İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinde, mal teslimi yapılmadığı iddiasıyla verilen avans çekleri üzerinden açılan menfi tespit davasında ilk derece mahkemesinin ret kararının istinaf incelemesi.
Özet: Bu hukuki evrak, davacıların, davalıya verdikleri çekler karşılığında mal teslim edilmediği iddiasıyla aleyhlerine başlatılan kambiyo senetlerine dayalı icra takibine borçlu olmadıklarının tespiti için açtıkları davayı ve bu davanın istinaf sürecini özetlemektedir; davacılar, çekleri avans olarak verdiklerini ve malların hiç teslim edilmediğini belirtirken, davalı ise malların fatura ve irsaliyelerle teslim edildiğini savunmuş, ilk derece mahkemesi davacının defterlerindeki kayıtlı ve itiraz edilmeyen faturalara dayanarak davayı reddetmiştir; davacılar ise istinafta, sadece fatura kaydının teslimatı ispatlamayacağını, bilirkişi raporundaki ciddi alacak/borç farkının giderilmediğini ve eksik inceleme yapıldığını ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.
T.C.
İSTANBULBÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ12. HUKUK DAİRESİDOSYA NO: ████████ KARAR NO : █████████T Ü R K M İ L L E T İ A D I N Aİ S T İ N A F K A R A R IİNCELENEN KARARINMAHKEMESİ: İSTANBUL 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİTARİHİ: █████/2026NUMARASI : ████████ Esas - ████████ KararDAVA: Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)DAVA TARİHİ: █████/2025İSTİNAF KARAR TARİHİ: █████/2026Davanın reddine ilişkin kararın davacılar vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü; DAVA:Davacılar vekili; müvekkillerinin davalıya ...seri numaralı, █████/2024 keşide tarihli 450.000-TL, ... seri numaralı, █████/2024 keşide tarihli 632.000-TL, ... seri numaralı, █████/2024 keşide tarihli 500.000-TL, ... seri numaralı, █████/2024 keşide tarihli 450.000-TL, ...seri numaralı, █████/2024 keşide tarihli 300.000-TL, ... seri numaralı, █████/2024 keşide tarihli 500.000-TL, ... seri numaralı, █████/2024 keşide tarihli 450.000-TL bedelli çekleri verdiğini, çeklerin karşılığı olan malların müvekkili şirkete teslim edilmediği gibi davalı tarafından çeklerin Denizli İcra Dairesinin ...Esas sayılı dosyası ile müvekkilleri aleyhine kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi başlattığını, müvekkiline ait kayıtlar incelendiğinde davalıya ve senet lehtarına borcunun olmadığının ortaya çıkacağını, davaya konu çekleri müvekkilinin almayı hedeflediği malların karşılığı olarak verdiğini beyan ederek çekler ve icra atkibi nedeniyle müvekkillerinin borçlu olmadıklarının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.CEVAP: Davalı vekili; dava konusu çeklerin satılan iplik karşılığı olarak alındığını, yapılan ticaret nedeniyle faturaların düzenlenerek davacıya bildirdiklerini, çeklerin karşılığı olarak 16/1 ve 12/1 cinsi pamuk iplikleri, 2024 yılı ocak ayı ve 2024 yılı temmuz ayında 22 farklı irsaliye düzenleyerek davacıya teslim ettiklerini, nakliyatların yapıldığı tarihler ve şoför isimlerinin irsaliyelerde mevcut olduğunu, satılan mal karşılığı verilen çeklerin karşılıksız çıkması üzerine kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip başlattıklarını icra takibinden sonra da Denizli 1 İcra Ceza Mahkemesinin ████████ esas sayılı dosyası ile karşılıksız çek keşide etmekten dolayı şirket yetkilisinin cezalandırılması için şikayette bulunduklarını bu dosyanın halen derdest olduğunu, davacının malları teslim aldığı halde zaman kazanmak için kötü niyetle dava açtığını beyan ederek davanın reddine %20 kötü niyet tazminatının davacılardan alınarak müvekkiline ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir. İLK DERECE MAHKEME KARARI : Mahkemece; alınan bilirkişi raporunda her iki tarafın ticari defterleri usul ve yasaya uygun olarak tutulduğu, davacıya ait ticari defter ve belgeler üzerinde yapılan incelemede takip tarihi itibariyle davalının davacıdan cari hesap bakiyesi olarak 1.335.980,88-TL alacağı bulunduğu, davalıya ait ticari defter ve belgelerin incelenmesinde takip tarihi itibariyle davalının davacıdan 172.456,54-TL cari hesap alacağı bulunduğu, takip ve dava konusu çekler tarafların ticari defterlerinde kayıtlı olduğu, davalı tarafından düzenlenen 9 adet fatura davacı ticari defterlerinde kayıtlı olup davacı tarafından bu faturalara itiraz edilmediği ve faturaların iade edilmediği, davacının ticari defterlerinde kayıtlı ve itiraza uğramayan faturalar ile davalıya davaya konu çeklerden dolayı borçlu olduğu sabit görülmekle davanın reddine karar verilmiştir.İSTİNAF SEBEPLERİ : Davacılar vekili; müvekkillerinin, davalıya verilen dava konusu toplam 8 adet çekin (...seri numaralı) karşılığı olan malların teslim edilmediğini açıkça beyan ettiğini, mahkemenin, sadece davalı tarafından düzenlenen 9 adet faturanın müvekkil şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olmasını ve bu faturalara itiraz edilmemiş olmasını davanın reddi için yeterli gördüğünü, faturanın deftere kaydedilmesi tek başına malın teslim edildiğini ispatlamadığını; davalının bu malları usulüne uygun irsaliye veya teslim tesellüm belgeleriyle teslim ettiğini ispatlaması gerektiğini, alınan bilirkişi raporuna göre, müvekkil şirketin ticari defterlerinde davalının takip tarihi itibarıyla 1.335.980,88-TL alacağı göründüğünü, davalının kendi ticari defterlerinde müvekkilden sadece 172.456,54-TL alacağı olduğunun tespit edildiğini, defterler arasında bu denli büyük bir uçurum bulunmasına rağmen, mahkemenin bu çelişkiyi gidermeden tarafların alacak/borç durumunu şüpheye yer bırakmayacak şekilde aydınlatmadan eksik inceleme ile hüküm verildiğini, mallar müvekkil şirkete teslim edilmediği halde, davalı taraf elindeki çekleri icra takibine koyduğunu, teslim etmediği malların bedelini tahsil etmeye çalışan davalının kötü niyetli olduğunu ileri sürerek kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.GEREKÇE :Dava, mal alımına karşılık avans olarak verildiği iddia olunan icra takibine konu 8 adet çekler nedeniyle davalılara borçlu olunmadığının tespiti istemine ilişkindir.Davacılar dava konusu çekleri davalıdan alacağı malların avansı olarak davalıya verdiğini, ancak davalı tarafından mal teslim edilmediğini belirterek bedelsizliğe dayalı menfi tespit isteminde bulunmuştur.TBK'nın 207. maddesi, “Satış sözleşmesi, satıcının, satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretme, alıcının ise buna karşılık bir bedel ödeme borcunu üstlendiği sözleşmedir. Sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça veya aksine bir âdet bulunmadıkça, satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlüdürler." hükmünü haizdir. Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere, aksi kararlaştırılmadıkça satış sözleşmelerinde alıcı ile satıcının edimlerini aynı anda eda etmeleri esastır. O halde, alım satım akdine konu malı teslim almadan satıcıya avans ödemesi yaptığını iddia eden davacı, bu iddiasını ispat yükü altındadır. Satış sözleşmesinde aksine bir anlaşma olmadığı takdirde, tarafların edimlerini aynı anda ifa etmeleri kural olduğundan, peşin satış karinesi uyarınca davacının davalıya avans niteliğinde çek ile ödeme yaptığını yazılı delillerle kanıtlaması gerekir. Ayrıca çek, mevcut bir borcun tasfiyesi amacıyla verilen bir ödeme aracı olup, çekin de avans olarak verildiğini ispat yükü davacı üzerindedir. Diğer yandan çek, bağımsız borç ikrarını içeren bir senettir. Bu nedenle bir illete bağlı olması gerekmez ve kural olarak ispat yükü, çekin bedelsiz olduğunu ileri süren tarafa aittir.Davacı vekili ticari defterler arasında büyük fark bulunduğunu ileri sürmekte ise de bilirkişi tarafından tespit edilen cari hesap alacağı eldeki davaya konu çekler hesaba katılmadan (ödeme kabul edilerek ) dahil olmak üzere hesaplanan cari hesap bakiyesidir. Bir başka deyişle davalı tarafından 2024 yılında düzenlenen 9 adet fatura bakiyesinden çekler düşülerek bulunan bakiye alacağı ifade etmektedir. Davalının düzenlediği tüm faturaların her iki tarafın ticari defterlerinde kayıtlı olduğunun tespit edildiği anlaşılmaktadır. Faturanın delil olması ile ticari defterlerin delil olması birbirinden farklıdır. 6102 sayılı TTK'nın 21/2. maddeye göre faturaya itiraz edilmemiş ise içeriği kesinleşir ise de akdî ilişkinin yazılı delillerle ispatı gerekir. Fatura ticari defterlere kayıt edilmiş ise artık faturanın delil olmasıyla ilgili bu maddeye değil ticari defterlerin delil olmasıyla ilgili HMK'nın 222. maddesine bakmak gerekir.Ticari defterlere kaydedilen fatura akdi ilişkinin varlığını da kanıtlar.Satım sözleşmesinin geçerliliği için yazılı yapılması gerekmez. Faturayı teslim aldıktan sonra süresi içinde itiraz ve iade etmeyerek ticari defterlerine kaydeden kimse, bu faturanın mal veya hizmet aldığı için geçerli bir sözleşme ilişkisine göre düzenlendiğini kabul etmiş sayılır ve mal veya hizmet almadığını, bu faturadan dolayı borçlu olmadığını yazılı veya kesin delillerle ispatlaması gerekir. Davacı taraf ise bu yolda bir delil göstermemiş soyut olarak mal teslimi yapılmadığını ileri sürmekle yetinmiştir.Açıklanan nedenlerle; Davacı taraf çeklerin alınacak mal karşılığı avans olarak verildiğini ileri sürmüş ise de çek bir ödeme vasıtası olup avans olarak verildiğinin kesin deliller ile ispatlanması gerektiği ; davalının bütün faturalarının davacı şirket ticari defterlerinde kayıtlı bulunduğu, çeklerin ödendiği yolunda bir iddia olmadığı,faturaların itirazsız ticari defterlerine kaydı ile mal tesliminin de gerçekleştiğinin kabulü gerektiği , çeklerin avans olarak verdiğini kanıtlar delil sunmadığından davanın reddine ilişkin hükümde isabetsizlik bulunmamış, istinaf nedenleri yerinde olmayan davacılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.HÜKÜM :Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davacılar vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Peşin harcın karar harcına mahsubuna başkaca harç alınmasına yer olmadığına,Davacılar tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına, Gerekçeli kararın bir örneğinin taraf vekillerine tebliğine, HMK'nın 361/1. maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi. █████/2026