antalya bölge adliye mahkemesi 16. hukuk dairesinin, çalındığı iddia edilen çekin istirdadı davasında yetkili hamil sıfatı ve ciro silsilesi üzerine denizli mahkemesi kararına ilişkin istinaf kararı.

Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesinin, çalındığı iddia edilen çekin istirdadı davasında yetkili hamil sıfatı ve ciro silsilesi üzerine Denizli Mahkemesi kararına ilişkin istinaf kararı.

Özet: Bu hukuki evrak, davacı tarafın evinden çalındığını iddia ettiği 29.000 TL bedelli bir çekin, davalı tarafından icra takibine konulması üzerine açılan istirdat davasını konu almaktadır; davacı, çekin iadesini veya bedelinin tahsilini talep ederken, davalı ise çeki geçerli bir ciro silsilesiyle iyi niyetli olarak elde ettiğini ve davacının hukuki menfaati bulunmadığını savunarak davanın reddini istemektedir.

T.C.

ANTALYA

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

16. HUKUK DAİRESİ

KARAR TARİHİ:█████/2026

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ:DENİZLİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

KARAR TARİHİ:█████/2022

DAVANIN KONUSU:İstirdat

GEREKÇELİ KARAR

YAZIM TARİHİ:█████/2026

İlk derece mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi.

Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ:

Davacı vekili, dava dışı ...'in uzun yıllardır reklam malzeme toptancılığı işiyle iştigal ettiğini, işlerini eşi olan ...'e ait "..." ünvanlı bir firma üzerinden ifa ettiğini, bu kapsamda ticari işleriyle ilgili her türlü kıymetli evrakın da iş yerinde veya ... ve ...'in evinde bulunduğunu, ...'in bayram ziyareti amacıyla memleketi olan Denizli'ye gittiğini, eşi ...'in ise İstanbul'da annesinin yanında kaldığını, ... Denizli'de iken █████/2019 tarihinde ... numaralı hattan arandığını, telefon eden kişinin "Evinde bulunan çekler şu an elimde bana 500.000 (Beşyüzbin TL) verirsen sana bu çekleri geri veririm" dediğini ve akabinde polise haber verdiklerini ve konuyla ilgili olarak Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde şikayette bulunulduğunu ve soruşturma numarasının ... olduğunu, ayrıca aynı savcılık nezdinde ... Soruşturma numarasıyla ayrı bir soruşturma açıldığını ve her iki dosya aynı olaya ilişkin olduğundan dosyalar birleştirilerek Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Savcılığı'nın ... Soruşturma nolu dosyası üzerinden devam ettiğini, çalınan çeklerin iptali için ise İstanbul 21. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasıyla dava açıldığını, davalı yanın çek iptal davasının görüldüğü İstanbul 21. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasına sunmuş olduğu dilekçesinde; ... Bankası Topkapı Girişim Şubesi'ne ait █████/2019 vadeli ... nolu 80.000 TL bedelli çekin kendilerinde olduğunu ve çeke istinaden Denizli 9. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyasıyla icra takibi başlattıklarını beyan ettiğini, bu itibarla kendisi aleyhinde Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı çek istirdat davası açıldığını, hal böyle iken, davalı yanın bu kez de çalınan çeklerden olan ... Bankası ... İstanbul Şubesi'ne ait █████/2020 vade tarihli ... nolu 29.000 TL bedelli çeke istinaden Denizli 7. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyasıyla dava dışı ..., ... İnş. Tic. Ltd. Şti. ve ... aleyhinde icra takibi başlattığını belirterek; 3. kişiler tarafından Denizli 7. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyasında haciz tehdidi altında ödeme yapılması halinde ödemelerin davalı alacaklıya ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesine ve dava konusu ... Bankası ... İstanbul Şubesi'ne ait █████/2020 vade tarihli ... nolu 29.000,00 TL bedelli çekin davalıdan istirdadına ve davacıya iadesine, çek bedelinin alacaklı tarafından tahsil edilmiş olması halinde ise 29.000,00 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ:

Davalı vekili, davacı tarafça evinde bulunan çeklerin çalındığı iddiasıyla Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığı'na şikayette bulunduğunu, sonrasında İstanbul 21. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasından çek iptal davası açıldığını, sonrasında dava konusu çekin bu çeklerden olduğunu iddia etmiş ise de davacı tarafın öncelikle davalı hakkında dava açmakta hukuki yararı bulunmadığını, davacı tarafın hamil olduğunu iddia ettiği davaya konu ... ... İstanbul Şubesi'ne ait █████/2020 vade tarihli ... nolu çeke bakıldığında çekin keşidecisi ... San ve Tic. Ltd. Şti. lehtar cirantanın ... Reklam-... ile ciranta ... olduğunun ortada olduğunu, davaya konu çekin davalıya ciro yoluyla geçtiğini, davacı tarafın keşideci, lehtar veya ciranta sıfatı olmayan çekte yetkili hamil olduğunu kendisi ispat etmesi gerektiğini, davacının yetkili yasal hamil iyi niyetli 3. kişi konumunda bulunan davalı şirkete hukuki dayanaktan yoksun iddialarla dava açarak çek istirdadını veya bedelini talep etmesinin emsal Yargıtay kararlarına ve kanuna aykırı olup davanın reddi gerektiğini belirterek, öncelikle davacı tarafın haksız ve hukuka aykırı olarak hiçbir yasal hamil sıfatı bulunmayan ve davalıya ciro yoluyla geçen icra takibine konu çekin istirdadı talebiyle açılan davanın davacı tarafın taraf ehliyeti ve dava açmakta hukuki yararı bulunmaması nedeniyle usulden reddine, yine davalıya ciro yoluyla geçen çekte yetkili yasal hamil ve iyi niyetli 3. kişi konumunda olması sonrasında davalıya açılan hukuka aykırı ve kötü niyetli davanın esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonunda;"... davaya konu çekin ... (... Tekstil) cirosunu takip eden ciro ile davalı ... Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.'ye geçtiği ve geçerli ciro silsilesine göre davalının son yetkili hamil olduğu görülmektedir. Davacı çekin hırsızlanmak suretiyle rızası dışında elinden çıktığını ve davalının iyi niyetli hamil olmadığını iddia etmektedir. Dosyadaki deliller değerlendirildiğinde; davalının defterlerini inceleyen bilirkişi raporuna göre, davalı ticari defter ve belgelerinde davacı adına herhangi bir kaydın olmadığı, davalıya çeki veren dava dışı ... firması ile davalı arasında tek seferlik ticari bir alışveriş olduğu, dava konusu çekin █████/2019 tarihinde davalının başka bir müşterisinin carisine kaydedildiği, █████/2022 tarihinde düzeltme kaydı ile ... firması hesabına alındığı tespit edilmiştir. Her ne kadar bu husus tek başına davalının çeki kötü niyetle ya da ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispata yeterli değil ise de, dava dışı ...'ın soruşturma dosyasındaki beyanında, davalı şirketi tanımadığını ve herhangi bir ticari faaliyeti olduğu beyanında bulunmamış, çeklerin çalıntı olduğunun anlaşıldığını ifade etmiştir. Dolayısıyla dava dışı ...'dan çekin çalıntı olduğu ve davalı şirketi tanımadığı beyanı birlikte değerlendirildiğinde, davalı şirketin iyi niyetli hamil olarak kabulü mümkün değildir. Davalının davaya konu çeki iktisabında kusurlu olduğunu kabul etmek gerekmiştir. Davaya konu çek hakkında ceza yargılaması devam etmekte ise de, davalı şirket yetkilisi hakkında herhangi bir soruşturma bulunmadığı anlaşıldığından, dosyamız yönünden ceza yargılamasının neticesinin dosyamız neticesine bir etkisi olmayacağı kanaatiyle ceza yargılamasının beklenmesinden vazgeçilerek, açıkladığımız gerekçelerle davanın kabulüne" gerekçesiyle davanın kabulü ile ... Bankası ... Şubesi'ne ait █████/2020 vade tarihli, ... nolu 29.000,00 TL bedelli çekin davalıdan istirdadı ile davacıya verilmesine karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:

Karara karşı, davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacı tarafın, çekin çalındığını, meşru hamil olduğunu ispatlayamadığını, lehtar ile davacı arasındaki belgenin her zaman düzenlenebileceğini, çeki elinde bulunduran müvekkilinin, çeki edinme nedenini açıklama mecburiyetinin bulunmadığını, aksi düşüncenin kabulünün çekin mücerretlik vasfını ortadan kaldıracağını, dosya kapsamında geçerli ciro silsilesi ile müvekkilinin çeki aldığının ve yetkili hamil olduğunun açıklandığını, müvekkilinin kötüniyetli olduğunun ispatlanamadığını, davacı tarafın ticari defterlerini sunmadığını, kararın kendi içinde çelişkili olduğunu beyan ederek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:

Dava, istirdat istemine ilişkindir.

Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

TTK'nın 792. maddesi; “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” hükmünü haiz olup anılan kanuni düzenleme bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır. Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır. Bu davada, davacının çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.

Aynı Kanun'un 790. maddesinde ise; "Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve bir birine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir beyaz ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır" düzenlemesi bulunmaktadır.

TTK'nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder.

TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir. Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hâmil korunur. Bu tür davalarda, yukarıda da belirtildiği gibi çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delille kanıtlanabilir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun █████/2021 tarih, ███████-159 Esas, ████████ Karar sayılı kararı).

Somut olaya gelince; mahkemece davalı şirket yetkilisi hakkında bir soruşturma bulunmadığı gerekçesi ile ceza dosyasının beklenmemesi ve yine çek üzerinde davalıdan önce davacı tarafın iptal edilen cirosundan sonra imzası bulunanların ticari defter ve kayıtlarının incelenmemesi hatalı olmuştur.

Nitekim söz konusu İstanbul 11. Ağır Ceza Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasının neticesinde verilecek karar eldeki dava dosyasının sonucunu etkileyecek niteliktedir.

Mahkemece yapılması gereken iş; İstanbul 11. Ağır Ceza Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasının sonucunun beklenmesi, davalının ticari defterlerinde dava konusu çekin önce başka bir müşteri hesabında kayıtlı olduğu belirtilmekle; Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Değişik İş sayılı dosyasında hakkında ihtiyati haciz talebi reddedilen ve çekte cirosu bulunmayan şirketin bu müşteri olup olmadığının araştırılması, bunun sonuca etkisinin tartışılması, yine çekte lehtar olarak görünen şirketin ve ... isimli şahsın da ticari defter ve kayıtlarının incelenmesi ardından hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak, davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılmasına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-Davalı vekilinin ilk derece mahkemesinin kararına ilişkin istinaf başvurusunun ESASTAN KABULÜNE,

2-6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin █████/2022 tarih ve ... Esas - ... Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,

3-6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,

4-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince peşin olarak yatırılan istinaf karar harcının ilk derece mahkemesince talebi halinde davalıya İADESİNE,

5-Davalı tarafından yapılan istinaf yargılama giderinin ilk derece mahkemesinde yapılacak yargılama sonunda dikkate ALINMASINA,

6-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,

7-6100 sayılı HMK'nın 333. maddesi gereğince peşin alınan ve harcanmayan istinaf gider avansının ilk derece mahkemesince ilgiliye İADESİNE,

8-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara TEBLİĞİNE,

Dair, 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oybirliğiyle ve HMK'nın 353/1-a maddesince kesin olarak karar verildi.

...