Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesinin zayi nedeniyle çek iptali isteminde yetkili hamil sıfatının ispatı ve istinaf başvurusunu değerlendiren kararı.
Özet: Evinde hırsızlık sonucu 120.000 TLlik çekinin çalındığını ileri süren davacı, çekin art niyetli kullanımını önlemek amacıyla teminatsız tedbir ve çek iptali talebiyle dava açmış; ilk derece mahkemesi, davacının çalınan çekin arka yüzünü sunamaması nedeniyle yetkili hamil olduğunu ispatlayamadığı gerekçesiyle aktif husumet yokluğundan davayı reddetmiş, davacı ise istinaf dilekçesinde kayıp bir çekin arka yüzünün ibrazının maddi imkansızlık olduğunu, kendisinin hamil sıfatına haiz olduğunu ve çekiptal davası açma hakkının bulunduğunu belirterek yerel mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir.
T.C.DENİZLİBÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 4. HUKUK DAİRESİDOSYA NO : ...KARAR NO : ...KARAR TARİHİ : █████/2026T Ü R K M İ L L E T İ A D I N AB Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R IBAŞKAN : ... (...)ÜYE : ... (...)ÜYE : ... (...)KATİP : ... (...)İNCELENEN KARARINMAHKEMESİ : ... ASLİYE TİCARET MAHKEMESİTARİHİ : █████/2024 NUMARASI : ... Esas- ... Karar DAVACI : ... -...-...VEKİLİ : Av. ...- ...DAVANIN KONUSU : Çek İptali (Hasımsız)G.KARAR YAZIM TARİHİ : █████/2026İlk derece mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına yönelik davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353. maddesi uyarınca dosya incelendi.TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ:Davacı tarafından ibraz edilen dava dilekçesinde; Davacının toplu yemek işi yaptığını, yaptığı işe karşılık ... isimli şahıstan 120.000 TL tutarında çek aldığını, █████/2024 günü saat 23:00 sıralarında evinde meydana gelen hırsızlık olayı sonrası bu çekin montunun cebinden çalındığını, .../... Şubesi'ne ait ... seri nolu ... ödeme tarihli keşidecisi ...olan 120.000 TL tutarlı çekin çalıntı durumda olduğunu, çalınan çekin üçüncü şahısların eline geçmesi ve art niyette kullanılması muhtemel bir durum olduğundan öncelikle söz konusu çek üzerine teminatsız tedbir konulmasını ve daha sonra Mahkemece çekin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI: İlk derece mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; 6102 sayılı TTK 759/2 maddesi gereği iptal isteminde bulunan kişi poliçe ( çekler ) elinde iken ziyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak, ve senedin ( çeklerin ) bir suretini ibraz etmek veya senedin ( çeklerin ) esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlü olduğu, T.T.K.'nun 757. ve kapsamı maddeleri gereğince çek iptali davası açma hakkının yetkili hamile tanınmış bir hak olduğu, ancak dava konusu çekin dava dilekçesi ekinde ibraz edilen ön yüzünde davacının lehtar olarak bulunmadığı, çekin arka yüzünün sunulmadığı bu nedenle davacının ciranta olup olmadığı, düzenli ciro silsilesiyle yetkili hamil olup olduğu hususlarının ispatlanamadığı, çekin bankaya ibraz edilmediği ve banka nezdinde de çek görüntüsünün bulunmadığı, davacının ticari defter ve kayıtları ile tanık deliline dayanmadığı hususları bir bütün olarak göz önüne alındığında yetkili hamil olduğunu usulüne uygun olarak ispatlayamayan davacının iptal davası açmak için aktif husumetinin bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.İSTİNAF SEBEPLERİ:Davacı vekili tarafından ibraz edilen istinaf başvuru dilekçesinde; Müvekkilinin, yerel mahkeme dosyasında elinde bulundurduğu çekin zayi olması nedeniyle dava açtığını, yerel mahkeme tarafından ise, çekin arka görüntüsü sunulmadığından, yetkili hamil olduğunun ispat edilemediği gerekçesi ile davanın reddine karar verildiğini, çekin zayi olduğu iddiası varken çekin arka yüzünün sunulmasının istenmesinin maddi imkansızlık olduğunu, zaten çekin arka yüzünün sunulma imkanı olmadığını, müvekkilinin, hamil sıfatına haiz olduğunu, bu sebeple ciro silsilesinin de önem taşımadığını, müvekkilinin çek bilgilerini verdiğini, çekin keşidecisinin bu davayı açmasının mümkün olmadığını, ancak hamil yönünden böyle bir durumun söz konusu olmadığını, bu nedenlerle ... ... ... Şubesine ait, ... seri numaralı 120.000-TL tutarlı çek için teminatsız ihtiyati tedbir talepli istinaf kanun yoluna başvurusunun kabulü ile; yerel mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir. DELİLLERİN TARTIŞILMASI VE GEREKÇE: Dairemizce HMK'nın 355. maddesi kapsamında istinaf dilekçesinde belirtilen hususlarla sınırlı olmak üzere ve kamu düzenine ilişkin hususlar resen dikkate alınarak yapılan inceleme neticesinde;Dava; zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir.Dosyanın incelenmesinde; davacının elinde bulunan, keşidecisi ..., lehdarı ... olan ... .../ ... Şubesine ait ... seri numaralı, █████/2024 keşide tarihli 120.000,00 TL bedelli çekin hamili iken çalındığını ileri sürdüğü, bankaya yazılan müzekkereye cevaben █████/2024 tarihli cevabi yazıda çekin ibraz edilmediğinin bildirildiği, ilk derece mahkemesince talep edenin çekin ön yüz fotokopisini sunmasına rağmen arka yüz fotokopisini sunmaması nedeniyle meşru hamil olduğunu ispat edemediği gerekçesi ile talebin reddine karar verildiği, karara karşı davacı vekilinin istinaf kanun yoluna başvurduğu anlaşılmaktadır. 6102 sayılı TTK'nın 818-(1)-(s) maddesi yollaması ile çekler hakkında uygulanacak olan 6102 sayılı TTK'nın 757-(1) maddesinde; "İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir." hükmü düzenlenmiştir. Zayi nedeniyle çek iptali davaları hasımsız olarak açılan davalardandır.6102 sayılı TTK'nın 757., 762. ve 764-(1) maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; kıymetli evrakın iptaline karar verilebilmesi için, yetkili hamilin kıymetli evrakın bilgilerini mahkemeye bildirmesi, uygun aralıklarla usulüne uygun ilanların yapılması, ilk ilan tarihinden itibaren (3) aylık süre içerisinde kıymetli evrakın mahkemeye ibraz edilmemesi ve kimin elinde olduğunun bilinmemesi yeterlidir.6102 sayılı TTK'nın 778. ve 818-(s) bendi yollaması ile aynı Kanun'un 757. ve devamı maddeleri birlikte değerlendirildiğinde kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptali istemine ilişkin dava açma yetkisinin hamile ait olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır.6102 sayılı TTK'nın 818(1)-s atfıyla 760-(1) hükmü uyarıca, mahkemenin, dilekçe sahibinin, poliçe (çek) elinde iken zıyaa uğradığına dair verdiği açıklamaları inandırıcı bulması gereklidir.Öte yandan; zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkin davalardaki ispat ölçüsü bakımından Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin uzun süreden beri uygulanagelmiş müstakar içtihatları bulunmaktadır. Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteyebilmek için gerekli olan şartlardan birisi de senette mündemiç olan hakkın varlığını sürdürmesidir. Somut olayda, davacı tarafından, dava konusu davacı adına düzenlenen çekin zayi olduğu ileri sürülmüş ve anılan çekin ön yüzünün fotokopisi ve polis merkezinde verilen ifade tutanağı dosyaya sunulmuştur. Esasen hasımsız olarak açılan ve kesin hüküm niteliği de taşımayacak olan bu türden davalarda, davacının mahkemeye olumlu bir kanaat verecek kadar delil sunmasını yeterli saymak gereklidir. Aksinin kabulü ile davacının daha fazlasını ispata zorlanması, çeklere de uygulanacak olan 6102 sayılı TTK'nun 757 ve devamı maddelerindeki zayi nedeniyle kıymetli evrak iptali hükümlerinin uygulanmasını imkânsız hale getirecektir. Kaldı ki, dosya kapsamında davacının iddiasının aksini kanıtlayacak somut bir delil bulunmamaktadır. Öte yandan, dava sırasında yapılacak olan ilânlar sonucunda, hak sahipleri varsa ortaya çıkabilecek ve kendilerine karşı istirdat davası açılabilecek ya da hak sahipleri tarafından hasımlı olarak açılacak bir dava ile, çek iptali kararının iptali talep edilebilecektir. Dolayısıyla İlk Derece Mahkemesini tereddüte sevk eden hususlar, esasen anılan davalarda tartışılacaktır. Bu durum karşısında İlk Derece Mahkemesince, somut uyuşmazlık yönünden davacı vekilince sunulan mevcut delillerin yeterli sayılarak ve davacının işbu davayı açmasında yasal bir engelin bulunmadığı kabul edilerek bir karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirme, yetersiz ve hatalı gerekçe ile davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir (Bkz. Yargıtay 11. HD'nin █████/2018 tarih ve ██████████ E., █████████ K. sayılı; █████/2017 tarih ve ██████████ E., █████████ K. sayılı; █████/2017 tarih ve █████████ E., █████████ K. sayılı vb. kararları).O hâlde Mahkemece, talebe konu ... seri numaralı çek ile ilgili olarak gerekli araştırmanın yapılması ve sonuca göre hüküm kurulması gerekirken yanılgılı değerlendirme ve hatalı gerekçeyle yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz olmuştur.Açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüyle HMK'nın 353/1-a-6. maddesi uyarınca kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;1-Davacı vekilinin istinaf talebinin KABULÜ İLE; .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin █████/2024 tarih, ...Esas... Karar sayılı kararının HMK'nın 353/1-a-6. maddesi gereğince KALDIRILMASINA,2-Davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine GÖNDERİLMESİNE, 3-Davacı tarafından yatırılan 615,40 TL istinaf karar harcının talebi halinde kendisine iadesine, 4-Davacı tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince yeniden verilecek kararda dikkate alınmasına, 5-İstinaf karar tebliği, harç ve avans iadesi işlemlerinin ilk derece mahkemesince yerine getirilmesine,Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliği ile KESİN olarak karar verildi.█████/2026 ...Başkan... ...Üye... ...Üye... ...Katip... Bu belge güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır.