kayseri bölge adliye mahkemesinin kambiyo senedinden kaynaklanan menfi tespit davasında, tarafların tacir niteliği ve temel ilişki nedeniyle görevli mahkeme konusundaki uyuşmazlığı değerlendiren istinaf kararı.

Kayseri Bölge Adliye Mahkemesinin kambiyo senedinden kaynaklanan menfi tespit davasında, tarafların tacir niteliği ve temel ilişki nedeniyle görevli mahkeme konusundaki uyuşmazlığı değerlendiren istinaf kararı.

Özet: Davacı tarafından, icra takibine konu kambiyo senetlerinin bir kısmının tamamen bir kısmının ise kısmen icra takibinden önce ödendiği iddiasıyla açılan menfi tespit davasında, başlangıçta görevsizlik kararı veren Asliye Hukuk Mahkemesinin ardından, davanın temelinde hayvan satış sözleşmesi bulunması ve tarafların tacir olmaması nedeniyle ticari dava niteliği taşımadığını belirterek, genel görevli Asliye Hukuk Mahkemesinin görevli olduğuna hükmeden Asliye Ticaret Mahkemesinin görevsizlik kararına ilişkin yapılan istinaf incelemesidir.

T.C.

KAYSERİ

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

5. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO: █████████

KARAR NO: █████████

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: KAYSERİ 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ: █████/2026

NUMARASI: ████████ Esas ████████ Karar

DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

KARAR TARİHİ : █████/2026

G.K. YAZILDIĞI TARİH : █████/2026

Yukarıda esas numarası yazılı dosya re'sen istinaf incelemesi yapılmak üzere Dairemize gönderilmiş olmakla yapılan inceleme neticesinde;

Davacı dava dilekçesinde özetle; davalı tarafından müvekkili aleyhine Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibi başlatıldığını, bu senetlerin 3.400.000,00 TL bedelli █████/2025 tanzim ve █████/2025 vade tarihli senet olup, 2.750.000,00 TL █████/2025 tanzim ve █████/2025 vade tarihli senet, 8.500.000,00-TL bedelli, █████/2025 tanzim ve █████/2025 vade tarihli senet ile 565.000,00-TL bedelli, █████/2025 tanzim ve █████/2025 vade tarihli senet olduğunu, takibe konu senetlerin bir kısmının tamamen bir kısımın ise kısmen ödendiğini, bu ödemelerin icra takibinden önce gerçekleştiğini, davalı tarafın tahsil ettiği bedelleri icra takibine konu ederek haksız ve kötüniyetli bir şekilde mükerrer tahsilat yapmaya çalıştığını, bu nedenle iş bu menfi tespit davasını açarak borçlu olmadıklarının tespitini talep etme zorunluluğunun hasıl olduğunu, dava konusu uyuşmazlığın tarafları tacir olmayıp esnaf işletmesi sınırlarını aşan ticari bir işletmeye sahip olmadıklarını, tarafların ticari defter tutma yükümlülüklerinin bulunmadığını, icra takibine konu edilen 3.400.000,00 TL bedelli senetin tamamının müvekkili tarafından haricen banka kanalıyla davalının banka hesabına ödendiğini, ödemelerin farklı tarihlerde ve 3 parça halinde ödendiğini, icra takibine konu edilen 8.500.000,00 TL bedelli senet için 1.100.000,00 TL ödeme yapıldığını, ancak davalı tarafça bu ödeme dahi düşülmeden senedin icraya konulduğunu, öncelikle adli yardım taleplerinin kabulüne, davanın kabulüne, müvekkilinin telafisi imkansız zararlara uğramaması için Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasında takibin dava sonuna kadar teminatsız olarak ihtiyati tedbir yoluyla icranın durdurulmasına, dosyada mevcut tüm hacizlerin kaldırılmasına, mezkur icra dosyasında İİK 72/3 maddesi gereğince teminatsız veya mahkemence takdir edilecek teminat mukabilinde icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi için ihtiyati tedbir kararı verilmesine, Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ████████ D.İş ve ████████ Karar sayılı dosyasında ihtiyati haciz kararının ve bu karar nedeniyle müvekkilinin tüm mal varlığına ve banka hesaplarına konulan haciz, ihtiyati haciz ve blokelerin kaldırılmasına, müvekkilinin Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasında takibe konu edilen 3.400.000,00 TL bedelli senedin tamamından, 8.500.000,00 TL bedelli senedin ise 1.100.000,00 TL'lik kısmından olmak üzere toplam 4.500.000,00 TL den borçlu olmadığının tespitine ve takibin bu miktarlar yönünden iptaline, senedin ilgili senedin müvekkile iadesine, haksız ve kötü niyetli takip yapan davalı aleyhine, dava değerinin %20'sinden aşağı olmamak üzere kötüniyet tazminatın hükmedilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Kayseri 1. Asliye Hukuk Mahkemesince; "...6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK)’nun 4'üncü maddesi uyarınca kambiyo senetlerine (bonoya) dayalı olarak başlatılan icra takibine ilişkin uyuşmazlığın çözümünde görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir. Buna göre davaya bakmakla Ticaret Mahkemesinin görevli olduğu..." şeklindeki gerekçesiyle görevsizlik kararı verilerek dosyanın görevli Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'ne gönderildiği görülmüştür.

Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesince ise; "...eldeki davada davacı taraf takibe konu senetlere yönelik ödeme yaptığı bedele ilişkin menfi tespit talep etmiş olup davalı tarafça senetlerin hayvan alım satımı için verildiği belirtilmekle senedin illi hale geldiği, taraflar arasındaki temel ilişki hayvan satım sözleşmesi olup, uyuşmazlık bonodan değil, hayvan satım sözleşmesinden kaynaklanmaktadır. İş bu davada tarafların tacir olmadığı gibi satım ilişkisinin mutlak ticari dava olmadığı, senetlerin somut uyuşmazlıkta yalnız ödeme aracı vasfında olduğu, nitekim sebebe bağlandığı gözetilerek, davanın mutlak ticari dava olmadığı, vergi dairesinden gelen yazı cevabından da davacının tacir olmadığı, 2.sınıf tüccar(esnaf)olduğunun anlaşıldığı bu halde davanın genel hükümler uyarınca HMK 2. maddesi gereği genel görevli mahkeme olan Asliye Hukuk Mahkemesinde görülmesi gerekmektedir. 6335 Sayılı Yasanın 2. maddesi ile 6102 Sayılı TTK'nun 5. Maddesinin 3 ve 4 nolu fıkraları değiştirilerek Ticaret Mahkemeleri ile Asliye Hukuk Mahkemeleri arasındaki iş bölümü ilişkisi görev ilişkisine dönüştürülmüştür. Görev hususu HMK'nun 114/1-c maddesi uyarına dava şartlarından olup yargılamanın her aşamasında re'sen dikkate alınır. Mahkememizce açıklanan nedenlerle görevsizlik kararı verilmesi gerekmiştir. Hal böyle iken, eldeki davada görevli mahkemenin Asliye Hukuk Mahkemesi olduğu, mahkememizin görevsiz olması ve davaya bakmaya Kayseri 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin görevli olması..." şeklindeki gerekçesiyle Kayseri 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin görevli olduğuna dair karşı görevsizlik kararı verildiği ve dosyanın merci tayini için Dairemize gönderildiği anlaşılmıştır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:

Davacı vekilince davalı tarafından Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile başlatılan icra takibi nedeniyle müvekkilinin borçlu olmadığının tespitine karar verilmesi amacıyla iş bu davanın açıldığı görülmüştür.

Kayseri 1. Asliye Hukuk Mahkemesince; kambiyo senedine dayalı olarak açılan bir dava olması nedeniyle Ticaret Mahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verildiği, Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından ise, davacının 2. sınıf tüccar(esnaf) olması nedeniyle iş bu davanın ticari dava olmadığı, bu sebeple uyuşmazlığı inceleme görevinin Asliye Hukuk Mahkemesi olduğu gerekçesiyle karşı görevsizlik kararı verildiği, her iki kararın istinaf kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleştiği, merci tayini için Dairemize gönderildiği anlaşılmıştır.

... Vergi Dairesi'nin 14.05.2026 tarihli cevabi yazısında; davacı ...'in işletme esasına göre defter tutan 2.sınıf tüccar olduğu belirtilmiştir.

Burada öncelikli olarak çözülmesi gereken husus; her bonodan kaynaklanan uyuşmazlığın bir ticari iş olup olmayacağıdır.

Konuya ilişkin Yargıtay HGK.'nın 2017/(19)11-1626 E. █████████ K. sayılı ilamında; "...tüm bu açıklamalar kapsamında somut olaya gelince; dava tarihinde yürürlükte olan 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (6762 sayılı TTK) 4/1. maddesine göre, bu Kanun’da öngörülen hususlardan doğan davaların tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmasızın ticari dava sayıldığı belirtilmiştir. Menfi tespit davasına konu bono da 6762 sayılı TTK’nın 688 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.

Davacı site yönetimi ile davalı şirket arasındaki uyuşmazlık 6762 TTK’nın 4. maddesi gereğince mutlak ticari işlerden olan bonodan kaynaklanmakta ise de, taraflar arasında kömür alım satımına yönelik temel ilişki bulunmaktadır. Davacı site yönetimi, menfi tespite konu bonoların kömür alımı nedeniyle verildiğini, davalı şirket de kömür alım satımından kaynaklanan akdi ilişki nedeniyle alacaklı olduğunu iddia etmektedir..." şeklinde karar verildiği görülmekle her bonodan kaynaklı uyuşmazlığın ticari iş sayılamayacağı, bononun düzenlenmesine esas olan temeldeki hukuki ilişki göz önünde bulundurularak görevli mahkemenin belirlenmesi gerektiği açıkça ifade edilmiştir.

Bonoya dayalı uyuşmazlıkta görevli mahkemenin belirlenmesinde temel ilişkinin önemli olduğu bu şekilde belirlendikten sonra eldeki uyuşmazlıkta taraflar arasındaki temel ilişkinin ne olduğu hususunun irdelenmesi gerekecektir.

İş bu davada Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ████████-455 Esas Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere; davacı taraf takibe konu senetlere yönelik ödeme yaptığı bedele ilişkin menfi tespit talep etmiş olup, davalı tarafça senetlerin hayvan alım satımı için verildiği belirtilmekle senedin illi hale geldiği, taraflar arasındaki temel ilişki hayvan satım sözleşmesi olduğu, bu durumda uyuşmazlık bonodan değil, hayvan satım sözleşmesinden kaynaklandığı, ...Vergi Dairesi Müdürlüğü'nce gönderilen cevabi yazıya göre; tarafların tacir olmadığının anlaşıldığı, dolayısıyla satım ilişkisinin mutlak ticari dava olmadığı, senetlerin somut uyuşmazlıkta yalnız ödeme aracı vasfında olduğu görülmekle davaya bakmakla görevli ve yetkili mahkemenin Kayseri 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin olduğu anlaşıldığından 6100 sayılı HMK'nın 21, 22 ve 23. maddeleri gereğince Kayseri 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin yargı yeri olarak belirlenmesine ve dosyanın yargı yeri olarak belirlenen bu mahkemeye gönderilmesine karar verilerek aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-) 6100 sayılı HMK'nın 21, 22 ve 23. maddeleri gereğince Kayseri 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin YARGI YERİ OLARAK BELİRLENMESİNE,

2-)Dosyanın yargı yeri olarak belirlenen mahkemeye gönderilmek üzere merci tayini talebinde bulunan mahkemeye iadesine,

Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 362/1-c maddesi gereğince KESİN olarak oy birliği ile karar verildi. █████/2026