalarının kaybolduğu ve korunması için gerekli belgeler için önlemlerin alınıp alınmadığı, belgelerin yedeklemesinin yapılıp yapılmadığı, veri kurtarımının yapılıp yapılmadığı ve başarılı olunup olunmadığı gibi hususların ispata muhtaç olduğu, dosya içeriğinde hiçbir somut veri bulunmadığı, teknik olarak davacı tarafın veri kurtarma ve yedekleme hususunda ihmalinin bulunduğu " tespitinde bulunmuştur. Bilirkişi raporunun döndüğü davacı vekiline tebliğ edildiği, davacı tarafın beyan ve itiraz dilekçesi sunduğu görülmüştür.Bilirkişi raporu denetime açık, karar vermeye yeterli ve elverişli mahiyettedir.Toplanan deliller ve tüm dosya kapsamından; Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 4.4.1.e) maddesine göre e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur. Tebliğin 7.1. Maddesine göre ise, e-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen “mücbir sebep” halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 13. Maddesinde, sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısiyle defter ve vesikalarının elinden çıkmış bulunması mücbir sebepler olarak kabul edilmiştir. Ancak Vergi Usul Kanunundaki bu düzenleme vergisel yükümlülüklerle ilgili olup, TTK'nın 82/7. maddesinde ticari defterlerin sahibinin elinden rızası dışında çıkmış olması hali, zayi belgesi verilmesini gerektiren bir olay olarak sayılmamış olduğu gibi tadadi olarak sayılan bu sebeplerle de benzerlik göstermediğinden sırf ticari defterlerin sahibinin elinden rızası dışında çıkmış olmasının ticari defterlerin TTK'nın 87/2 maddesinin aradığı şartlarda zayi olduğunun kabulü mümkün değildir. Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 7.1 maddesinde sadece Vergi Usul Kanununda belirtilen “mücbir sebep” ve ikincil örneklerin temin edilememesi halinin aranmış olması TTK'nın 82/7. Maddesindeki hususların aranmayacağı anlamına gelmez. Zira Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 7.1 maddesindeki düzenleme TTK'nın 82/7. Maddesindeki düzenlemenin kapsamını değiştirecek nitelikte değildir. Dolayısıyla tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgelerin kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğradığı iddiasına dayalı zayi belgesi verilmesi isteminde TTK'nın 82/7. koşullar aranmalıdır.Bilgi işlem sistemlerinde muhafaza edilen elektronik defter ve beratların silinmesi, zarar görmesi, virüs bulaşması, siber saldırı v.b. nedenlerle ulaşılamaz hale gelmelerini önlemek için mükelleflerin, e-defter ve beratlarının muhafaza ve ibrazı konusunda ve ayrıca kullandıkları bilgi işlem sisteminin sağlıklı biçimde çalışabilmesi ile ilgili yeterli teknik ve güvenlik önlemlerini almaları, bu kapsamda bilgi işlem sistemlerinde yaşanabilecek sorunlar nedeniyle elektronik defter ve beratlarını farklı ortamlarda yedeklemeleri basiretli bir iş adamından beklenen bir davranış olup Elektronik Defter Genel Tebliği'ne de uygundur. (---Bam ---- HD,----Davacının istemi, 2012-2024 yılları arası e-defter ve beratlarının dönem e-defterin kaybolma sonucunda zayi olduğuna karar verilmesidir.Dosyada, bu kaybolmaya ve kaybolmanın nasıl gerçekleştiğine ilişkin şirket yetkilisi ve/veya muhasebe sorumlusunun imzasını taşıyan herhangi bir tespit tutanağı vs. görülmemiştir. Mahkememizce yazılan müzekkerede davacı şirketin elektronik defter genel tebliğini 7/1 maddesi gereği ( 2012-2024 yılları arası e-defter ve beratlarının) dönemlerinin kapsayan e-defter ve beratlarının sisteme yüklendiği ancak ikincil örneklerinin davacı tarafından Gelir İdaresi Başkanlığına sunulmadığı görülmüştür.Bilirkişi raporundaki tespitler mahkememizce de benimsenmiş, hükme esas alınmıştır. Davacı şirketin basiretli davranmadığı, gereken özeni göstermesine rağmen mücbir sebeple kayıtların zayi olduğu hususunda vicdani kanaat oluşmadığı anlaşılmış, davanın reddine karar verilmiştir. HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; 1-Davanın REDDİNE, 2-Alınması gerekli 732,00-TL harçtan davacı tarafça peşin olarak yatırılan 615,40-TL harçtan mahsubu ile bakiye 116,6-TL 'nin davacıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderinin kendi üzerinde bırakılmasına,4- Kullanılmayan gider avansının karar kesinleştikten sonra talep halinde yatırana iadesine,Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğden itibaren 2 hafta süre içinde İstinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.