İzmir Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde endüstriyel tasarımın hükümsüzlüğü davasında yenilik ve ayırt edicilik kriterlerinin yeniden değerlendirilmesi.
Özet: Sunulan hukuki belge, davacının, davalıya ait tescilli endüstriyel tasarımın yenilik ve ayırt edicilik kriterlerini taşımadığı iddiasıyla hükümsüzlüğüne karar verilmesi ve sicilden silinmesi talebiyle açtığı bir davayı ele almaktadır; davalı ise tasarımın ilgili nitelikleri sağladığını, davacının Türk Patent ve Marka Kurumuna yaptığı benzer itirazın reddedildiğini belirterek davanın reddini talep etmiştir; İzmir Bölge Adliye Mahkemesinin bozma kararı sonrası yeniden yargılaması yapılan bu uyuşmazlıkta, Sınai Mülkiyet Kanununun tasarım tanımı, yenilik ve ayırt edicilik şartları gibi ilgili maddeleri detaylıca açıklanarak tarafların iddia ve savunmaları bağlamında yasal dayanaklar ortaya konulmuş, ancak belgede nihai bir karara varılmamıştır.
T.C.
İZMİR FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ ESAS NO : ███████ EsasKARAR NO : 2025/6DAVA : Endüstriyel Tasarım (Endüstriyel Tasarımın Hükümsüzlüğünden Kaynaklanan)DAVA TARİHİ : █████/2020KARAR TARİHİ : █████/2025Davacı vekili tarafından davalı aleyhine açılan dava, mahkememizin esas defterine kaydedilmiş olup, yapılan açık yargılaması sonunda;GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:DAVADavacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davalının, █████/2019 başvuru tarihli... evrak numaralı ... tescil nolu tasarım belgesinin sahibi olduğunu, anılan tasarımın yenilik ve ayırt edicilik unsuru bulunmadığını belirtmiş, ... tescil nolu tasarımın hükümsüzlüğüne ve sicilden silinmesine karar verilmesini talep etmiştir. SAVUNMADavalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının mahkemeye başvurmadan önce, TPMK' ye ... no ile davalı şirketin şirket tasarımı yayımına itiraz da bulunduğunu ve itiraza konu tasarımın yenilik ve ayırt edicilik unsurlarını taşıdığı gerekçesi ile itirazının reddedildiğini, bu sefer davacının iş bu haksız ve hukuki mesnetten yoksun davayı ikame ettiğini,... tescil numaralı tasarımın, yenilik ve ayırt edicilik unsurları taşımadığına ilişkin itirazlar yersiz ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, müvekkil şirkete ait görseller ile davacıya ait olan görsellerle hiçbir açıdan fonksiyonel ve form benzerlik ilişkisi bulunmadığını, yenilik ve ayırt edicilik unsurlarını sağladığını, bu sebeple davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.DELİLLER TPMK kayıtları bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamı.DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇEDavalı adına ... nolu tasarımın yenilik ve ayırt edicilik unsurlarını taşıyıp taşımadığını hükümsüzlük koşularının gerçekleşip gerçekleşmediğine ilişkin yapılan yargılama sonucunda, mahkememizce verilen kararın İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesinin kaldırılması üzerine yeniden yargılaması yapılmıştır.Tasarım ile ilgili mevzuat açısından: 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunundaki düzenlemeye göre: Kanunun 55. maddesinde tasarımın tanımı aşağıdaki şekilde yapılmıştır: "Tasarım ve ürün Madde 55- (1) Tasarım, ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür. (2) Ürün, bilgisayar programları hariç olmak üzere, endüstriyel yolla veya elle üretilen herhangi bir nesnenin yanı sıra birleşik bir ürün veya bu ürünü oluşturan parçaları, ambalaj gibi nesneleri, birden çok nesnenin bir arada algılanan sunumlarını, grafik sembolleri ve tipografik karakterleri ifade eder. (3) Birleşik ürün, sökülüp takılma yoluyla değiştirilebilen veya yenilenebilen parçalardan oluşan üründür. (4) Tasarım; bu Kanun hükümleri uyarınca tescil edilmiş olması hâlinde tescilli Tasarım, ilk kez Türkiye'de kamuya sunulmuş olması hâlinde ise tescilsiz tasarım olarak Korunur. SMK Kanunun 56. Maddesinde Tescilsiz Tasarımlarla ilgili yenilik ve ayırt edicilik kıstaslarının ele alındığını görüyoruz: Yenilik ve ayırt edicilik Madde 56- (1) Tasarım yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması şartıyla bu Kanunla sağlanan haklar kapsamında korunur. (2) Birleşik ürünün parçasının tasarımı, aşağıdaki şartları taşıyorsa yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir: a) Parça birleşik ürüne takıldığında, birleşik ürünün normal kullanımında görünür durumda olmalıdır. b) Parçanın görünür durumda olan özellikleri, yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını Karşılamalıdır. (3) Bu maddede yer alan normal kullanım; bakım, servis veya onarım işleri hariç olmak üzere, son kullanıcı tarafından kullanımı ifade eder. (4) Bir tasarımın aynısı; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul Edilir Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir. (5) Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir. (6) Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır İlk kriter : Yenilik " Tescilsiz tasarım için ; tasarımın aynısı kamuya sunulduğu ilk tarihten önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir.” Bir tasarımın yeni olup olmadığını değerlendirirken 2. kriter olan ayırt edicilik kıstası ele alınacaktır. Buna göre bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir. Kamuya sunma Madde 57- (1) Kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz. (2) Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez. * 6769 sayılı kanunun 56. maddesinde yenilik şu şekilde düzenlenmiştir: “(4) Bir tasarımın aynısı; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir.” Tasarımda yenilik kavramının tanımı değişmemiştir. Ancak tescilsiz tasarımlar için de bir düzenleme yapılarak yeni kanunla düzenleme genişletilmiştir. Buna göre tescilli tasarımlarda başvuru ve rüçhan tarihi göz önünde bulundurulurken, tescilsiz tasarım için kamuya sunma tarihi önemlidir.” Hükümsüzlük hâlleri Madde 77- (1) Aşağıdaki hâllerde tasarımın hükümsüz sayılmasına mahkeme tarafından karar verilir: a) 55 inci maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan tanımlara uygun olmadığı, 56 ncı ve 57 nci maddelerde belirtilen şartları taşımadığı, 58 inci maddenin dördüncü fıkrası ve 64 üncü maddenin altıncı fıkrasının (c) bendi kapsamında olduğu, başvurunun kötüniyetle yapıldığı ve bir fikri mülkiyet hakkının yetkisiz kullanımını içerdiği ispat edilmişse. b) Hak sahipliğinin başka kişiye veya kişilere ait olduğu ispat edilmişse. c) Sonradan kamuya açıklanan aynı veya benzer nitelikteki bir tasarımın başvuru tarihi, tescilli bir tasarımın başvuru tarihinden önce ise. (2) 64 üncü maddenin altıncı fıkrasının (b) ve (ç) bentleri ile fikri mülkiyet haklarının yetkisiz kullanımı gerekçesiyle tasarımın bir kısmına ilişkin hükümsüzlük talebinin kabul edilmesi hâlinde, o kısmın tescili hükümsüz kılınır. Kısmi hükümsüzlük sonucunda tescilin devamı için, kalan kısmın koruma şartlarını sağlaması ve tasarım kimliğini muhafaza etmesi şarttır. “Kamuya Sunma herhangi bir sınırlama veya sır saklama yükümlülüğü bulunmayan kişilere tasarımın açıklanmasıdır. Diğer bir değişle, kamuya sunma bilginin kontrol edilemeyecek şekilde ifşa edilmesidir.. “Tasarımın kamuya sunulmasından itibaren tasarım sahibine sağlanan 12 aylık yeni sayılma süresi sahibine bir öncelik hakkı vermez. Yani bu süre, sadece 554 sayılı KHK'nin 8. Maddesinde belirtilen kişilerce kamuya sunuma karşı bir yeni sayılmadır. Diğer bir değişle , yeni sayılma süresince bir başkası, bağımsız olarak aynı veya ufak değişiklikler nedeni ile aynı sayılan bir tasarım meydana getirmişse, tasarımın yenilik ve ayırt edicilik özelliği kalmaz. Bu nedenle tasarım sahipleri, bu süreyi kullanırken böyle bir riskin varlığını dikkate almalıdır. 554 sayılı KHK nun 8. Maddesi SMK 57/(2)'ye denk gelmekle : “Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez. Tescilli tasarım sahibine 3.kişileri dışlayıcı tekel hakkı sağlamaktadır. Tasarım ayni veya belirgin benzerinin izinsiz kullanımı SMK 81.madde anlamında özel ve haksız rekabet tipi, tasarım hakkına tecavüzdür. Koruma yenilik ve ayırt edicilik taşıyan tasarımlara sağlanmakta olup, Türk Patent Kurumundan getirtilen kayda göre davacının tasarım hakkı devam etmektedir.Somut olayda; Sınai Mülkiyet Kanununda tasarımın korunabilmesi için yenilik ve ayırt edicilik niteliğine sahip olması gerekmektedir. Bir tasarımın tescilli ise başvuru veya rüçhan tarihinden önce, tescilsiz ise kamuya sunulduğu tarihten önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarımın yeni kabul edilecektir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılılarla farklılık gösteriyorsa aynı kabul edileceği bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce tescilsiz tasarım için ise kamuya sunulduğu tarihten önce kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde meydana getirdiği genel izlenimleri farklı ise bu tasarımların ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilecektir. Ayırt edici niteliğinin belirlenmesinde ise tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesine bakılacak olup yenilik ve ayırt edicilik özelliklerinin tanımı tasarımı yenilik ve ayırt edicilik özelliklerinin bulunmaması halinde tasarımın hükümsüzlüğüne karar verilecektir. Bilgilenmiş kullanıcı kavramında tasarımı kullanarak ve deneyimleyerek bilgi edinmiş kişi olarak kabul edilmektedir. Somut olayda özelliklerine göre de bilgilenmiş kullanıcının kim olacağı değerlendirmesi gerekmektedir. Seçenek özgürlüğünde ise tasarımcıya tasarımın ayırt edicilik sağlanması için serbest hareket alanı bulunması gerekmektedir. Bu durumda kişiden kişiye farklılık gösterebilecektir. Davaya konu edilen tasarımlar ( 01.05.07.09 ve 10) ile karşılaştırması yapılan... Aletleri tarafından... serisi ile su sayacı modellerinin (1,2 ve 3 nolu) tasarımlarda görünüm, mekanik, aksam ve işlev farklılığının bulunduğu dosyadaki mevcut tüm bilgi ve belgeler alınan bilirkişi raporu kapsamında anlaşılmış olup, davaya konu edilen tasarımın yenilik ve ayırt edicilik şartını taşıdığı hükümsüzlük koşullarının gerçekleşmediği anlaşılmış olup, gerekçeli kararın yazım esnasında onay safhasının sehven yapılıp gerekçe kısmının boş olarak göründüğü ve bu haliyle taraflara tebliğ çıkartılmadan UYAP merkeze yazılan müzekkerede kaydın silinmesinin istenildiği ancak onaylanmış gerekçeli kararın silinememesi nedeniyle sehven onaylanan kararın gerekçeli kısmı bu şekilde yazılmış olup, aşağıda belirtir şekilde hüküm kurulmuştur. HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere:1-Davacının davasının koşullar oluşmaması nedeniyle Reddine, 2-Alınması gereken 615,40 TL peşin harçtan davacı tarafından yatırılan 54,40 TL harcın mahsubu ile bakiye 561,00 TL harcın davacıdan alınarak hazineye irat kaydına,3-Davalı kendini vekil ile temsil ettirdiğinden, AAÜT.' ne göre belirlenen miktar 40.000 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı tarafa ödenmesine, 4-Davacı tarafından yapılan toplam yargılama giderinin kendi üzerinde bırakılmasına, 5-Davalı tarafından yapılan toplam 404,50 TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalı tarafa ödenmesine, 6-Kalan ve kullanılmayan gider avanslarının karar kesinleştiğinde talep beklenmeksizin ilgili yanlara iadesine,Dair, taraf vekillerinin yüzlerine karşı ve gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren 2 hafta süre içinde, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi ilgili Hukuk Dairesi nezdinde İstinaf yasa açık olmak üzere, mahkememizce yapılan açık yargılama neticesinde verilen karar usulen okunup anlatıldı.█████/2025Katip ...E imza Hakim...eimza