istanbul bölge adliye mahkemesinin, gemiyle taşınan oto yedek parça hasarından kaynaklanan itirazın iptali davasında konşimento kaynaklı milletlerarası yetki ve husumet itirazlarını incelediği karar.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesinin, gemiyle taşınan oto yedek parça hasarından kaynaklanan itirazın iptali davasında konşimento kaynaklı milletlerarası yetki ve husumet itirazlarını incelediği karar.

Özet: Bu hukuki belge, hasarlı oto yedek parça taşımacılığı kaynaklı bir itirazın iptali davasını ele almaktadır. Davacı, sigorta şirketine ödediği tazminatı taşıyıcıdan tahsil etmek isterken, davalılar konşimentoda belirtilen münhasır Marsilya mahkemeleri yetki şartı, pasif husumet ve Fransız hukuku uygulanması gerektiğini ileri sürerek davanın reddini talep etmektedir. İlk derece mahkemesi, yabancılık unsuru içeren bu uyuşmazlıkta uluslararası yetki itirazını değerlendirmiş, konşimentodaki yetki kaydını ve Türk acentenin rolünü inceleyerek, Türk acentenin taşıma sözleşmesini yaptığına dair kanıt bulunmadığı için münhasır yetkiden bahsedilemeyeceğini belirtmiş, Türk mahkemelerinin yetkili olup olmadığı konusunda hukuki bir değerlendirme gerektiğini ortaya koymuştur.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

43. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO: █████████

KARAR NO: ████████

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ: █████/2022

NUMARASI: ████████ Esas - ████████ Karar

DAVA: İtirazın İptali (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ: █████/2026

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; ... tarafından █████/2015 tarihli konşimento ile ylütleten ...ve alıcı-ihbar olunanan .... Şti. olan oto yedek parça emtiasının ... isimli gemi ile taşındığını, ...İşletmesi tarafından █████/2015 tarihli "Nonteyner İçeri Giriş Takas Raporu"nda emtianın hasarlandığının bildirildiğini, bunun üzerine ... A.Ş. Tarafından ... şirketine 14.242,75.TL sigorta ödemesi yapıldığını, sigorta şirketi tarafından da müvekkili aleyhine ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyası ile icra takibi yapıldığını, icra takibine itiraz edildiğini ve İstanbul 17 Asliye Ticaret Mahkemesinin ████████ Esas sayılı dosyası ile itirazın iptali davası açıldığını, müvekkilinin talebi doğrultusunda davanın fiili taşıyıcı ...ya ihbar edildiğini, ████████ Esas sayılı dosyasında itirazın iptaline ve müvekkili tarafından █████/2021 tarihinde 32.533,04.TL ödeme yapılarak dosyanın kapatıldığını, dava konusu olayda hasarın oluşmasında müvekkilinin sorumluluğunun bulunmadığını, yapılan ödemenin tahsili için İstanbul... İcra Müdürlüğünün ...Esas sayılı dosyası icra takibi yapıldığını, davalıların itirazı üzerine takibin durduğunu beyanla, İstanbul... İcra Müdürlüğünün ...Esas sayılı dosyasına yapılan itirazın iptaline ve %20 den aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP:

Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; .... tarafından dava konusu taşıma ile ilgili olarak düzenlenmiş olan konişmentolarda, “işbu konişmento tahtında taşıyana karşı doğan tüm talepler ve uyuşmazlıkların Marsilya Ticaret Mahkemeleri tarafından başkaca hiçbir ülke mahkemesinin yetkisi olmaksızın münhasıran çözüme kavuşturulacağı” öngörüldüğünü, Marsilya Mahkemelerinin münhasır yetkisi kabul edildiğini, ....’nın ticari merkezi de Marsilya, Fransa’da olup, Türkiye’de daimi bir ikametgahı olmadığını, mahkemenin yetkisiz olduğunu, husumet itirazlarının bulunduğunu, konşimentoda taşıyan ...nın yükleme limanı acentesi ... tarafından imzalandığını, ... A.Ş.nin acentelik hizmeti verdiğini, bu itibarla taşıyan sıfatına haiz olmadığını, işbu müvekkiline doğrudan husumet yöneltilemeyeceğini, bu nedenle pasif husumet itirazlarının da bulunduğunu, davanın esasına ilişkin olarak ta, davada Fransız Hukukunun uygulanması gerektiğini, usulüne uygun ve süresi içinde yapılmış bir ihbarın bulunmadığını, müvekkillerinin tahliye sırasında meydana gelen hasardan sorumlu tutulamayacağını, beyanla, davanın öncelikle milletlerarası yetki itirazının kabulü ile usulden reddine, pasif husumet itirazlarının kabulü ile davanın usulden reddine, hak düşürücü süreden sonra açılan davanın usulden reddine ve nihayetinde davanın esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI :

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, " ,...Davalı vekili tarafından konişmentoda bulunan yetki kaydı nedeniyle Milletlerarası yetki itirazında bulunulmuş olmakla öncelikle bu hususta değerlendirme yapılması gerektiği, Türk acentenin yük teslimat formu düzenlediği görülmekle taşıyana izafeten dava yöneltilebileceği, bu suretle taraf teşkilinin sağlanmış olduğu, dava konusu taşımanın ... numaralı konişmento tahtında ... Limanından Ambarlı Limanına yapıldığı, uyuşmazlık yabancılık unsuru taşıdığından yetki itirazının MÖHUK kurallarına göre belirleneceği, MÖHUK 47.maddesinde, "yer itibariyle yetkinin kamu düzeni veya münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hallerde taraflar arasındaki yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkisinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşma yapılabileceği" düzenlemesinin bulunduğu, konişmentonun arka yüzünde yer alan taşıma şartlarının düzenlendiği 31.maddedesinde sözleşmeden doğan taleplerde Marsilya Ticaret Mahkemesinin yetkili olacağının belirtildiği, taşımaya ilişkin düzenlenen konişmentonun davalı taşıyan adına yabancı acentesi tarafından imzalandığı, navlun faturasının taşıyan ...tarafından düzenlendiği, Türk acentenin taşıma sözleşmesini yaptığına ya da taşımayı üstlendiğine dair delil bulunmadığı, bu nedenle münhasır yetkiden bahsedilemeyeceği, TTK'nun 1237.maddesinde taşıyan ile konişmento hamili arasındaki hukuki ilişkilerde konişmentonun esas alınacağı, davacının sigortalısının yükü teslim aldığı anlaşıldığından, konişmentodaki yetki şartının gönderilen ve buna göre davacı açısından da bağlayıcı olduğu kabul edilmekle, konişmentodaki yetki şartına göre somut uyuşmazlık yönünden Marsilya Mahkemelerinin yetkili olduğu kanaatine varıldığından, davalı vekilinin milletlerarası yetki itirazının kabulü ile ... nolu davalı yönünden yetkisizlik nedeniyle reddine karar verilmiştir. 2 nolu davalı .... İzafeten ... A.Ş.hakkında açılan davada davalı şirketin davalı fiili taşıyan ...'nin acentesi olduğu, TTK madde 105/2'ye göre acentelik sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklardan dolayı acentenin müvekkili adına dava açabileceği, kendisine karşı da aynı sıfatla dava açılabileceği düzenlendiğinden davalı aleyhine ancak izafeten dava açılabileceği, asaleten dava açılamayacağı göz önüne alınarak açılan davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine," karar verilmiştir.

Bu karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ :

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalı ... A.Ş.'nin somut olaya konu taşımada hem acente hem de taşıyan olarak hareket ettiğini, düzenlediği navlun faturası doğrultusunda "akdi taşıyan" sıfatıyla doğrudan husumet yöneltildiğini, Yargıtay Kararları ve doktrin görüşünde de navlun faturası düzenleyen ve tahsil eden kişinin taşımada kullanılan gemi kendisine ait olsun ya da olmasın taşıyan olduğunun açık bir biçimde vurgulandığını, navlun notu ile fatura düzenleyen ... A.Ş.'nin akdi taşıyan olduğunun izahtan vareste olduğunu, her iki davalının da oluşan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu, davalının aksi yöndeki iddialarına itibar edilebilmesinin mümkün olmadığını, somut olayda Türk Mahkemeleri bakımından, TTK M. 105/F.2 uyarınca münhasır yetkinin söz konusu olduğunu, Konişmento incelendiğinde, ... A.Ş.'nin alıcı (...), ... gönderici (shipper) ve ....'nın ise taşıyıcı (carrier) konumunda olduğunu, ... A.Ş.'nin dava konusu taşıma işinde davacı yabancı şirketin acentesi sıfatıyla hareket ettiğini, TTK m.105/2 gereği münhasır yetkinin de söz konusu olduğu göz önüne alındığında davanın .... izafeten ... A.Ş. bakımından yetkisizlik nedeniyle reddinin hukuka aykırı olduğunu, davalının yetki itirazının geçerliliği bulunmadığını, Yargıtay kararlarının da bu yönde olduğunu beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE :

Dava, nakliyat emtia sigorta poliçesi kapsamında dava dışı sigortalıya ödenen hasar bedelini sigorta şirketine mahkeme hükmünce ödeyen akdi taşıyanın, ödediği tazminatı fiili taşıyandan rücuen tahsili için başlatılan icra takibine vaki itirazın iptaline ilişkindir.

İlk derece mahkemecesince ...yönünden milletlerarası yetki itirazının kabulü ile yetkisizlik nedeniyle davanın usulden reddine, davalı ... A.Ş. yönünden ise pasif husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekilince istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.

İstinaf incelemesine konu olan uyuşmazlık temelde: ... A.Ş. 'nin yargılama konusu taşımada taşıyan yada acente sıfatının bulunup bulunmadığı, buradan varılacak sonucu göre bu davalının pasif husumetinin ve TTK 105/2 hükmünce müvekkil davalıya Türkiye'de dava açılıp açılamayacağı, Türk Mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin bulunup bulunmadığı noktalarında toplanmaktadır.

Davacı takip alacaklısı tarafından müvekkili ...'a izafeten İstanbul.... İcra Müdürlüğü ... Esas sayılı takip dosyası ile 1- ... A.Ş. 2- ....... A.Ş. hakkında 32.533,04 TL 'nin tahsili istemiyle ilamsız icra takibi başlatıldığı, borçlunun itirazı üzerine eldeki itirazın iptaline ilişkin davanın açıldığı görülmektedir.

Taşımaya konu konişmentoda, yükletenin ..., düzenleme yerinin Dubai olduğu; konişmentonun "taşıyıcı ... adına dava dışı acentesi ... ......" tarafından imzalandığı görülmektedir.

Dosyada mübrez konişmento ekinde "Yargı yetkisi" başlıklı 31.maddesinde "Taşıyana karşı bu konişmentonun kanıtladığı taşıma sözleşmesi çerçevesinde tüm davalar Marsilya Ticaret Mahkemesi huzurunda görülecek ve bu davalarla alakalı olarak başka bir mahkeme yetkili olmayacaktır. Bu düzenlemeye halel gelmeksizin taşıyan, talep ve davaları davalının kayıtlı adresinin bulunduğu yerdeki bir mahkemede de açabilir." düzenlemesi bulunmaktadır. Yetki şartının bulunduğu bu düzenlemede davacının imzası yer almamakla birlikte taraflar arasında ayrı bir navlun sözleşmesi de bulunmamaktadır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 1237. maddesine göre; Taşıyan ile konişmento hamili arasındaki hukuki ilişkilerde konişmento esas alınır, taşıyan ile taşıtan arasındaki hukuki ilişkiler ise navlun sözleşmesinin hükümlerine bağlı kalır. Anılan bu düzenlemede 'taşıyan ile taşıtan arasındaki ilişkinin navlun sözleşmesi hükümlerine bağlı kalacağı' öngörülmüş olmakla birlikte navlun sözleşmesi hakkında ayrı bir belgenin düzenlenmediği hallerde, taşıyan ile taşıtan arasındaki ilişkide de konişmento esas alınır; zira konişmento bir navlun sözleşmesi yapıldığını ve şartlarını tespit eder (Kender/Çetingil/Yazıcıoğlu, a.g.e, s.193).

TTK'nın 1228. Maddesine göre; konişmento, bir taşıma sözleşmesinin yapıldığını ispatlayan, eşyanın taşıyan tarafından teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini gösteren ve taşıyanın eşyayı, ancak onun ibrazı karşılığında teslimle yükümlü olduğu senettir. Bu belge, bir gemi şirketinin veya onun yetkili acentesinin veya yükleme limanında acentesi yoksa gemi kaptanının malı yükletene verdiği, nama, emre ve hamile yazılı olarak düzenlenebilen ve belge konusu malların taşınmak üzere kabul edildiğini gösteren kıymetli evrak niteliğinde taşıma senedidir.

Müvekkilin Türkiye acentesi'nin bir kısım işlemlerde bulunması tek başına taşıma sözleşmesinin kurulmasında aracılık ettiğini ispata yeterli değildir. Eldeki davada uyuşmazlık konusu taşıma işinde acentelik yaptığı iddia edilen ... A.Ş.' fiili taşıyanın acentesi olarak hareket etmediğini savunmaktadır. Savunmanın aksine acente olarak sözleşme akdettiğine dair herhangi yazılı bir belge sunulmamıştır. Her ne kadar davacı taraf bu davalının navlun faturası düzenlediği, navlun faturası düzenlenmesinin taşıma işinde akdi taşıyan olduğunu gösterdiğini iddia etmiş ise de, taşımaya ilişkin konişmentonun Dubai'de dava dışı bir acente tarafından ... SA' adına düzenlendiği, konişmentoda navlunun varış yerinde tahsil edileceği kaydının bulunduğu, davalının düzenlediği faturanın müvekkilinin teslim yeri acentesi olarak navlun ücretinin tahsili ile sınırlı bir işlem olduğu, bu haliyle faturanın taşıma sözleşmesini bu davalı ile yapıldığını göstermediği, dolayısıyla sözleşmenin acente sıfatıyla yada bizzat kendi adına bu davalı ile kurulmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda bu davalı yönünden davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesinde isabetsizlik yoktur.

Davaya konu taşımaya ilişkin konişmento ... adına acentesi ... ....." tarafından düzenlenmiş ve davalı tarafından yalnızca varış yerinde navlun ücretini tahsiline yönelik fatura düzenlenmiş olup, dosya kapsamında ... A.Ş. acente olarak taşıma sözleşmesi yapılmasına aracılıkta bulunduğu ispat edilmemiştir. Davalının teslim aşamasında bir kısım işlemlerde bulunması, tek başına taşıma sözleşmesinin yapılmasına aracılık ettiğini ispata yeterli değildir. Bu durumda acentenin aracılık ettiği sözleşmelerden doğacak uyuşmazlıklardan dolayı açılacak davalara ilişkin bir düzenleme olan TTK'nın 105. maddesinin eldeki davada uygulanma olanağı yoktur.

5718 sayılı Yasanın Türk Mahkemelerinin milletlerarası yetkisi başlıklı 40.maddesinde Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin, iç hukukun yer itibariyle yetki kurallarına göre tayin edileceği belirtilmiştir.

Yetki anlaşmasının sınırlarına ilişkin olarak da 47. maddesinde düzenleme yapılmış ve anılan maddede, yer itibariyle yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hâllerde, tarafların, aralarındaki yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devletin mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşabilecekleri, anlaşmanın, yazılı delille ispat edilmesi hâlinde geçerli olacağı, davanın ancak yabancı mahkemenin kendisini yetkisiz sayması veya Türk mahkemelerinde yetki itirazında bulunulmaması hâlinde yetkili Türk mahkemesinde görülebileceği ifade edilmiştir. Bu düzenlemelere göre Türkiye Cumhuriyetinin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümleri saklı olmak kaydıyla, yabancılık unsuru taşıyan özel hukuka ilişkin işlem ve ilişkilerde Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun hükümlerine göre tespit edilmelidir. Bu kapsamda bir uyuşmazlıkta MÖHUK'un 47. maddesine göre, yer itibariyle yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hâllerde, uyuşmazlığın yabancı bir devletin mahkemesinde görülmesi konusunda taraflarca yapılacak yazılı bir sözleşme ile inhisari olarak kararlaştırılması halinde Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi sona erecektir.

Yabancılık unsuru bulunan eldeki davada, yetkiyle ilgili olarak MÖHUK'un 47. maddesi uygulanacak olup, Marsilya Ticaret Mahkemesinin yetkili olduğuna ilişkin yetki şartının geçerli olup davalı tarafça süresinde milletlerarası yetki itirazında bulunulduğu ve davanın konusuna göre kamu düzeni veya münhasır yetki esasına göre yetkinin tayin edilmediği gözetildiğinde Türk mahkemelerinin yetkili olmadığının kabulü gerekir. Bu nedenle mahkemece ...yönünden milletlerarası yetki itirazının kabulü nedeniyle davanın usulden reddine dair karar verilmesinde isabetsizlik yoktur.

HMK'nın 355. Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.

HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle:

1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,

2-Davacı tarafından başvuru sırasında peşin olarak yatırılan 161,40 TL harcın, alınması gerekli olan 732,00 TL harçtan mahsubu ile bakiye 570,60 TL istinaf karar harcının davacıdan alınarak hazineye irat kaydına,

3-Davacı tarafından istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,

Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, HMK'nın 362(1)a maddesi uyarınca kesin olarak oy birliğiyle karar verildi.█████/2026